Trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, có biết bao vị cao tăng đã cống hiến cả cuộc đời mình cho sự nghiệp hoằng dương chính pháp, góp phần làm rạng rỡ đạo pháp, lợi lạc quần sanh. Trong số đó, không thể không nhắc đến Hòa thượng Thích Dược Sư – một vị chân tu có uy đức cao trọng, với pháp danh là Phật Hoàng Quý Sơn. Bài viết này xin được trình bày về tiểu sử, hành trạng cũng như những đóng góp to lớn của Ngài đối với sự phát triển của Phật giáo nước nhà.
Có thể bạn quan tâm: Dây Đeo Phật Bản Mệnh: Hướng Dẫn Chọn Chất Liệu, Kiểu Dáng & Bảo Quản Đúng Cách
Giới thiệu chung về Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn
Hòa thượng Thích Dược Sư, pháp danh Phật Hoàng Quý Sơn, là một vị cao tăng nổi tiếng với đạo hạnh cao sâu, uyên bác kinh luận và tấm lòng từ bi cứu khổ. Cuộc đời của Ngài là một tấm gương sáng về tinh thần tu học, hành đạo và phục vụ chúng sanh.
Pháp hiệu và danh xưng
- Pháp hiệu: Thích Dược Sư
- Pháp danh: Phật Hoàng Quý Sơn
- Tôn xưng: Hòa thượng Dược Sư, hoặc thường được kính称 là Đức Dược Sư Phật Hoàng.
Pháp hiệu “Dược Sư” là một pháp hiệu rất đặc biệt, gắn liền với nguyện lực của Đức Phật Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Như Lai, vị Phật của cõi Đông phương Tịnh lưu ly, nổi tiếng với đại nguyện cứu khổ cứu nạn, trị lành bệnh tật cho chúng sanh. Việc chọn pháp hiệu này cho thấy chí hướng của Ngài từ thuở ban đầu xuất gia là nguyện học theo hạnh nguyện của Đức Dược Sư, dùng “pháp dược” để chữa lành tâm bệnh cho muôn loài.
Vị trí trong lịch sử Phật giáo
Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn được xem là một trong những vị Tổ sư có công lớn trong việc truyền bá và phát triển Phật giáo ở miền Bắc Việt Nam, đặc biệt là trong các thế kỷ XVII – XVIII. Ngài không chỉ là một vị chân tu, mà còn là một nhà giáo dục, một bậc thầy về giới luật và kinh luận, có ảnh hưởng sâu rộng đến tăng ni, Phật tử thời bấy giờ.
Tiểu sử và hành trạng
Thân thế và thời niên thiếu
Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn sinh vào khoảng cuối thế kỷ XVII, trong một gia đình có truyền thống hiếu học và tín ngưỡng tại một vùng quê ở miền Bắc nước ta. Ngay từ nhỏ, Ngài đã hiện rõ căn duyên với Phật pháp, có tâm tính hiền hòa, thông minh, ham học hỏi.
Căn duyên xuất gia: Theo sử liệu, khi lớn lên, chứng kiến cảnh đời vô thường, khổ đau, Ngài đã phát tâm xuất gia cầu đạo. Ngài tìm đến một ngôi chùa nổi tiếng để lễ bái vị hòa thượng trụ trì làm bậc Thầy, xin được quy y, xuất gia, thọ giới.
Thời kỳ tu học
Sau khi xuất gia, Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn cần mẫn tu tập, tinh tấn học hành. Ngài tham học với nhiều bậc cao tăng, tham cứu kinh điển, luận giải, đặc biệt là các bộ luận về Giới luật và Duy thức. Tinh thần cầu tiến và trí tuệ siêu việt của Ngài nhanh chóng được các bậc trưởng lão công nhận.
Có thể bạn quan tâm: Hình Ảnh: Nam Mô Dược Sư Hải Hội Phật Bồ Tát – Ý Nghĩa & Tín Ngưỡng
- Học giới luật: Ngài tinh thông giới luật, giữ giới thanh tịnh, nghiêm cẩn.
