chuaphatanlongthanh.com – Khi nhắc đến Hồ Tây, nhiều người nghĩ ngay đến những quán cà phê ven hồ, mùa hoa súng nở hồng, hay những con đường rợp bóng cây. Nhưng ít ai biết rằng, ẩn sâu trong không gian tĩnh lặng ấy là một công trình tâm linh mang đậm dấu ấn lịch sử: Chùa Quảng Bá (còn gọi là Hoằng Ân Tự). Không chỉ là một ngôi chùa, nơi đây còn là nơi lưu giữ những câu chuyện về sự giao thoa giữa Phật giáo, Đạo giáo và tinh thần dân tộc suốt gần một ngàn năm. Bài viết này sẽ đưa bạn đi qua từng lớp lịch sử, kiến trúc và giá trị văn hóa đặc biệt của ngôi chùa này, để hiểu rõ hơn về “hồ quảng Phật giáo” – một điểm đến không thể bỏ qua cho bất kỳ ai muốn tìm hiểu về tâm linh và di sản Hà Nội.
Có thể bạn quan tâm: Học Viện Phật Giáo Tây Tạng: Cái Nôi Tri Thức Phật Học Quốc Tế
Hành Trình Lịch Sử: Từ Am Nhỏ Thời Lý Đến Tổ Đình Thiền Phái Tào Động
Thời Lý – Gốc Rễ Của Một Danh Lam
Chùa Quảng Bá có từ thế kỷ 11, nằm ở ngõ 12 Đặng Thai Mai, phường Quảng An, quận Tây Hồ, Hà Nội. Ban đầu, đây chỉ là một am nhỏ thờ Phật do thiền sư Ngô Ân (1019 – 1088) lập ra. Theo sách Tây Hồ chí, am nhỏ này sau đó được dựng thành Báo Ân Tự. Vào niên hiệu Thông Thuỵ (1034 – 1039) đời vua Lý Thái Tông, đạo sĩ Trần Tuệ Long đắc đạo, môn đồ thu xá lợi tại đây, từ đó Báo Ân Tự trở thành nơi tu tập và tham thiền của nhiều vị cao tăng, dần dần trở thành một danh lam của Kinh thành Thăng Long.
Thời Trần – Dấu Ấn Của Thiền Phái Trúc Lâm
Mùa xuân năm Hưng Long thứ 16 (1309) đời vua Trần Anh Tông, thiền sư Huyền Quang – vị tổ thứ ba của thiền phái Trúc Lâm – từ núi Yên Tử xuống Thăng Long dự lễ triệu hạ xong đã đến chùa giảng kinh Thủ Lăng Nghiêm. Sự kiện này không chỉ khẳng định vị trí của chùa trong lòng giới tu hành mà còn đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử phát triển của thiền phái Trúc Lâm.
Thời Lê – Thời Kỳ Đạo Giáo Lên Ngôi
Từ cuối thế kỷ 17, chùa đã trở thành một tổ đình của thiền phái Tào Động, bên cạnh các chùa Hoè Nhai, Hàm Long, Cầu Đông và Trấn Quốc. Tuy nhiên, vào niên hiệu Hồng Đức (1470 – 1497) đời vua Lê Thánh Tông, chùa cũng từng là nơi tổ chức lễ cầu đảo, thể hiện sự giao thoa giữa Phật giáo và Đạo giáo.
Thời Nguyễn – Sự Thay Đổi Tên Gọi Và Kiến Trúc
Theo văn bia ghi lại, vào năm Vĩnh Tộ thứ 10 đời Lê Thần Tông (1628), chùa được trùng tu lớn và mở rộng bởi vợ chúa Trịnh Tráng là Nguyễn Thị Ngọc Tú. Lúc này, chùa đổi tên thành Long Ân Tự. Nhân chuyến tuần du ra Bắc năm 1821, vua Minh Mệnh đã đến thăm chùa, lúc này đã được đổi tên thành Sùng Ân Tự. Năm Tân Sửu (1841), vua Thiệu Trị cũng đến thăm chùa và cho tu sửa lại, rồi vì kỵ huý mà đổi tên thành Hoằng Ân Tự – tên gọi mà chùa vẫn giữ đến ngày nay.
Có thể bạn quan tâm: Học Viện Phật Giáo Lớn Nhất Việt Nam: Hành Trình Tìm Kiếm Tri Thức & Tâm Linh
Kiến Trúc Chùa Quảng Bá: Sự Giao Thoa Giữa Cổ Điển Và Hiện Đại
Bố Cục Tổng Thể
Chùa Quảng Bá nằm trên một khuôn viên rộng rãi, hiếm thấy ở Hà Nội. Mặt chùa nhìn về hướng tây-nam, với không gian trước mặt là Hồ Tây mênh mông, phía sau là Tam Đảo xanh ngắt. Những mái ngói nâu phủ rêu phong nép mình dưới các tán cây cổ thụ, tạo nên một khung cảnh u tịch và thanh bình.
