Tết Đoan Ngọ, hay còn gọi là Tết diệt sâu bọ, là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng của người Việt Nam diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch. Đây không chỉ là dịp để mọi người quây quần bên gia đình mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, gắn liền với tín ngưỡng nông nghiệp và ước vọng về sức khỏe, bình an. Vậy Tết Đoan Ngọ là gì? Nguồn gốc và ý nghĩa của nó ra sao? Vào ngày này, chúng ta nên chuẩn bị những lễ vật nào cho mâm cúng? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Ông Táo Đơn Giản Hoa Quả: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Ý Nghĩa Trọn Vẹn
Tổng quan về Tết Đoan Ngọ – Ngày lễ truyền thống của người Việt
Tết Đoan Ngọ (còn gọi là Tết Đoan Dương hay Tết diệt sâu bọ) là một phong tục đẹp của người dân Việt Nam, diễn ra vào đúng giữa giờ Ngọ (từ 11h đến 13h) ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm. Đây là thời điểm chuyển mùa quan trọng, khí hậu thay đổi, dễ phát sinh nhiều loại sâu bệnh gây hại cho mùa màng cũng như các loại ký sinh trùng trong cơ thể con người.
Theo quan niệm dân gian, đây là ngày để con người thực hiện các nghi lễ cúng bái tổ tiên, thần linh và các biện pháp “diệt sâu bọ” để bảo vệ sức khỏe, tiêu trừ dịch bệnh. Mâm cỗ cúng ngày này không quá cầu kỳ nhưng phải thành tâm, thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên và thiên nhiên.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Ngày Mùng 1 Tết: Gợi Ý Đầy Đủ Cho 3 Miền Bắc, Trung, Nam
Nguồn gốc tết Đoan Ngọ trong lịch sử văn hóa Việt
Nguồn gốc của Tết Đoan Ngọ bắt nguồn từ một truyền thuyết dân gian gắn liền với lịch sử nông nghiệp của người Việt.
Câu chuyện kể rằng, vào một năm sau khi thu hoạch mùa màng bội thu, người dân đang vui mừng tổ chức ăn mừng thì bỗng nhiên sâu bọ kéo đến ăn sạch hoa màu, thực phẩm dự trữ. Người dân vô cùng hoang mang, lo lắng không biết phải làm thế nào.
Lúc bấy giờ, có một ông lão tự xưng là Đôi Truân xuất hiện. Ông chỉ cho mọi người cách lập một đàn cúng đơn giản tại nhà, chuẩn bị các lễ vật gồm bánh tro, trái cây và đặc biệt là rượu nếp. Sau đó, ông bảo mọi người ra trước nhà vận động thể dục, tập các động tác mạnh mẽ.
Người dân làm theo lời ông chỉ dạy. Khi mọi người ăn uống và vận động, chỉ một lúc sau, đàn sâu bọ té ngã rã rượi, tiêu tan hết. Ông lão còn dặn lại: “Sâu bọ hằng năm vào ngày này rất hung hăng, mỗi năm vào đúng ngày này, cứ làm theo những gì ta đã dặn thì sẽ trị được chúng”.
Dân chúng cảm tạ ông lão thì ông đã biến mất. Để tưởng nhớ việc này, nhân dân đặt cho ngày này là ngày “Tết diệt sâu bọ”, còn gọi là Tết Đoan Ngọ vì giờ cúng thường vào giữa giờ Ngọ. Dần dần, phong tục này trở thành truyền thống tốt đẹp của người Việt, được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chọn Giờ Cúng Thần Tài 2026 Theo Tuổi: Chi Tiết Và Chuẩn Xác Nhất
Ý nghĩa nhân văn sâu sắc của ngày Tết Đoan Ngọ
Tết Đoan Ngọ không chỉ đơn thuần là một ngày lễ mà còn mang nhiều ý nghĩa văn hóa và tâm linh đặc biệt.
Ý nghĩa đối với nông nghiệp và thiên nhiên
Về mặt nông nghiệp, Tết Đoan Ngọ đánh dấu thời điểm chuyển mùa, khí hậu nóng ẩm khiến sâu bệnh phát triển mạnh. Việc cúng bái và thực hiện các nghi lễ “diệt sâu bọ” trong ngày này mang ý nghĩa cầu mong mùa màng tươi tốt, tiêu diệt các loại sâu bệnh gây hại cho cây trồng.
Đây cũng là thời điểm người nông dân chuẩn bị cho vụ mùa tiếp theo, thể hiện sự tôn trọng quy luật tự nhiên và lòng biết ơn đối với đất đai, mưa nắng.
Ý nghĩa đối với sức khỏe con người
Theo quan niệm dân gian, cơ thể con người cũng là một “vườn nhỏ” với nhiều loại ký sinh trùng, vi khuẩn gây bệnh. Các loại ký sinh này thường ẩn nấp sâu trong cơ thể, khó có thể tiêu diệt.
Tuy nhiên, vào ngày mùng 5 tháng 5, khi khí hậu thay đổi, các loại ký sinh này thường “ngoi lên” hoặc trở nên yếu ớt. Đây là thời điểm lý tưởng để con người dùng các loại thực phẩm có tính sát khuẩn, tiêu diệt chúng.
Rượu nếp là món ăn không thể thiếu trong ngày này. Người ta cho rằng, khi ăn rượu nếp, các loại ký sinh trùng trong hệ tiêu hóa sẽ bị tiêu diệt, giúp cơ thể khỏe mạnh, phòng chống bệnh tật.
