Chuyện đi tìm tượng Phật không chỉ đơn thuần là một câu chuyện về nghệ thuật điêu khắc, mà còn là một hành trình dài đầy tâm huyết, chất chứa niềm tin và lòng kính ngưỡng của một người con Phật. Từ những hình ảnh tượng Phật sơ sinh đơn sơ ngày nào, đến công cuộc tìm tòi, sưu tầm và sáng tạo nên 10 pho tượng Phật Đản mang bản sắc riêng, đó là cả một quá trình lao động miệt mài với mong ước “làm đẹp hơn, chuẩn hơn” để dâng lên ngày Đại lễ Vesak. Bài viết này sẽ đưa bạn đi dọc theo hành trình đó, để hiểu hơn về tâm huyết của người nghệ sĩ tu hành, cũng như những chuẩn mực tinh tế trong nghệ thuật tạo tượng Phật.
Hành Trình Từ Những Ký Ức Đầu Đời
Ký Ức Tuổi Thơ và Hình Ảnh Thầy Tôi
Mỗi mùa Phật đản về, trong tâm trí tôi lại hiện lên một hình ảnh quen thuộc: hình ảnh Thầy tôi, cần mẫn ngồi cắt tôn để làm khung cho tượng Phật sơ sinh. Trên nền tôn, Thầy bồi giấy cứng, rồi dùng nét bút vẽ lên hình ảnh vị Phật vừa mới giáng sinh: một tay chỉ lên trời, một tay chỉ xuống đất, với câu nói bất hủ “Thiên thượng thiên hạ, duy ngã độc tôn”. Đó là một hình ảnh đẹp, giản dị và thấm đẫm tình người.
Tuy nhiên, với con mắt non nớt của một đứa trẻ, tôi đã có những đánh giá rất riêng về bức tượng đó. Tôi cho rằng mũi Phật mà Thầy vẽ giống như con số 3 ngã ngữa là chưa đẹp. Còn mái tóc của Phật thì tôi lại thấy rất ấn tượng, bởi nó lòa xòa trên trán, giống hệt một em bé mới sinh. Trong tôi lúc đó, mái tóc ấy là biểu tượng của sự ngây thơ, trong trắng, là chuẩn mực của một “em bé Phật”.
Sự Ảnh Hưởng Từ Những Người Thầy
Có thể bạn quan tâm: Đeo Phật Bản Mệnh A Di Đà Có Ý Nghĩa Gì? Cách Chọn Và Sử Dụng Chuẩn Phong Thủy
Những năm tháng tuổi thơ ấy, tôi rất dễ bị ảnh hưởng bởi những người lớn, đặc biệt là những người có uy tín như Thầy tôi. Sự kính trọng và ngưỡng mộ khiến tôi thường xuyên noi theo, tin tưởng vào mọi điều Thầy làm. Điều này đúng trong rất nhiều khía cạnh, như học tập, đạo đức, nếp sống tu hành. Tuy nhiên, khi lớn lên, tôi dần nhận ra rằng, trong nghệ thuật và học thuật, việc quá phụ thuộc vào cái bóng của người Thầy đôi khi lại là một rào cản.
Một câu nói của nhà tư tưởng Lương Khải Siêu đã khiến tôi suy ngẫm rất nhiều: “Đối với cổ nhân có lúc ta thờ như Thầy, có lúc ta xem như bạn, và cũng có lúc ta kình địch với cổ nhân”. Câu nói ấy như một lời nhắc nhở rằng, để có thể trưởng thành và phát triển, chúng ta cần có cái nhìn độc lập, có sự suy tư và khám phá riêng của bản thân.
Những Bước Đi Đầu Tiên Trên Con Đường Tự Lập
Khi tôi trở thành trụ trì và có một ngôi chùa riêng, hình ảnh tượng Phật sơ sinh với mái tóc lòa xòa năm xưa vẫn còn in đậm trong tâm trí. Tôi đã từng mời họa sĩ về chùa để vẽ lại tượng Phật sơ sinh theo đúng hình ảnh mà tôi vẫn hình dung. Kết quả là một bức tranh trên cacton, với mái tóc có đuôi nhọn trên trán, rất giống với phác thảo của Thầy tôi năm xưa. Lúc đó, tôi vẫn chưa thể thoát ra khỏi cái bóng quá lớn của vị Thầy kính yêu.