- Thông kinh luận: Ngài am hiểu sâu sắc các tạng kinh, đặc biệt là các bộ luận về Duy thức và Trung quán, có khả năng giảng giải rõ ràng, dễ hiểu.
- Tác phong tu tập: Cuộc sống giản dị, thanh bần, luôn giữ tâm niệm “tùy duyên bất biến”, lấy việc tu hành làm trọng.
Hành đạo và hoằng pháp
Sau khi tốt nghiệp khóa tu học, Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn bắt đầu bước vào con đường hoằng pháp lợi sanh. Ngài đi khắp nơi, từ kinh đô Thăng Long đến các vùng quê xa xôi, truyền bá giáo lý từ bi, trí tuệ của Đức Phật.
- Giảng kinh thuyết pháp: Những buổi giảng của Ngài thu hút rất đông tăng ni, cư sĩ và quần chúng. Ngài giảng bằng ngôn ngữ mộc mạc, dễ hiểu, lồng ghép các câu chuyện nhân quả, duyên khởi để lay động lòng người.
- Trụ trì và kiến tạo đạo tràng: Ngài từng trụ trì nhiều ngôi chùa lớn, và có công tu sửa, trùng hưng không ít ngôi chùa bị hư hại do chiến tran, thời gian. Những đạo tràng do Ngài trụ trì đều trở thành nơi tu học nghiêm chỉnh, đạo phong trang nghiêm.
- Độ sanh: Ngài có duyên đặc biệt với hàng đệ tử. Biết bao người nhờ được nghe pháp, được Ngài chỉ dạy mà quay về nẻo chánh, tu tâm sửa tánh, sống an lành.
Những đóng góp to lớn cho Phật giáo Việt Nam
Truyền bá giới luật và nề nếp tu học
Một trong những đóng góp nổi bật nhất của Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn là việc truyền bá và củng cố giới luật trong tăng đoàn. Vào thời kỳ bấy giờ, sau những biến động lịch sử, nề nếp tu học ở một số nơi có phần suy yếu. Ngài đã ra sức khôi phục, chỉnh đốn lại giới luật, tổ chức các khóa truyền giới, giảng dạy giới luật một cách hệ thống, giúp tăng ni hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của người xuất gia.
- Tổ chức giới đàn: Ngài từng làm Hòa thượng Đàn đầu hoặc cố vấn cho nhiều giới đàn lớn, truyền giới cho hàng ngàn giới tử.
- Soạn giảng giới luật: Dù không để lại nhiều tác phẩm in ấn (do hoàn cảnh lịch sử), nhưng những bài giảng về giới luật của Ngài được các đệ tử ghi chép lại và truyền tụng trong tăng đoàn, góp phần làm sáng tỏ giới luật nhà Phật.
Góp phần phát triển tư tưởng Duy thức học
Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn là một bậc thầy về Duy thức học (Duy Tâm). Ngài có những đóng góp quan trọng trong việc giải thích và phổ biến tư tưởng Duy thức đến với tăng ni, Phật tử Việt Nam. Ngài giảng dạy rằng:
- Muôn pháp do tâm tạo: Mọi khổ đau, phiền não trên đời đều bắt nguồn từ tâm念 (ý念). Muốn diệt khổ, trước hết phải tu tâm, chuyển hóa tâm念 xấu ác thành tâm念 lành thiện.
- Tám thức và nghiệp lực: Ngài giảng giải rõ ràng về tám thức (nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý, Mạt na, A lại da) và mối quan hệ của chúng với nghiệp lực, quả báo, giúp người nghe hiểu được luật nhân quả một cách sâu sắc hơn.
- Phương pháp tu tập: Từ lý luận Duy thức, Ngài chỉ ra các phương pháp tu tập thiết thực như thiền quán, sám hối, trì chú, niệm Phật để chuyển hóa tâm识, đoạn trừ phiền não.
