Tết Đoan ngọ, hay còn gọi là Tết Đoan dương, là một phong tục truyền thống đẹp của người Việt, diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch. Đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ tổ tiên mà còn mang ý nghĩa “giết sâu bọ”, tẩy uế, cầu mong sức khỏe và bình an cho cả gia đình. Để chuẩn bị cho ngày lễ này một cách trọn vẹn, nhiều người vẫn băn khoăn không biết Tết Đoan ngọ cúng gì cho đủ đầy và ý nghĩa nhất. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết về các lễ vật không thể thiếu cũng như giờ thắp hương chuẩn xác để bạn có một mâm cúng tươm tất.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Lễ Vật Và Bài Văn Khấn Cúng Đầu Năm 2026 Trọn Vẹn
Những thành phần cốt lõi trong mâm cúng Tết Đoan ngọ
Mâm cúng Tết Đoan ngọ không cần quá cầu kỳ hay xa hoa, nhưng phải thể hiện được sự thành tâm và giữ gìn nét đẹp văn hóa. Dưới đây là những món ăn truyền thống đặc trưng không thể thiếu trong ngày lễ này, mỗi món đều mang một ý nghĩa riêng và được tin là có khả năng xua đuổi tà khí, bệnh tật.
Trái cây tươi: Linh hồn của mâm lễ
Trái cây luôn là phần quan trọng nhất trong mâm cúng của người Việt, và Tết Đoan ngọ cũng không ngoại lệ. Vào thời điểm này, các loại trái cây đặc trưng của mùa hè như vải thiều, mận, xoài… chín rộ, vừa ngon lại vừa dễ tìm.
- Vải thiều và mận chín: Đây là hai loại quả đặc trưng nhất của ngày Tết Đoan ngọ. Theo quan niệm dân gian, vị chua ngọt của chúng giúp “xua đuổi sâu bọ”, loại bỏ những năng lượng tiêu cực ra khỏi cơ thể. Hơn nữa, màu đỏ của mận và màu hồng của vải còn tượng trưng cho sự may mắn, thịnh vượng. Bạn nên chọn những quả chín mọng, tươi ngon để dâng lên tổ tiên.
- Các loại quả khác: Ngoài vải và mận, bạn có thể bày thêm các loại quả theo mùa như xoài, na, chuối, thanh long… để mâm cúng thêm phong phú. Một số gia đình còn trưng bày quả phật thủ – loại quả có hình dáng độc đáo, tượng trưng cho sự che chở, bảo vệ của Phật pháp.
Hoa tươi cũng là một phần không thể thiếu. Hoa sen với vẻ đẹp thuần khiết, thanh tao thường được ưa chuộng. Bên cạnh đó, hoa nhài, hoa ngọc lan, hoa mẫu đơn đỏ… cũng là những lựa chọn tuyệt vời để mâm cúng thêm phần rực rỡ và thơm ngát.
Cơm rượu nếp: Vị ngọt nồng nàn của truyền thống
Nếu chỉ nhắc đến Tết Đoan ngọ mà không nhắc đến cơm rượu nếp thì quả là một thiếu sót lớn. Đây được xem là “linh hồn” của ngày lễ này. Cơm rượu nếp (làm từ nếp cái hoa vàng hoặc nếp cẩm) có vị ngọt, cay nồng, men rượu ấm, được tin là có tác dụng “diệt sâu bọ”, tẩy sạch âm khí trong cơ thể.
Khi dâng cúng, bạn có thể để nguyên quả hoặc vo thành từng viên nhỏ gọn gàng. Lưu ý, chỉ nên ăn một lượng nhỏ cơm rượu trong ngày để tránh bị say, ảnh hưởng đến sức khỏe. Hương vị nồng nàn của men rượu hòa quyện với vị bùi của nếp chắc chắn sẽ để lại ấn tượng khó quên.
Bánh tro: Vị thanh mát đặc trưng của ngày hè
Bánh tro (còn gọi là bánh ú, bánh gio) là món ăn truyền thống gắn liền với Tết Đoan ngọ. Bánh được làm từ gạo nếp ngâm với nước tro (thường là tro từ các loại thảo mộc đốt lại), gói trong lá chít hoặc lá dừa nước và luộc kỹ.