Hành Trình Tìm Kiếm Kiến Thức và Cảm Hứng
Niềm Đam Mê Với Ngày Đại Lễ
Niềm tôn kính Phật và nỗi khắc khoải về ngày Phật đản đã thôi thúc tôi tìm đọc thật nhiều tài liệu, sách vở về hình ảnh đức Phật sơ sinh. Tôi không chỉ dừng lại ở những tài liệu bằng tiếng Việt, mà còn cố gắng tìm hiểu các quan điểm từ các quốc gia khác như Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc, Hồng Kông, Hàn Quốc, Thái Lan… Ngoài ra, tôi còn sưu tầm ảnh của những pho tượng Phật sơ sinh bằng gỗ trong các ngôi chùa cổ ở Việt Nam.
Qua quá trình tìm tòi, học hỏi, nhận thức của tôi về tượng Phật sơ sinh đã có sự thay đổi rõ rệt. Tôi không còn coi mái tóc lòa xòa trên trán là chuẩn mực duy nhất. Tôi bắt đầu mở rộng tư duy để tiếp nhận những phong cách, những vẻ đẹp khác nhau.
Những Tiêu Chuẩn Đầu Tiên Cho Một Pho Tượng Phật Đản Sinh
Từ những tư liệu đọc được, tôi dần hình thành nên những tiêu chuẩn cơ bản cho một pho tượng Phật đản sinh đẹp và đúng pháp:
- Tượng phải là một em bé sơ sinh, nhưng là “em bé Phật” (Little Buddha), chứ không phải là một em bé thường. Điều này có nghĩa là khuôn mặt phải mang vẻ ngây thơ, non nớt của một đứa trẻ, nhưng ánh mắt và thần thái phải toát lên chất Phật, chất từ bi.
- Pho tượng phải khiến người chiêm ngưỡng phát sinh niềm tôn kính và muốn tìm đến với đạo. Đó là một cảm giác khó tả, khi nhìn vào tượng, lòng ta như lắng lại, thanh tịnh hơn, và khởi sinh niềm tin.
Đặc biệt, có một quan điểm được nhắc đến nhiều lần trong các tài liệu: “Khi đức Phật đản sinh đã có 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp rồi, không phải là em bé thường”. Quan điểm này đã mở ra một hướng đi mới cho tôi trong việc sáng tạo tượng Phật.
Hành Trình Sáng Tạo: Cùng Người Thợ Trẻ Làm Nên Điều Kỳ Diệu
Gặp Gỡ Người Thợ Trẻ Từ Cố Đô
Để biến những ý tưởng và tiêu chuẩn thành hiện thực, tôi đã mời một người thợ trẻ đến từ Huế. Đó là anh Trương Vũ Tấn, năm đó mới 28 tuổi, nhưng đã bộc lộ rõ năng khiếu và niềm đam mê với nghề điêu khắc. Tôi đã chia sẻ với anh tất cả những gì mình học hỏi được, những tiêu chuẩn mà tôi đặt ra, và mong muốn tạo nên một pho tượng Phật đản sinh mang bản sắc riêng.
Lên Kế Hoạch: Hai Phong Cách, Một Mục Tiêu Chung
Sau nhiều buổi trao đổi, bàn bạc, chúng tôi quyết định thực hiện dự án theo hai hướng phong cách khác nhau, để từ đó có thể chọn ra được phong cách phù hợp nhất:
- Tượng có mái tóc xoắn hướng về bên hữu: Phong cách này dựa trên mô tả về một trong 32 tướng tốt của đức Phật. Những vòng tóc xoắn ốc, cuộn về bên phải tượng trưng cho trí tuệ và năng lượng tích cực.
- Tượng có mái tóc theo phong cách Gandhara tại Sarnath – Ấn Độ: Phong cách này mang đậm ảnh hưởng của nghệ thuật Hy Lạp cổ đại, với những lọn tóc uốn lượn tự nhiên, tạo nên vẻ đẹp vừa cổ điển vừa hiện đại.
Hành Trình Hai Tháng Dưới Mái Chùa Bửu Minh
Chúng tôi bắt tay vào làm việc tại chùa Bửu Minh, Gia Lai. Đó là một hành trình hai tháng miệt mài, với tất cả tấm lòng hướng Phật và niềm kính yêu vô hạn. Chúng tôi làm việc theo phương pháp thủ công, từng chút một, từ khâu làm khung sắt, đến đổ xi măng, rồi mài giũa, chỉnh sửa.
