Cúng Giao thừa ngày tết được xem là nghi lễ truyền thống không thể thiếu trong Tết Nguyên đán của người Việt. Đây không chỉ là khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới mà còn là lúc gia đình tụ họp, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và các vị thần linh. Việc chuẩn bị một mâm cúng Giao thừa tươm tất, đúng phong tục sẽ giúp gia chủ đón một năm mới an lành, may mắn. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về ý nghĩa, cách thức chuẩn bị lễ cúng Giao thừa 30 Tết theo từng vùng miền và những lưu ý cần thiết để bạn có thể thực hiện nghi lễ một cách trọn vẹn.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập Về Tết Đoan Ngọ: Ý Nghĩa, Mâm Cúng Và Văn Khấn Chuẩn Truyền Thống
Tổng quan về lễ cúng Giao thừa
Lễ cúng Giao thừa (còn gọi là lễ Trừ Tịch) diễn ra vào thời khắc giao thời giữa năm cũ và năm mới, thường vào giờ Tý (từ 23h đêm 30 đến 1h sáng mùng 1 Tết). Đây là một trong những nghi lễ quan trọng nhất của người Việt, mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Cúng Giao thừa là cách chào đón các vị thần linh, tổ tiên trở về nhà, tôn vinnh và tri ân công ơn của tổ tiên, đồng thời mong cầu sự phù hộ, bảo vệ cho gia đình trong năm mới. Ngoài ra, lễ cúng còn mang ý nghĩa xua đuổi tà ma, đón nhận điều tốt đẹp và cầu mong một năm mới an lành, phát đạt. Bên cạnh đó, nghi lễ này còn giúp hàn gắn tình cảm gia đình hay gắn kết mọi người với nhau. Bởi thời điểm Giao thừa, mỗi thành viên trong gia đình, dù ở đâu vẫn sẽ trở về nhà, cùng nhau đón chào năm mới, quây quần, sum họp bên nhau đón Tết Nguyên đán.
Mâm cúng Giao thừa gồm những gì? Tùy vào phong tục tập quán mỗi vùng, mỗi nhà mà sẽ có những món khác nhau. Nhìn chung, mâm cúng Giao thừa mỗi miền sẽ bao gồm những đặc trưng riêng, thể hiện sự đa dạng văn hóa nhưng đều chung một mục đích là bày tỏ lòng thành.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Sao Thái Âm: Ý Nghĩa, Đối Tượng Và Hướng Dẫn Nghi Lễ Chi Tiết Năm 2025
Mâm cúng Giao thừa miền Bắc
Miền Bắc nổi tiếng với sự nghiêm trang và chuẩn mực trong các nghi lễ truyền thống. Mâm cúng Giao thừa ở đây thường được chuẩn bị kỹ lưỡng, tươm tất, thể hiện sự thành kính sâu sắc.
Mâm cúng ngoài trời
Mâm cúng Giao thừa ngoài trời miền Bắc bao gồm: gà trống luộc (thường chọn gà trống thiến hoặc gà trống tơ), bánh chưng hoặc xôi gấc, giò lụa, mâm ngũ quả, vàng mã, trầu cau, gạo muối, trà hoặc rượu, hoa tươi, nhang, đèn nến, mũ cánh chuồn. Gà trống luộc là món không thể thiếu, tượng trưng cho sự mạnh mẽ, dũng cảm, xua đuổi tà khí. Bánh chưng vuông thể hiện cho trời đất vuông vức, sum vầy. Mâm ngũ quả thường chọn các loại quả có màu sắc rực rỡ, tươi ngon như chuối, bưởi, phật thủ, cam, quýt, táo, lê, nho, dưa hấu… để dâng lên tổ tiên và thần linh. Lễ vật này thường được bày biện trên một chiếc bàn nhỏ hoặc một chiếc mâm đặt ở sân nhà, nơi thoáng đãng và trang nghiêm.
Mâm cúng trong nhà
Mâm cúng Giao thừa trong nhà miền Bắc: Tùy vào cỗ lớn hay không, gia chủ có thể chuẩn bị 4 bát – 4 đũa, 6 bát – 6 đũa hoặc 8 bát – 8 đũa và các món truyền thống sau: Móng giò hầm măng, bát mọc, bát bóng nấu thập cẩm, bánh chưng, gà luộc, giò lụa, chả nem, giò xào, dưa hành muối… Đây là mâm cỗ Tết đặc trưng của người Bắc, thể hiện sự no ấm, đủ đầy. Các món ăn đều được chế biến công phu, tươi ngon, thể hiện sự trân trọng của con cháu đối với tổ tiên. Việc chuẩn bị mâm cúng trong nhà thường do các chị em phụ nữ trong gia đình đảm nhiệm, thể hiện sự khéo léo và tần tảo.
Có thể bạn quan tâm: Vàng Mã Cúng Rằm Tháng Giêng 2026: Danh Sách Đầy Đủ Và Ý Nghĩa Tâm Linh
Mâm cúng Giao thừa miền Trung
Vùng đất miền Trung với khí hậu khắc nghiệt đã tạo nên một nền văn hóa ẩm thực独特, mâm cúng Giao thừa cũng mang những đặc trưng riêng, đơn giản nhưng tinh tế.
