Tượng Phật ngồi trên lưng vua là một hình ảnh vô cùng đặc biệt và hiếm có trong nghệ thuật Phật giáo Việt Nam. Bức tượng không chỉ là một tác phẩm điêu khắc độc đáo mà còn ẩn chứa một câu chuyện lịch sử sâu sắc về sự ăn năn, sám hối và sự hồi tâm chuyển ý của một vị vua đối với đạo Phật. Bức tượng này hiện đang được thờ tại chùa Hòe Nhai, một ngôi chùa cổ kính nằm sâu trong lòng Hà Nội.
Chùa Hòe Nhai – Chốn Tổ Đình Cổ Kính Của Phật Giáo Miền Bắc
Chùa Hòe Nhai, còn được biết đến với tên gọi khác là chùa Hồng Phúc, tọa lạc tại số 19 phố Hàng Than, phường Ba Đình, thành phố Hà Nội. Ngôi chùa này có lịch sử lâu đời, được xây dựng từ thời nhà Lý (1010 – 1225), trải qua hàng nghìn năm thăng trầm của lịch sử, chùa Hòe Nhai đã trở thành một trong những trung tâm Phật giáo quan trọng bậc nhất của miền Bắc.
Có thể bạn quan tâm: Chuyện Tâm Linh Phật Giáo: Những Câu Chuyện Nhân Quả Sâu Sắc Dành Cho Người Đang Tìm Kiếm Ý Nghĩa Cuộc Sống
Chùa không chỉ là nơi tu hành, tụng kinh của các tăng ni, phật tử mà còn là một kho tàng văn hóa, lịch sử với hàng loạt các hiện vật, cổ vật có giá trị. Trong số đó, nổi bật nhất chính là bức tượng “Vua sám hối” hay còn gọi là tượng “Vua cõng Phật”, một tác phẩm độc đáo và duy nhất trong nghệ thuật Phật giáo Việt Nam.
Bức Tượng “Vua Sám Hối” – Biểu Tượng Của Lòng Ăn Năn Và Hối Cải
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa, Cách Bày Trí Và Ứng Dụng Của Tay Phật Bắt Ấn Trong Đời Sống
Bức tượng “Vua sám hối” được đặt ở vị trí trang trọng, phía bên trái chính điện, ngự giữa tượng của hai vị Thiên vương. Tượng cao khoảng 3 mét, được tạc từ gỗ quý và sơn son thếp vàng, thể hiện sự công phu và kỳ công của các nghệ nhân xưa.
Theo các tài liệu lịch sử do Ban Quản lý di tích – danh thắng Hà Nội lưu giữ, bức tượng này có từ đời vua Lê Hy Tông (1662-1716). Câu chuyện đằng sau bức tượng là một minh chứng rõ nét cho sự chuyển biến tâm lý và tư tưởng của vị vua này đối với đạo Phật.
Có thể bạn quan tâm: Kinh Tiểu Bộ – Chuyện Tiền Thân Đức Phật (jātaka): Toàn Tập
Bối Cảnh Lịch Sử: Phật Giáo Bị Bài Xích
Vào thời kỳ đầu của nhà Lê, đặc biệt là từ thế kỷ XVII trở đi, Nho giáo bắt đầu phát triển mạnh mẽ và dần lấn át vị trí của Phật giáo. Nhiều quan lại theo Nho giáo bắt đầu bài xích, chỉ trích đạo Phật, cho rằng các tăng lữ không tuân thủ giới luật, phá giới, và là gánh nặng cho xã hội.
Có thể bạn quan tâm: 50+ Stt Đi Chùa Đầu Năm: Tuyển Tập Câu Nói Hay Để Cầu Bình An, Tịnh Tâm Và Cầu Duyên
Ảnh hưởng bởi luồng tư tưởng này, vua Lê Hy Tông ban hành nhiều sắc lệnh hà khắc nhằm hạn chế, bài trừ Phật giáo. Năm 1678, nhà vua ra lệnh trục xuất tất cả các nhà sư lên rừng, khiến cho nhiều ngôi chùa trở nên hoang phế, tăng ni phải hoàn tục, và Phật giáo rơi vào thời kỳ suy thoái.
Cuộc Tiếp Kiến Lịch Sử Của Hòa Thượng Tông Diễn
Trước cảnh tượng Phật giáo đất nước lâm vào cảnh khốn cùng, hòa thượng Tông Diễn, một vị cao tăng có uy tín và học vấn sâu rộng, đã cải trang làm thường dân để có thể tiếp kiến vua Lê Hy Tông.
Hòa thượng Tông Diễn không chỉ mang theo một viên ngọc quý để dâng lên nhà vua mà còn giấu bên trong một tờ sớ, trong đó trình bày rõ ràng về giáo lý, giá trị và ý nghĩa của đạo Phật đối với xã hội và con người. Ngài đã dùng trí tuệ và lòng từ bi của mình để giảng giải, giúp nhà vua thấu hiểu được bản chất chân chính của đạo Phật, đồng thời vạch ra những hiểu lầm và sự vu khống của một số quan lại.