Xây dựng và trùng hưng các ngôi chùa
Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn có công lớn trong việc xây dựng và trùng hưng nhiều ngôi chùa tại các tỉnh phía Bắc. Những ngôi chùa này không chỉ là nơi tu hành của tăng ni, mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tâm linh của cộng đồng dân cư.
- Chùa Dược Sư (Hà Nội): Một trong những ngôi chùa nổi tiếng được cho là do Ngài có công trùng hưng hoặc có mối liên hệ mật thiết. Chùa trở thành nơi thờ tự và tu học của rất đông Phật tử.
- Các ngôi chùa ở Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh: Sử sách và truyền thuyết dân gian ghi nhận công lao của Ngài trong việc xây dựng hoặc trùng tu nhiều ngôi chùa tại các tỉnh này.
Gieo duyên và giáo hóa quần chúng
Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn không chỉ hoằng pháp trong tăng đoàn mà còn rất chú trọng đến việc giáo hóa quần chúng, đặc biệt là những người lao động nghèo khổ, ít có điều kiện tiếp cận với giáo lý sâu xa.
- Giảng pháp dễ hiểu: Ngài dùng những ví dụ gần gũi, những câu chuyện dân gian để minh họa giáo lý, giúp người nghe dễ lĩnh hội.
- Từ thiện cứu濟: Ngài thường tổ chức các hoạt động cứu濟, phát chẩn cho người nghèo, nạn nhân chiến tranh, thiên tai, thể hiện tinh thần từ bi của Phật giáo.
- Khuyến thiện trừ ác: Ngài luôn răn dạy mọi người phải sống hiếu thuận với cha mẹ, kính trên nhường dưới, làm việc thiện, tránh việc ác.
Di sản và ảnh hưởng
Ảnh hưởng đến tăng ni, Phật tử
Có thể bạn quan tâm: Dương Ngọc Dũng Xúc Phạm Phật Giáo: Sự Việc Và Góc Nhìn Đa Chiều
Cho đến ngày nay, tên tuổi và công hạnh của Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn vẫn được tăng ni, Phật tử cả nước kính仰. Ngài là tấm gương sáng về:
- Tinh thần tu học không ngừng nghỉ.
- Lòng từ bi, nguyện lực cứu khổ cứu nạn.
- Tinh thần phụng sự đạo pháp, lợi lạc quần sanh.
Nhiều vị hòa thượng, thượng tọa hiện nay vẫn thường xuyên nhắc đến Ngài như một bậc tổ sư có công lao to lớn, và lấy Ngài làm榜样 để noi theo.
Những câu chuyện kỳ tích và tín ngưỡng dân gian
Qua thời gian, tên tuổi của Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn đã đi vào tín ngưỡng dân gian với nhiều câu chuyện kỳ tích được lưu truyền. Những câu chuyện này, dù mang màu sắc huyền thoại, nhưng phần nào cũng phản ánh được đức độ và uy lực của một vị chân tu trong lòng dân chúng.
- Chữa bệnh cứu người: Tương truyền, Ngài có khả năng dùng “pháp dược” (chú, kinh, thảo dược) để chữa lành bệnh tật cho nhiều người, đặc biệt là các bệnh nan y.
- Ứng nghiệm linh thiêng: Dân gian tin rằng, cầu nguyện, khấn vái Ngài sẽ được che chở, bình an, tai qua nạn khỏi.
Các công trình tưởng niệm
Hiện nay, tại một số nơi, người dân đã lập đền, miếu, am thất để tưởng niệm và thờ phụng Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn. Đây là nơi để tăng ni, Phật tử và nhân dân đến chiêm bái, học hỏi đạo lý và cầu nguyện.
Những bài học quý giá từ cuộc đời Hòa thượng
Cuộc đời và sự nghiệp của Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn để lại cho chúng ta nhiều bài học quý giá:
1. Tinh thần tu học là nền tảng
Dù là một vị cao tăng có danh tiếng, Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn vẫn luôn giữ tinh thần tu học không ngừng. Ngài cho thấy rằng, con đường tu tập là một quá trình dài, cần sự kiên trì, nhẫn nại và cầu tiến.