Kiến Trúc Tiền Đường
Tiền đường rộng 5 gian, bờ nóc và bờ dài chạy thẳng, chính giữa đắp hổ phù đội mặt trời. Cột kèo chủ yếu làm theo lối bào trơn đóng bên chồng rường, con nhị ngồi xà nách. Phía trước hiên là hai cột trụ trên nóc đắp hình búp sen. Các cánh cửa chính có chấn song con tiện đặt sít sao. Gian giữa có hệ thống cửa bức bàn.
Hậu Cung Và Hành Lang
Hậu cung rộng 3 gian, xây liền với tiền đường theo hình chữ “đinh”. Với hai dãy hành lang kéo xuống nhà Tổ, tất cả tạo thành kiểu “nội công ngoại quốc” truyền thống. Chính điện được xây trên gò tam cấp, nền lát gạch Bát Tràng, đến nay vẫn còn nguyên vẹn.
Trang Trí Và Nghệ Thuật
Có thể bạn quan tâm: Hỏi Đáp Phật Pháp: Cẩm Nang Giải Đáp 100 Câu Hỏi Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao
Chính điện được trang trí kỹ lưỡng với những mảng chạm có phong cách điển hình của xứ Huế. Các mảng chạm khắc thể hiện sự tinh xảo và công phu, mang đậm dấu ấn của nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn.
Có thể bạn quan tâm: Học Viện Phật Giáo Larung Gar: Trung Tâm Tu Học Lớn Nhất Thế Giới Tại Tây Tạng
Giá Trị Văn Hóa Và Tôn Giáo
Hiện Vật Quý Giá
Hiện nay, chùa Hoằng Ân lưu giữ được 30 pho tượng có niên đại từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 20. Trong đó, có những pho tượng có giá trị nghệ thuật cao như tượng Quán Thế Âm Nam Hải, Tam Thế, A Di Đà. Tượng Di Lặc ngồi tự nhiên, nét mặt lạc quan vui vẻ, gương mặt tượng Quán Thế Âm giống một bà mẹ hiền hậu với phong cách Việt Nam. Mỗi pho tượng Phật giáo có một dáng thiền khác nhau. Đặc biệt, 3 pho tượng Át Nam Tôn Giả, Hộ Pháp Tam Châu, Giám Trai Sứ Giả ở các chùa khác đều tạc ngồi, nhưng ở chùa Hoằng Ân thì lại tạc ở tư thế đứng.
Bia Đá Và Chuông Đồng
Trong chùa còn có nhiều hiện vật quý khác như 33 tấm bia đá khắc dựng từ thế kỷ 19 đến thế kỷ 20 và 2 chuông đồng. Quả chuông lớn được đúc vào đời vua Lê Hiển Tông (1743), cao 1,5m, đường kính 0,8m; vai chuông khắc nổi bốn chữ Hán “Long Ân Tự Chung”. Quả chuông nhỏ được đúc vào thời Nguyễn.
Khu Vườn Tháp Mộ
Phía sau chùa mé bên tả là một khu vườn tháp mộ của các bậc cao tăng như: Trí Độ, Tam An, Mật Ứng, Bình Lượng và cựu đệ nhất Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam Đức Nhuận, v.v.. Trong nhà Tổ có đặt tượng thờ những vị hòa thượng này.
Ý Nghĩa Của Hồ Quảng Phật Giáo Trong Đời Sống Hiện Đại
Không Gian Tâm Linh
Trong nhịp sống hiện đại, nơi đây vẫn là một điểm đến lý tưởng để tìm về sự bình yên. Không gian tĩnh lặng, tiếng chuông vang vọng và mùi hương trầm thoảng qua khiến tâm hồn người ta trở nên thanh thản hơn.
Giáo Dục Và Truyền Thống
Chùa Quảng Bá không chỉ là nơi tu tập mà còn là một di tích lịch sử văn hóa quốc gia được Nhà nước xếp hạng năm 1991. Đây là nơi lưu giữ và truyền dạy những giá trị truyền thống, góp phần giáo dục thế hệ trẻ về lòng biết ơn, sự kính trọng với tổ tiên và các bậc tiền nhân.
Du Lịch Và Văn Hóa
Với kiến trúc độc đáo và lịch sử lâu đời, chùa Quảng Bá đã trở thành một điểm đến hấp dẫn cho du khách trong và ngoài nước. Không chỉ là một ngôi chùa, nơi đây còn là một bảo tàng sống động về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật kiến trúc của Việt Nam.
Lời Kết: Hồ Quảng Phật Giáo – Một Di Sản Cần Được Gìn Giữ
Chùa Quảng Bá (Hoằng Ân Tự) không chỉ là một công trình kiến trúc đẹp mà còn là một di sản văn hóa tinh thần quý giá. Nơi đây đã chứng kiến biết bao thăng trầm của lịch sử, ghi dấu những biến chuyển của thời gian và là nơi hội tụ của nhiều dòng chảy tâm linh. Trong hành trình tìm hiểu về “hồ quảng Phật giáo”, chúng ta không chỉ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của kiến trúc mà còn cảm nhận được sự sâu sắc của tâm hồn dân tộc. Hãy cùng chuaphatanlongthanh.com trân trọng và góp phần gìn giữ những giá trị quý báu này, để thế hệ mai sau vẫn có thể tìm thấy ở đây một góc bình yên giữa lòng Hà Nội tấp nập.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 16, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