Sự Hồi Tâm Chuyển Ý Của Vua Lê Hy Tông
Sau cuộc tiếp kiến và những lời giảng giải thấu tình đạt lý của hòa thượng Tông Diễn, vua Lê Hy Tông đã thay đổi hoàn toàn thái độ đối với đạo Phật. Nhà vua nhận ra những sai lầm của mình và quyết định rút lại các sắc lệnh hà khắc trước đó, đồng thời ra lệnh phục hồi và tu sửa lại các chùa chiền.
Để thể hiện lòng hối hận và sự sám hối sâu sắc, vua Lê Hy Tông đã cho tạc bức tượng “Vua sám hối” với hình ảnh một vị vua đang quỳ xuống, cõng trên lưng tượng Phật Thích Ca Mâu Ni. Tượng còn có tên gọi khác là “Dĩ thân vi thân sàng”, nghĩa là “lấy thân làm giường”, thể hiện sự kính trọng và chuộc lỗi tối cao của nhà vua đối với đạo Phật.
Ý Nghĩa Biểu Tượng Của Bức Tượng
Bức tượng “Vua sám hối” không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo mà còn mang nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc:
1. Tấm Gương Về Sự Ăn Năn Và Hối Cải
Bức tượng là minh chứng cho việc ai cũng có thể mắc sai lầm, nhưng điều quan trọng là phải biết nhận ra sai lầm đó và có hành động sám hối, sửa đổi. Vua Lê Hy Tông, dù là một vị quân vương tối cao, cũng không ngần ngại thể hiện sự ăn năn của mình trước toàn thể thiên hạ. Điều này đã trở thành một tấm gương về sự dũng cảm và chân thành trong việc nhận lỗi và sửa sai.
2. Sự Bình Đẳng Trước Chân Lý
Dù là vua chúa hay thứ dân, khi đứng trước chân lý và đạo lý, tất cả đều bình đẳng. Hình ảnh vị vua quỳ xuống trước Phật không chỉ thể hiện sự kính trọng mà còn là biểu tượng cho sự khuất phục trước chân lý, trước cái thiện và cái đẹp.
3. Sự Giao Thoa Giữa Thế Pháp Và Phật Pháp
Bức tượng là sự kết hợp hài hòa giữa quyền lực thế gian (vua chúa) và quyền lực tâm linh (Phật pháp). Nó cho thấy rằng, dù nắm trong tay quyền lực tối cao, nhà vua vẫn phải tuân theo các quy luật đạo đức và tâm linh. Đồng thời, nó cũng thể hiện mong muốn của nhà vua trong việc dung hòa giữa chính trị và tôn giáo, nhằm mang lại sự an lạc và thịnh vượng cho đất nước.
4. Giá Trị Nghệ Thuật Độc Đáo
Về mặt nghệ thuật, bức tượng “Vua sám hối” là một tác phẩm độc nhất vô nhị. Trong nghệ thuật Phật giáo Việt Nam cũng như thế giới, rất hiếm có tác phẩm nào thể hiện hình ảnh một vị vua đang quỳ xuống cõng Phật. Điều này cho thấy sự sáng tạo và tinh thần dân tộc trong nghệ thuật điêu khắc tôn giáo.
Chùa Hòe Nhai – Kho Tàng Văn Hóa Và Lịch Sử
Ngoài bức tượng “Vua sám hối”, chùa Hòe Nhai còn lưu giữ và trưng bày rất nhiều hiện vật, cổ vật có giá trị lịch sử và văn hóa cao.
1. Hệ Thống Tượng Phật Phong Phú
Chùa Hòe Nhai hiện có 68 bức tượng được làm từ nhiều chất liệu khác nhau như gỗ quý, đất nện, đá nguyên khối, đồng hun. Mỗi bức tượng đều mang một phong cách, thần thái riêng, thể hiện sự đa dạng và phong phú của nghệ thuật điêu khắc Phật giáo.
Đặc biệt, trong chùa còn có bộ tượng Dược Sư Tam Tôn bao gồm Phật Dược Sư, Nhật Quang Bồ Tát, Nguyệt Quang Bồ Tát, đây là bộ tượng cổ nhất tại Việt Nam. Ngoài ra, còn có tượng Cửu Long, một biểu tượng quan trọng trong Phật giáo, tượng trưng cho sự bảo vệ và che chở.