Bên cạnh đó, các loại hoa quả chua, chát như măng cụt, vải, mít… cũng có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, diệt ký sinh trùng hiệu quả.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Thất Là Gì? Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Cách Tính Ngày Chu Truyền
Tết Đoan Ngọ nên cúng gì? Mâm cỗ truyền thống đầy đủ
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ không cần quá xa hoa nhưng phải đảm bảo các lễ vật chính, thể hiện lòng thành tâm của gia chủ.
Các lễ vật chính không thể thiếu
Theo truyền thống, mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ bao gồm các lễ vật sau:
- Hương, hoa, vàng mã: Dùng để cúng thần linh, tổ tiên.
- Nước, rượu nếp: Rượu nếp là thành phần quan trọng nhất, dùng để “diệt sâu bọ”.
- Các loại hoa quả: Chọn các loại hoa quả theo mùa, ưu tiên các loại quả chua, chát như măng cụt, vải, mít, dứa…
- Bánh tro, bánh ú, cơm rượu nếp: Các món ăn truyền thống ngày Tết Đoan Ngọ.
- Xôi, chè: Dùng để cúng tổ tiên.
Mâm cúng theo từng vùng miền
Tùy theo quan niệm và tập tục của từng vùng mà mâm cúng Tết Đoan Ngọ có sự khác nhau:
- Miền Bắc: Thường có dưa hấu đỏ (màu đỏ tượng trưng cho may mắn), bánh tro, cơm rượu nếp. Sau khi cúng xong, mọi người sẽ cùng nhau ăn uống để trừ sâu bọ.
- Miền Trung (Thanh Hóa đến Thừa Thiên Huế): Không thể thiếu chè kê và thịt vịt. Người dân chọn thịt vịt vì tin rằng thịt vịt mát, ăn vào sẽ làm mát cơ thể, phòng chống bệnh tật trong mùa hè.
- Miền Nam: Bánh ú tro, chè trôi nước, xôi gấc là những món không thể thiếu. Sau khi cúng, cả nhà cùng quây quần bên mâm để ăn những món này.
Ngoài ra, tùy theo điều kiện từng gia đình mà có thể chuẩn bị thêm các món khác như: heo quay, gà luộc, bánh bao… nhưng vẫn phải đảm bảo các lễ vật chính.
Bài văn khấn cúng Tết Đoan Ngọ chuẩn nhất
Để đảm bảo nghi lễ cúng bái được trọn vẹn, dưới đây là bài văn khấn cúng Tết Đoan Ngọ đầy đủ và chuẩn nhất:
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
– Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
– Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
– Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.
– Con kính lạy Tổ tiên, Hiển khảo, Hiển tỷ, chư vị Hương linh (nếu bố, mẹ còn sống thì thay bằng Tổ Khảo, Tổ Tỷ)
Tín chủ chúng con là: …
Ngụ tại: …
Hôm nay là ngày mồng 5/5 âm lịch, nhằm ngày tết Đoan Ngọ, chúng con sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, hoa đăng, trà quả dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng, Chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần, cúi xin các Ngài giáng lâm trước án chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ …, cúi xin các vị thương xót con cháu chứng giám tâm thành thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ tại nhà này, đất này đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng, độ cho chúng con thân cung khang thái, bản mệnh bình an. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng bình an thịnh vượng.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Những lưu ý quan trọng khi cúng Tết Đoan Ngọ
Để mâm cúng Tết Đoan Ngọ được trọn vẹn và ý nghĩa, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
- Thời gian cúng: Nên cúng vào giờ Ngọ (từ 11h đến 13h) là tốt nhất, đây là thời điểm dương khí mạnh nhất, thích hợp để diệt sâu bọ.
- Thái độ thành tâm: Khi cúng, cần giữ thái độ trang nghiêm, thành tâm, không nên cúng qua loa cho xong việc.
- Cách ăn uống sau cúng: Sau khi cúng xong, mọi người nên ăn uống những món đã dâng cúng (như cơm rượu nếp, trái cây…) để “diệt sâu bọ” theo đúng truyền thống. Tuy nhiên, cần ăn uống điều độ, không nên ăn quá nhiều gây ảnh hưởng đến sức khỏe.
- Người không cúng được: Nếu gia đình không cúng được thì vẫn có thể ăn uống những món truyền thống ngày Tết Đoan Ngọ để hưởng ứng phong tục tốt đẹp này.
Kết luận
Tết Đoan Ngọ là một trong những ngày lễ truyền thống đẹp của người Việt Nam, mang ý nghĩa văn hóa và nhân văn sâu sắc. Đây không chỉ là dịp để mọi người tưởng nhớ tổ tiên, cầu mong sức khỏe mà còn là thời điểm để cả nhà quây quần, sum họp.
Hy vọng những thông tin trong bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về Tết Đoan Ngọ là gì, nguồn gốc, ý nghĩa cũng như cách chuẩn bị mâm cúng ngày mùng 5 tháng 5. Hãy cùng nhau gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp này của dân tộc.
Để khám phá thêm nhiều thông tin bổ ích về văn hóa, đời sống, hãy truy cập website chuaphatanlongthanh.com – nơi cung cấp kiến thức tổng hợp đa dạng và chính xác nhất cho mọi người.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