Mâm cúng ngoài trời
Mâm cúng Giao thừa ngoài trời miền Trung tương tự miền Bắc, tuy nhiên có thể thay thế bánh chưng hoặc bánh tét tùy vào truyền thống gia đình. Bánh tét là đặc sản của miền Trung, hình tròn thể hiện cho sự tròn đầy, viên mãn. Ngoài ra, người miền Trung thường chú trọng đến các loại hoa quả đặc trưng của địa phương như cam, quýt, bưởi, chuối, mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài… để tạo nên mâm ngũ quả phong phú. Lễ vật cúng ngoài trời cũng bao gồm vàng mã, trầu cau, trà rượu, nhang đèn, gạo muối… được sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp.
Mâm cúng trong nhà
Mâm cúng Giao thừa trong nhà miền Trung sẽ là các món ăn truyền thống tại đây như: Thịt heo luộc, gà, giò lụa, thịt đông, miến, dưa món, măng khô ninh… Các món ăn này phản ánh đặc điểm khí hậu và ẩm thực của miền Trung, nơi có nhiều món ăn ngon, đậm đà. Thịt heo luộc thường chọn miếng thịt ba chỉ ngon, luộc chín kỹ, sau đó thái miếng mỏng. Thịt đông là món ăn đặc trưng của miền Trung trong ngày Tết, thường làm từ thịt gà, thịt heo ninh nhừ với các loại rau củ, để nguội sẽ đông lại, ăn rất ngon và lạ miệng. Miến là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ miền Trung, tượng trưng cho sự dài lâu, bền vững.
Có thể bạn quan tâm: Cách Cúng Ông Táo Vào Ngày Thường: Cẩm Nang Chi Tiết Cho Gia Đình Hiện Đại
Mâm cúng Giao thừa miền Nam
Miền Nam với sự phóng khoáng, hòa trộn văn hóa đa dạng, mâm cúng Giao thừa cũng mang sắc thái riêng, phong phú và đậm đà hương vị.
Mâm cúng ngoài trời
Mâm cúng Giao thừa ngoài trời miền Nam nhìn chung về cơ bản cũng tương tự miền Bắc và miền Trung. Tuy nhiên, thay vì bánh chưng, người miền Nam thường sử dụng bánh tét để cúng Giao thừa. Bánh tét miền Nam thường có nhiều loại nhân đa dạng như nhân thịt, nhân chuối, nhân đậu, nhân dừa… tạo nên sự phong phú. Mâm ngũ quả của người miền Nam cũng rất đặc trưng với các loại quả như mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài… mỗi loại đều mang một ý nghĩa riêng, thể hiện mong ước về một năm mới an khang, thịnh vượng. Lễ vật cúng ngoài trời cũng không thể thiếu vàng mã, trầu cau, trà rượu, nhang đèn, gạo muối…
Mâm cúng trong nhà
Mâm cúng Giao thừa trong nhà miền Nam thường ưu tiên các món ăn truyền thống ngày tết như sau: Bánh tét và dưa món ngâm chua ngọt, canh khổ qua dồn thịt, thịt kho hột vịt, gỏi tôm thịt, củ kiệu… Các món ăn này đều mang hương vị đặc trưng của ẩm thực miền Nam, đậm đà, ngọt ngào. Bánh tét là món ăn không thể thiếu, thường được nấu vào ngày 30 Tết, ăn kèm với dưa món ngâm chua ngọt. Canh khổ qua dồn thịt là món ăn đặc biệt, không chỉ ngon mà còn mang ý nghĩa “khổ qua” tức là vượt qua mọi khó khăn, gian khổ trong năm cũ để đón năm mới an lành. Thịt kho hột vịt là món ăn quen thuộc trong ngày Tết của người miền Nam, thịt heo kho với trứng vịt, nước dừa, đường thốt nốt tạo nên hương vị đậm đà, béo ngậy. Gỏi tôm thịt là món ăn khai vị hấp dẫn, thường được dùng trong các mâm cỗ Tết. Củ kiệu ngâm chua ngọt là món ăn kèm không thể thiếu, giúp cân bằng vị cho các món ăn khác.
Cách chuẩn bị lễ cúng Giao thừa ngoài trời
Việc bày mâm cúng Giao thừa ngoài trời cần chuẩn bị cẩn thận để tránh ảnh hưởng đến nghi lễ. Để bày mâm cúng giao thừa đúng cách, bạn cần lưu ý thực hiện theo các bước sau đây:
Chọn địa điểm cúng phù hợp
Nên chọn một địa điểm ngoài trời rộng rãi, thoáng mát và tránh nơi có gió lớn. Nếu có thể, hãy chọn một nơi trang trọng, linh thiêng, gần nhà. Địa điểm cúng cần đảm bảo sạch sẽ, không bị xáo trộn bởi các yếu tố ngoại cảnh. Thông thường, người ta sẽ đặt mâm cúng ở sân trước của ngôi nhà, nơi dễ nhìn thấy và tiện cho việc thắp hương.