2. Các Bia Đá Ghi Dấu Lịch Sử
Chùa Hòe Nhai còn lưu giữ 28 tấm bia đá, trong đó có một tấm bia ghi lại sự kiện lần mở rộng chùa quy mô lớn vào năm 1698. Tấm bia này do nữ cư sĩ Nguyễn Thị Phán, pháp hiệu Từ Dụ, đứng ra quyên góp công đức từ thập phương để thực hiện. Mặt sau tấm bia có bài minh “Phúc diễn vô cương” dài 160 câu, ca ngợi công đức của bà.
3. Các Cổ Vật Quý Hiếm
Một trong những cổ vật quý hiếm nhất của chùa là chiếc khánh đồng cao 1m, rộng 1,5m, được đúc từ năm Long Đức thứ 3 (1734) đời vua Lê Thuần Tông. Chiếc khánh không chỉ có giá trị về mặt vật chất mà còn là một báu vật về mặt tinh thần, âm thanh của nó vang vọng như tiếng gọi của chốn thiền môn thanh tịnh.
4. Tháp Mộ Và Các Công Trình Kiến Trúc
Trong sân chùa, trước tòa Tam bảo là 3 tháp mộ, trong đó có tòa tháp Ấn Quang được xây dựng ngày 20/7/1963 để kỷ niệm sự kiện nhà sư Thích Quảng Đức “vị pháp thiêu thân”. Tháp mộ là nơi lưu giữ tro cốt của các vị cao tăng, hòa thượng có công với chùa và Phật giáo.
Giá Trị Tinh Thần Và Ý Nghĩa Hiện Đại
1. Bài Học Về Sự Khiêm Nhường
Trong thời đại hiện nay, khi con người ngày càng đề cao cái tôi và sự tự phụ, bức tượng “Vua sám hối” như một lời nhắc nhở về giá trị của sự khiêm nhường. Dù bạn có ở vị trí cao đến đâu, có quyền lực và tiền bạc đến mức nào, thì việc biết lắng nghe, biết nhận lỗi và sửa sai vẫn là điều cần thiết.
2. Tầm Quan Trọng Của Việc Sám Hối
Sám hối không phải là biểu hiện của sự yếu đuối mà là biểu hiện của sự mạnh mẽ và can đảm. Khi chúng ta dám đối diện với sai lầm của mình, dám nhận trách nhiệm và tìm cách sửa chữa, thì đó chính là lúc chúng ta thực sự trưởng thành.
3. Sự Gắn Kết Giữa Tôn Giáo Và Xã Hội
Bức tượng cũng cho thấy vai trò quan trọng của tôn giáo trong việc giáo dục đạo đức, hướng con người đến chân-thiện-mỹ. Trong xã hội hiện đại, khi mà vật chất phát triển nhanh chóng, thì nhu cầu về tinh thần, về đạo đức lại càng trở nên cấp thiết. Các giá trị Phật giáo như từ bi, trí tuệ, buông xả, tỉnh thức… vẫn luôn có ý nghĩa thiết thực trong việc giúp con người sống an lạc, hạnh phúc hơn.
4. Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Di Sản
Chùa Hòe Nhai và bức tượng “Vua sám hối” là một phần của di sản văn hóa quý báu mà cha ông để lại. Việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị của di sản này không chỉ là trách nhiệm của những người làm công tác văn hóa, mà còn là trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam.
Chúng ta cần có ý thức trong việc giữ gìn, bảo vệ các di tích lịch sử, văn hóa, đồng thời tìm cách để các giá trị ấy đến được với đông đảo quần chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Có như vậy, các giá trị truyền thống mới được lưu truyền và phát huy mãi mãi.
Kết Luận
Bức tượng Phật ngồi trên lưng vua tại chùa Hòe Nhai không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo mà còn là một biểu tượng sâu sắc về lòng ăn năn, sám hối và sự hồi tâm chuyển ý. Câu chuyện đằng sau bức tượng là một bài học quý giá về sự khiêm nhường, dũng cảm nhận lỗi và sửa sai, cũng như về mối quan hệ giữa quyền lực thế gian và đạo lý tâm linh.
Chùa Hòe Nhai, với lịch sử hàng nghìn năm và kho tàng văn hóa, lịch sử phong phú, là một điểm đến không thể bỏ qua đối với những ai yêu thích văn hóa, lịch sử và muốn tìm hiểu về Phật giáo Việt Nam. Khi đến thăm chùa, bạn không chỉ được chiêm ngưỡng những bức tượng cổ, những công trình kiến trúc độc đáo mà còn được lắng nghe những câu chuyện lịch sử sâu sắc, đầy tính nhân văn.
Hãy dành thời gian để đến thăm chùa Hòe Nhai, để cảm nhận không khí thanh tịnh, để chiêm bái bức tượng “Vua sám hối” và để lắng nghe tiếng thì thầm của lịch sử. Chắc chắn, bạn sẽ có những trải nghiệm đáng nhớ và những suy ngẫm sâu sắc về cuộc sống, về con người và về những giá trị tinh thần mà chúng ta cần giữ gìn và phát huy.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 14, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