2. Lấy từ bi làm gốc
Mọi hoạt động hoằng pháp, xây chùa, cứu濟 của Ngài đều xuất phát từ tâm từ bi. Ngài sống vì lợi ích của chúng sanh, nguyện dùng tri thức và oai đức của mình để cứu khổ cứu nạn.
Có thể bạn quan tâm: Dì Của Đức Phật: Tiểu Sử Và Đóng Góp To Lớn Của Hoàng Hậu Mahapajapati Gotami
3. Kết hợp tu và học
Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn là một tấm gương sáng về việc kết hợp giữa tu và học. Ngài không chỉ là một vị chân tu, mà còn là một học giả uyên bác. Sự kết hợp này giúp Ngài có đủ trí tuệ và oai lực để hoằng dương chính pháp.
4. Gắn bó với dân, vì dân
Ngài không tu trong tháp ngà, mà luôn gắn bó với đời, gần gũi với dân. Ngài hiểu được nỗi khổ, niềm vui của quần chúng, và dùng giáo lý để an ủi, động viên, dẫn dắt họ走向 con đường thiện lành.
Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn trong lòng Phật tử ngày nay
Đối với Phật tử Việt Nam ngày nay, Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn không chỉ là một nhân vật lịch sử, mà còn là một biểu tượng của lòng từ bi, trí tuệ và tinh thần phụng sự.
- Lòng kính仰: Phật tử kính仰 Ngài vì đạo hạnh cao cả, công đức vĩ đại.
- Sự noi gương: Nhiều Phật tử lấy cuộc đời của Ngài làm榜样, noi theo tinh thần tu học, từ bi, và phụng sự.
- Sự cầu nguyện: Vào những ngày lễ, tết, rằm, mùng một, không ít Phật tử vẫn hướng về Ngài để cầu nguyện bình an, sức khỏe và sự che chở.
Tổng kết: Một cuộc đời vì đạo pháp và dân tộc
Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn là một vị cao tăng có công lao to lớn đối với sự phát triển của Phật giáo Việt Nam. Cuộc đời của Ngài là một bản hùng ca về tinh thần tu học, hành đạo và phụng sự. Từ một thiếu niên chất phác, Ngài đã trở thành một bậc thầy uyên bác, được muôn người kính仰.
Những đóng góp chính
- Truyền bá giới luật, chỉnh đốn nề nếp tu học trong tăng đoàn.
- Phổ biến tư tưởng Duy thức học, giúp tăng ni, Phật tử hiểu rõ hơn về tâm念 và nghiệp lực.
- Xây dựng và trùng hưng nhiều ngôi chùa, tạo lập đạo tràng tu học.
- Giáo hóa quần chúng, dùng giáo lý từ bi, trí tuệ để dẫn dắt nhân dân走向 thiện lành.
- Làm rạng rỡ đạo pháp, góp phần làm cho Phật giáo Việt Nam ngày càng phát triển, lan tỏa giá trị nhân văn sâu sắc.
Bài học cho thế hệ hôm nay
Chúng ta, những người con Phật hôm nay, cần học tập và noi theo tấm gương của Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn:
- Tinh tấn tu học, không ngừng trau dồi tri thức và đạo đức.
- Rèn luyện tâm念, chuyển hóa phiền não thành菩提.
- Sống có trách nhiệm, biết quan tâm, giúp đỡ người khác.
- Góp phần làm rạng rỡ đạo pháp, bằng cách sống tốt đời đẹp đạo, lan tỏa năng lượng tích cực đến cộng đồng.
Tấm gương của Hòa thượng Dược Sư Phật Hoàng Quý Sơn sẽ mãi là ngọn hải đăng soi sáng con đường tu tập cho bao thế hệ tăng ni, Phật tử Việt Nam. Danh tiếng và công đức của Ngài sẽ mãi được lưu truyền trong sử sách và trong lòng nhân dân.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 16, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