Bánh tro có màu vàng hổ phách, trong veo, hương vị thanh mát, dịu ngọt. Khi ăn, người ta thường chấm với mật mía hoặc đường phên để tăng thêm hương vị. Không chỉ là món ăn ngon, bánh tro còn được coi là một vị thuốc dân gian giúp giải nhiệt, tốt cho hệ tiêu hóa trong những ngày hè oi bức.
Các lễ vật khác
Bên cạnh các món chính trên, tùy vào điều kiện và phong tục từng vùng miền, mâm cúng Tết Đoan ngọ có thể thêm một số lễ vật khác như:
- Xôi: Xôi gấc (màu đỏ may mắn) hoặc xôi đậu xanh.
- Bánh kẹo: Bánh đậu xanh, bánh xu xê, bánh cốm.
- Rượu, trà: Dùng để dâng cúng tổ tiên, thể hiện lòng thành kính.
- Nhang đèn: Nến, nhang thơm, hoa tươi, nước sạch.
Mâm cúng không cần quá lớn nhưng phải sạch sẽ, tươm tất, thể hiện được sự thành tâm của gia chủ.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Lễ Vật Và Bài Cúng Hóa Vàng Ông Táo
Thời gian thắp hương chuẩn nhất trong ngày Tết Đoan ngọ
Việc chọn giờ cúng cũng là một yếu tố quan trọng được nhiều người quan tâm. Theo truyền thống dân gian và các tài liệu lịch sử, Tết Đoan ngọ còn có tên gọi khác là Tết Đoan dương, trong đó “Đoan” có nghĩa là bắt đầu, “Dương” là mặt trời. Vì vậy, thời điểm lý tưởng nhất để thực hiện nghi lễ thắp hương là vào giờ Ngọ.
Giờ Ngọ là khoảng thời gian từ 11 giờ trưa đến 13 giờ chiều. Đây là lúc dương khí thịnh vượng nhất trong ngày, mặt trời chiếu sáng mạnh mẽ nhất. Việc cúng lễ vào thời điểm này được tin rằng sẽ giúp phát huy tối đa tác dụng xua đuổi tà ma, “diệt sâu bọ” và cầu mong những điều tốt lành.
Nhiều gia đình chuẩn bị mâm cúng từ sáng sớm, nhưng thường sẽ đợi đến khoảng 11 giờ trưa mới bắt đầu thắp hương để khấn cáo tổ tiên. Bạn không nhất thiết phải cúng đúng 12 giờ trưa, chỉ cần trong khoảng khung giờ này là được. Quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm và trang nghiêm khi làm lễ.
Có thể bạn quan tâm: Bảng So Sánh Mâm Cỗ Cúng Tết Đoan Ngọ: Lễ Vật, Món Ăn & Nghi Thức
Một số lưu ý khi chuẩn bị mâm cúng
Để mâm cúng Tết Đoan ngọ được trọn vẹn, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
- Sự thành tâm là trên hết: Dù mâm cúng đơn giản hay sang trọng, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính của gia chủ. Hãy dọn dẹp bàn thờ sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề khi thắp hương.
- Chuẩn bị lễ vật tươi ngon: Hãy chọn mua các loại trái cây, thực phẩm tươi mới, không bị dập nát để thể hiện sự tôn trọng với tổ tiên và thần linh.
- Thực hiện nghi lễ đúng cách: Sau khi dâng lễ, gia chủ thắp hương, khấn lễ theo thứ tự từ thần linh đến gia tiên, sau đó mới đến các thần khác (nếu có). Nên đọc bài văn khấn chuẩn备 sẵn để không bị sót ý.
- Ăn uống điều độ: Sau khi cúng xong, gia đình cùng nhau thụ lộc. Hãy ăn các món như cơm rượu, bánh tro, trái cây một cách điều độ, tránh ăn quá no hoặc quá nhiều đồ ngọt.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Giao Thừa Đúng Phong Tục Từ Bắc Đến Nam
Kết luận
Tết Đoan ngọ là một nét đẹp văn hóa truyền thống cần được gìn giữ và phát huy. Việc chuẩn bị một mâm cúng tươm tất, đúng phong tục không chỉ thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên mà còn là cách để cầu mong sức khỏe, bình an cho cả gia đình. Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn giải đáp thắc mắc Tết Đoan ngọ cúng gì và có sự chuẩn bị chu đáo nhất cho ngày lễ ý nghĩa này. Hãy cùng truy cập chuaphatanlongthanh.com để khám phá thêm nhiều kiến thức văn hóa, đời sống bổ ích khác.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