Quá trình này không hề dễ dàng. Chúng tôi vừa làm, vừa học hỏi, vừa tham khảo trên Internet, và không ngừng trao đổi, điều chỉnh. Mỗi chi tiết nhỏ, từ độ cong của ngón tay, ánh mắt, cho đến từng lọn tóc, đều được chúng tôi cân nhắc kỹ lưỡng. Chúng tôi tự nhủ, phải làm sao để pho tượng không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, mà còn là “em bé Phật Việt Nam” – một biểu tượng đẹp đẽ và gần gũi với người dân bản địa.
Thành Quả: 10 Pho Tượng Với 10 Vẻ Đẹp Khác Nhau
Có thể bạn quan tâm: Đeo Mặt Phật Di Lặc: Ý Nghĩa Phong Thủy, Cách Đeo & Những Điều Cấm Kỵ
Sau hai tháng lao động không biết mệt mỏi, 10 pho tượng Phật đản sinh đã hoàn thành. Mỗi pho tượng cao 1,5 mét, kể cả tòa sen, được làm từ xi măng cốt sắt, chắc chắn và kiên cố. Khi hoàn thiện phần thô, dù chưa sơn, nhưng 10 pho tượng đã toát lên một vẻ đẹp khiến những người nghệ sĩ điêu khắc đến từ TP.HCM và Hà Nội cũng phải tấm tắc khen ngợi.
10 Pho Tượng, 10 Câu Hỏi Và Những Mong Đợi
Có thể bạn quan tâm: Đeo Mặt Phật Bản Mệnh: Bí Mật Phong Thủy Cho Người Tuổi Sửu
Lòng Thành Dâng Lên Đức Thế Tôn
Vào mùa Phật đản Phật lịch 2562 (2018), với tất cả tấm lòng chí thành, chí kính, tôi xin kính dâng lên đức Thế Tôn, và kính chia sẻ cùng Chư Tôn Đức Tăng Ni, quý Phật tử gần xa, hình ảnh của 10 pho tượng đức Phật sơ sinh mà chúng tôi đã thực hiện. Mỗi pho tượng được đánh số từ 1 đến 10, để tiện cho việc tham khảo và góp ý.
Có thể bạn quan tâm: Đa Bảo Đạo Nhân Là Phật Tổ Như Lai: Phân Tích Truyền Thuyết & Ý Nghĩa
Kính Mong Sự Góp Ý Chân Thành
Chúng tôi thành kính mong muốn nhận được sự góp ý, đánh giá, phẩm bình từ Chư Tôn Đức Tăng Ni và quý Phật tử. Mỗi lời nhận xét, dù là khen ngợi hay góp ý, đều là những viên gạch quý báu để xây dựng nên một tác phẩm hoàn hảo hơn. Biết đâu, chính những ý kiến ấy sẽ tạo nên niềm hứng khởi cho các nhà điêu khắc trong nước, để họ có thể làm ra những pho tượng đẹp hơn, chuẩn hơn, phục vụ cho ngày Đại lễ Vesak Liên Hiệp Quốc 2019, được tổ chức tại Việt Nam.
Tiêu Chí Để Chọn Ra Một Tượng “Đẹp”
Để giúp quý vị dễ dàng trong việc bình chọn, tôi xin đưa ra một vài tiêu chí tham khảo:
- Sự trẻ thơ: Pho tượng có toát lên được vẻ ngây thơ, trong sáng của một em bé sơ sinh không?
- Chất Phật: Dù là em bé, nhưng pho tượng có khiến người xem cảm nhận được chất từ bi, trí tuệ của đức Phật không?
- Tính thẩm mỹ: Về mặt nghệ thuật, pho tượng có cân đối, hài hòa, và có điểm nhấn không?
- Tính bản địa: Pho tượng có mang một vẻ đẹp gần gũi, có thể được coi là “em bé Phật Việt Nam” không?
Lời Kết: Hướng Về Một Đại Lễ Rực Rỡ
Hành trình đi tìm tượng Phật của tôi và người thợ trẻ Trương Vũ Tấn có thể coi là một phần rất nhỏ trong bức tranh lớn về sự phát triển và hội nhập của Phật giáo Việt Nam. Mỗi một pho tượng được tạo ra, không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, mà còn là một lời nguyện cầu, một biểu tượng của sự tốt đẹp và an lạc.
Chúng tôi hy vọng rằng, với sự góp sức của nhiều người, với tinh thần học hỏi và lao động không ngừng nghỉ, những pho tượng Phật trong tương lai sẽ ngày càng đẹp hơn, chuẩn hơn, và góp phần làm rạng rỡ thêm cho những ngày Đại lễ của Phật giáo trên quê hương Việt Nam thân yêu.
Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 14, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
