Cứ mỗi dịp cuối năm, việc lau dọn bàn thờ gia tiên và chuẩn bị mâm cúng Táo quân trở thành nghi lễ quan trọng trong mỗi gia đình người Việt. Một trong những thắc mắc thường gặp nhất chính là trình tự thực hiện các công việc này. Nhiều người băn khoăn không biết nên tỉa chân nhang trước hay sau khi cúng ông Công, ông Táo để vừa đảm bảo sự thành kính, vừa giữ gìn phong tục truyền thống. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết vấn đề này, đồng thời cung cấp những hướng dẫn cụ thể để bạn chuẩn bị một cái Tết trọn vẹn.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Cúng Nhập Trạch Nhà Thuê: Quy Trình Chuẩn Phong Thuỷ, Rước Lộc Về Nhà
Thời điểm vàng cho việc dọn dẹp bàn thờ
Trong văn hóa tâm linh của người Việt, bàn thờ là nơi linh thiêng nhất, là cầu nối giữa thế giới trần tục và cõi âm. Vì vậy, mọi thao tác dọn dẹp, đặc biệt là việc tỉa chân nhang hay bao sái bát hương đều cần phải được thực hiện đúng thời điểm và đúng cách thức. Câu hỏi “nên tỉa chân nhang trước hay sau khi cúng ông Công, ông Táo” không chỉ là vấn đề của thói quen mà còn liên quan đến tín ngưỡng và niềm tin của mỗi người.
Theo các chuyên gia phong thủy và tục lệ truyền thống, việc dọn dẹp bàn thờ thường được tiến hành vào những ngày cuối năm, cụ thể là từ ngày 23 tháng Chạp trở đi. Đây là khoảng thời gian các Táo quân lên trời báo cáo việc làm của gia chủ trong năm qua. Khi các Táo đã rời khỏi nhà, gia chủ có thể tranh thủ thời gian này để lau dọn, chỉnh trang lại bàn thờ cho khang trang, sạch sẽ để đón năm mới. Việc làm này không chỉ là vệ sinh vật lý mà còn mang ý nghĩa loại bỏ những điều không may của năm cũ, chào đón tài lộc, may mắn cho năm mới.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Cúng Sao Giải Hạn Mùng 8 Tết 2026: Văn Khấn, Mâm Lễ Và Quy Trình Chuẩn Xác
Nên tỉa chân nhang trước hay sau khi cúng ông Công, ông Táo?
Trả lời cho câu hỏi này, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian đều có chung một quan điểm: Thời điểm thích hợp nhất để tỉa chân nhang là sau khi đã hoàn thành lễ cúng ông Công ông Táo.
Lý giải cho điều này, theo quan niệm xưa, việc cúng Táo quân là để tiễn các vị thần bếp về trời. Khi các Táo đã rời khỏi trần gian, không gian bàn thờ trở nên trống trải hơn, gia chủ có thể tự do tiến hành các công việc dọn dẹp mà không sợ động chạm hay làm phiền đến các vị thần đang hiện diện. Nếu tỉa chân nhang trước khi cúng, có thể bàn thờ chưa được tươm tất để đón các Táo dùng bữa cuối năm, hoặc việc dọn dẹp có thể làm xáo trộn không khí linh thiêng của buổi lễ.
Quy trình chuẩn xác nhất được khuyến khích như sau:
- Chuẩn bị mâm cúng: Sắm sửa lễ vật và bày biện mâm cúng Táo quân gọn gàng trên bàn thờ (thường là ở vị trí thấp hơn bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ thần tài).
- Thực hiện lễ cúng: Làm lễ cúng để tiễn các Táo quân về trời. Lễ cúng nên được tiến hành vào giờ đẹp, thường là vào sáng ngày 23 tháng Chạp hoặc chiều tối ngày 23.
- Tỉa chân nhang và lau dọn: Sau khi hoàn tất lễ cúng, hóa vàng mã và tiễn Táo quân xong, gia chủ mới bắt đầu công việc lau dọn bàn thờ, tỉa chân nhang.