Chuẩn bị mâm cúng Giao thừa
Tùy vào văn hóa gia đình, vùng miền mà bạn có thể chuẩn bị mâm cúng phù hợp. Ngoài ra, nếu cúng ngoài trời, bạn nên đặt đồ cúng lên bàn hoặc nếu không có bàn, bạn có thể thay thế bằng tấm ván gỗ hay thảm, chiếu để bày đồ cúng. Điều này giúp mâm cúng trở nên trang trọng hơn và tránh để lễ vật tiếp xúc trực tiếp với mặt đất. Lễ vật cần được chuẩn bị đầy đủ, tươi ngon, thể hiện sự thành tâm của gia chủ.
Sắp xếp đồ cúng
Sắp xếp các đồ cúng trên mâm cúng theo quy định, từ trái sang phải và từ trên xuống dưới theo truyền thống. Các đồ cúng nên được sắp xếp một cách cân đối và đẹp mắt. Thường thì, ở vị trí trung tâm sẽ là gà luộc hoặc bánh chưng, bánh tét. Xung quanh là các món ăn khác, hoa quả, trầu cau, vàng mã, nhang đèn. Việc sắp xếp cần tuân thủ theo thứ tự nhất định, không随意摆放, để đảm bảo tính trang nghiêm của nghi lễ.
Nên cúng Giao thừa trong nhà hay ngoài trời trước?
Cúng Giao thừa vào thời gian nào? Lễ cúng Giao thừa còn được gọi là lễ Trừ Tịch và thường được thực hiện vào giờ Tý, đêm 30 tết nhằm xua đuổi điều xấu và đón chào những điều tốt đẹp trong năm mới. Theo phong tục, nghi lễ cúng Giao thường được chia thành 2 lễ: 1 cúng ngoài trời và 1 cúng trong nhà.
Trong đó, lễ ngoài trời mang ý nghĩa “nghênh tân, tiễn cửu”, nghĩa là đón quan Hành Khiển mới, tiễn quan Hành Khiển cũ – người cai trị hạ giới. Theo quan niệm dân gian mỗi năm sẽ có một quan Hành Khiển cai trị, vì thế lễ cúng Giao thừa ngoài trời cần được thực hiện trước. Việc cúng ngoài trời trước giúp gia chủ xua đuổi tà khí, đón nhận năng lượng mới từ các vị thần linh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc cúng trong nhà sau đó. Sau khi hoàn thành lễ cúng ngoài trời, gia chủ sẽ tiến hành cúng trong nhà để tưởng nhớ tổ tiên, cầu mong sự phù hộ của tổ tiên cho gia đình.
Những lưu ý khi chuẩn bị mâm cúng Giao thừa
Cúng Giao thừa là nghi lễ quan trọng trong năm, vì thế khi chuẩn bị mâm cúng Giao thừa, bạn nên lưu ý những điều sau đây:
Chuẩn bị mâm cúng Giao thừa tươm tất
Mâm cúng không cần đầy đủ theo yêu cầu, tuy nhiên cũng không được phép sơ sài. Thông thường, tùy vào phong tục từng vùng, miền mà sẽ có những món truyền thống khác nhau. Tuy nhiên, có những món đồ cúng cơ bản không thể thiếu như hương, đèn, trà, rượu, bánh chưng, bánh tét, hoa tươi, muối gạo, vàng mã,.. Việc chuẩn bị mâm cúng tươm tất thể hiện sự thành tâm của gia chủ, cũng như sự tôn trọng đối với tổ tiên và thần linh. Bạn có thể tham khảo các bài viết khác về phong tục tập quán tại chuaphatanlongthanh.com để có thêm thông tin.
Tránh những điều kiêng kỵ
- Không để đồ cúng rơi vỡ, hay tạo tiếng động lớn: Điều này có thể khiến gia đình gặp những điều không may trong năm mới. Vì thế, khi bày mâm cúng, cần cẩn thận, nhẹ nhàng.
- Tránh cãi vã, to tiếng trong Giao thừa: Khi cúng Giao thừa, gia đình cần hòa thuận để năm mới hạnh phúc trọn vẹn. Đặc biệt, cúng Giao thừa nên có đầy đủ con cháu trong gia đình.
- Không soi gương trong đêm Giao thừa: Theo quan niệm dân gian, soi gương vào thời gian này rất dễ cả năm xui xẻo.
- Không nên cúng Giao thừa quá muộn hoặc quá sớm: Thời gian cúng Giao thừa tốt nhất là vào giờ Tý (từ 23h đêm 30 đến 1h sáng mùng 1). Việc cúng đúng giờ giúp gia chủ đón nhận được năng lượng tốt từ các vị thần linh và tổ tiên.
Việc chuẩn bị mâm cúng Giao thừa 30 Tết không chỉ là một nghi lễ truyền thống mà còn là cách để gia đình sum vầy, thể hiện lòng biết ơn và mong ước cho một năm mới an khang, thịnh vượng. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn có một mùa Tết trọn vẹn và ý nghĩa.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