- Báo cáo và mời trở về: Sau khi dọn dẹp xong, gia chủ thắp hương báo cáo với tổ tiên và các thần linh, đồng thời mời các vị thần trở về tiếp tục phù hộ cho gia đình.
Việc làm này thể hiện sự tôn trọng quy luật “động – tĩnh” trong không gian tâm linh. Khi các vị thần đã “vắng nhà”, gia chủ mới tiến hành dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ cho sạch sẽ.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Giao Thừa Trong Nhà Đón Năm Mới 2025
Tại sao cần tỉa chân nhang?
Sau một năm thờ cúng, lượng chân nhang tích tụ sẽ rất nhiều, gây ra tình trạng bát hương bị đầy. Điều này không chỉ làm giảm tính thẩm mỹ của bàn thờ mà còn gây khó khăn cho việc thắp hương vào năm sau. Trong đời sống tâm linh, bát hương là nơi ngự trị của tổ tiên và thần linh, có ý nghĩa rất quan trọng. Do đó, người ta thường kiêng kị việc bê cả bát hương xuống để dọn dẹp.
Thay vào đó, phương pháp “bao sái” (lau dọn) bát hương được thực hiện bằng cách giữ nguyên bát hương tại vị trí an vị, dùng khăn sạch lau xung quanh thân bát và chỉ tỉa bớt chân nhang ở xung quanh miệng bát. Việc tỉa chân nhang giúp bát hương thông thoáng, tạo không gian để hương khói được lưu thông, thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với bề trên.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Ông Táo: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Cách Chuẩn Bị Chuẩn Truyền Thống
Những lưu ý quan trọng khi tỉa chân nhang
Khi động đến bàn thờ, đặc biệt là bát hương, mọi hành động đều phải cẩn trọng và thành tâm. Dưới đây là những nguyên tắc vàng bạn cần ghi nhớ để tránh phạm phải điều kiêng kỵ:
1. Kiêng kị di chuyển bát hương tùy tiện
Bát hương là nơi an vị của thần linh và tổ tiên, cần phải được giữ yên tĩnh. Trong trường hợp bất khả kháng phải xê dịch bát hương (như lau dọn phía sau bàn thờ), gia chủ phải làm lễ xin xê dịch. Sau khi lau dẹp xong, phải làm lễ xin an vị trở lại để thần linh và tổ tiên tiếp tục “ngự” tại đó.
2. Số lượng chân nhang để lại sau khi tỉa
Sau khi tỉa bớt chân nhang, bạn không nên tỉa hết toàn bộ mà phải để lại một số lượng chân nhang nhất định. Số lượng này được tính theo quy tắc “Nam dương – Nữ âm”:
- Đối với nam giới: Để lại 7, 17, 27 hoặc 37 chân nhang (số lẻ, kết thúc bằng số 7).
- Đối với nữ giới: Để lại 9, 19, 29 hoặc 39 chân nhang (số lẻ, kết thúc bằng số 9).
Việc để lại một số chân nhang nhất định tượng trưng cho sự trường tồn, không bị mất gốc, giữ lại “lửa” tâm linh cho bàn thờ gia tiên.
3. Cách xử lý chân nhang đã rút
Chân nhang sau khi rút ra tuyệt đối không được vứt vào thùng rác hay nơi bẩn thỉu. Cách xử lý đúng nhất là mang đi hóa tro (đốt thành tro), sau đó đem rải xuống sông hoặc vùi vào gốc cây trong vườn nhà. Điều này thể hiện sự tôn trọng và thành kính, vì nhang là vật phẩm dùng để thờ cúng, không phải là rác thông thường.
4. Thời gian cúng Táo quân
Theo chuyên gia phong thủy Nguyễn Song Hà, tùy vào điều kiện gia đình, bạn có thể cúng ông Công ông Táo trong khoảng thời gian từ 19 đến 23 tháng Chạp. Dưới đây là một số khung giờ đẹp và ngày hợp tuổi để bạn tham khảo:
- Ngày 19 tháng Chạp: Khởi lễ từ 7h10 đến 8h50. Ngày này hợp các tuổi Tý, Ngọ, Mão, Dậu, Dần, Thìn, Tuất, Sửu, Mùi.
- Ngày 20 tháng Chạp: Khởi lễ từ 5h10 đến 6h50. Ngày này hợp các tuổi Dần, Thân, Tỵ, Hợi, Thìn, Tuất, Sửu, Mùi.
- Ngày 21 tháng Chạp: Khởi lễ từ 7h10 đến 8h50. Ngày này hợp các tuổi Tý, Ngọ, Mão, Dậu, Dần, Thân, Tỵ, Hợi.
- Ngày 22 tháng Chạp: Khởi lễ từ 7h10 đến 8h50. Ngày này hợp các tuổi Tý, Ngọ, Mão, Dậu, Hợi, Thìn, Tuất, Sửu, Mùi.
- Ngày 23 tháng Chạp: Khởi lễ từ 5h10 đến 6h50. Ngày này hợp các tuổi Dần, Thân, Tỵ, Hợi, Thìn, Tuất, Sửu, Mùi.
Việc chọn ngày giờ đẹp không bắt buộc, nhưng nếu gia đình bạn có truyền thống coi trọng phong thủy thì có thể cân nhắc để mang lại cảm giác an tâm và may mắn.
Quy trình chuẩn bị mâm cúng Táo quân
Mâm cúng ông Công ông Táo không cần quá xa hoa nhưng phải tươm tất, thể hiện lòng thành. Một mâm cúng cơ bản thường bao gồm:
- Bánh kẹo, trầu cau: Dùng để dâng lên các Táo quân, đặc biệt là bộ “vàng mã” (áo, mũ, hia) cho Táo ông và Táo bà.
- Mâm cơm cúng: Có thể là cỗ mặn (thịt gà, xôi, giò) hoặc chay tùy vào phong tục vùng miền.
- Hoa quả tươi: Chọn các loại quả tươi ngon, đẹp mắt (như cam, bưởi, chuối, táo).
- Nước uống: Nước sạch hoặc trà nóng.
- Nhang đèn: Đèn dầu hoặc nến, hương thơm.
Sau khi chuẩn bị xong mâm cúng, gia chủ thắp hương, khấn vái thành tâm cầu xin Táo quân phù hộ cho gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng.
Lời khuyên cho việc dọn dẹp cuối năm
Việc tỉa chân nhang trước hay sau khi cúng ông Công, ông Táo đã có câu trả lời rõ ràng là nên làm sau khi cúng. Tuy nhiên, tùy vào điều kiện thực tế của mỗi gia đình, bạn có thể linh hoạt安排 thời gian sao cho hợp lý.
Nếu bạn quá bận rộn vào ngày 23 tháng Chạp, có thể chọn một ngày đẹp khác trong tháng Chạp (tháng 12 âm lịch) để lau dọn bàn thờ. Điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm và thái độ tôn trọng đối với bề trên. Hãy dành thời gian để lau dọn bàn thờ một cách cẩn thận, tỉ mỉ, không vội vàng.
Để việc dọn dẹp được thuận lợi, bạn nên chuẩn bị các dụng cụ cần thiết như khăn lau sạch (không dùng chung với việc lau dọn nhà cửa), nước ấm có pha少许 rượu trắng hoặc nước ngũ vị hương để lau bàn thờ giúp tăng thêm sự linh thiêng. Khi lau dọn, nên mặc quần áo chỉnh tề, gọn gàng.
Ngoài ra, bạn có thể tham khảo thêm nhiều thông tin hữu ích về phong tục tập quán, mẹo vặt gia đình hay kiến thức đời sống tại chuaphatanlongthanh.com. Đây là nơi tổng hợp kiến thức đa dạng, giúp bạn hiểu rõ hơn về các giá trị truyền thống và cách áp dụng chúng vào cuộc sống hiện đại.
Tóm lại, việc tỉa chân nhang nên được thực hiện sau khi đã tiễn Táo quân về trời. Đây là thời điểm thích hợp nhất để gia chủ dọn dẹp bàn thờ, chuẩn bị đón một năm mới an lành. Hy vọng những chia sẻ trong bài viết đã giúp bạn giải đáp được thắc mắc và có một mùa Tết trọn vẹn bên gia đình.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
