Con đường phật pháp gắn liền với tên tuổi của một vị Hoàng đế đặc biệt: Trần Nhân Tông. Ngài không chỉ là một vị vua anh minh, vị tướng tài ba đánh tan giặc Nguyên Mông, mà còn là vị Phật hoàng khai sáng nên Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử – Thiền phái đầu tiên và duy nhất trong lịch sử Phật giáo Việt Nam do một vị vua khai sáng.
Sinh ra trong hoàng tộc, Trần Nhân Tông từ nhỏ đã bộc lộ tư chất thông minh, hiếu học và đặc biệt là tấm lòng hướng thiện sâu sắc. Truyền thuyết kể rằng, ngay từ khi còn là Thái tử, ngài đã từng một mình trốn vào núi Yên Tử để tìm sự thanh tịnh, quy y cửa Phật. Dù bị vua cha tìm thấy và đưa về kinh thành, chí hướng tu hành trong ngài vẫn không hề thay đổi.
Lên ngôi năm 21 tuổi, trong bối cảnh đất nước liên tiếp bị giặc ngoại xâm đe dọa, Trần Nhân Tông đã vận dụng tinh thần từ bi và trí tuệ của Phật pháp vào việc trị nước. Ngài chủ trương “hòa hiếu” với láng giềng, nhưng kiên quyết bảo vệ chủ quyền dân tộc khi bị xâm lược. Hai lần lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh thắng giặc Nguyên Mông không chỉ thể hiện tài năng quân sự kiệt xuất mà còn là minh chứng cho tư tưởng “nhập thế” – lấy đạo cứu đời của ngài.
Năm 1293, khi đất nước đã thái bình, ở tuổi 35, Trần Nhân Tông nhường ngôi cho con trai là Trần Anh Tông để lên làm Thái Thượng hoàng. Đến năm 1299, ngài chính thức từ bỏ ngai vàng, rời xa chốn kinh thành phồn hoa, một lòng vào núi Yên Tử tu hành. Hành trình đó đánh dấu sự khởi đầu cho con đường phật pháp thuần Việt, mang đậm bản sắc dân tộc.
“con Đường Hoằng Dương Phật Pháp” Của Điều Ngự Giác Hoàng – Vua Trần Nhân Tông Và Các Đồ Đệ Của Ông Hơn 700 Năm Trước Đến Nay Đã Và Đang Được Khôi Phục, Mở Mang, Trở Thành Lộ Trình Hành Hương Mới Về Nơi Khởi Nguồn Phật Giáo Việt Nam.
Sự ra đời của Thiền phái Trúc Lâm không phải là ngẫu nhiên. Đó là kết quả của một quá trình dài tư duy, chiêm nghiệm và hành động của một vị vua từng trải qua chiến tranh khốc liệt, chứng kiến bao cảnh sinh ly tử biệt.
Với tư tưởng “Cư trần lạc đạo”, Trần Nhân Tông muốn gửi gắm một thông điệp sâu sắc: Người tu hành không nhất thiết phải trốn tránh trần thế, mà có thể sống giữa đời mà lòng vẫn hướng về đạo. Cốt lõi của tư tưởng này nằm ở bài thơ nổi tiếng:
“Cư trần lạc đạo thả tùy duyên
Cơ tắc xan hề khốn tắc miên
Gia trung hữu bảo hưu tầm mịch
Đối cảnh vô tâm mạc vấn Thiền”
Dịch nghĩa:
“Ở đời vui đạo, hãy tùy duyên
Đói cứ ăn đi, mệt ngủ liền
Trong nhà có báu thôi tìm kiếm
Đối cảnh vô tâm chớ hỏi Thiền”
“con Đường Hoằng Dương Phật Pháp” Của Điều Ngự Giác Hoàng – Vua Trần Nhân Tông Và Các Đồ Đệ Của Ông Hơn 700 Năm Trước Đến Nay Đã Và Đang Được Khôi Phục, Mở Mang, Trở Thành Lộ Trình Hành Hương Mới Về Nơi Khởi Nguồn Phật Giáo Việt Nam.
Tư tưởng này mang tính cách mạng trong Phật giáo thời bấy giờ. Thay vì tu khổ hạnh, tách biệt hoàn toàn với xã hội, Trúc Lâm Yên Tử chủ trương tu tại thế, lấy việc làm lành, tích đức, giúp đời giúp người làm nền tảng. Đây là một hình thức “Phật giáo nhập thế”, gắn đạo với đời, giúp cho phong hóa thuần hậu, người dân sống “tốt đời đẹp đạo”.
Hành trình Đông – Tây Yên Tử
Con đường phật pháp do Phật hoàng Trần Nhân Tông và các đệ tử khai mở không chỉ gói gọn ở một địa danh. Đó là một hệ thống tâm linh trải dài trên dãy Yên Tử hùng vĩ, chia làm hai nhánh Đông và Tây.
Đông Yên Tử – Nơi tu luyện của Phật hoàng
Đông Yên Tử (thuộc tỉnh Quảng Ninh ngày nay) là nơi Trần Nhân Tông trực tiếp tu tập và viên tịch. Nơi đây tập trung nhiều di tích gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp tu hành của ngài như chùa Hoa Yên, chùa Đồng trên đỉnh Vân Yên, am Ngọa Vân – nơi ngài hóa Phật.
Từ xưa đến nay, Đông Yên Tử luôn là điểm hành hương tâm linh nổi tiếng, thu hút hàng triệu du khách và Phật tử mỗi năm. Không gian nơi đây vừa hùng vĩ, vừa linh thiêng, là sự kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên và công trình kiến trúc Phật giáo.
Tây Yên Tử – Con đường hoằng dương Phật pháp
Nếu Đông Yên Tử là nơi tu luyện thì Tây Yên Tử (thuộc tỉnh Bắc Giang) chính là con đường phật pháp để hoằng dương đạo pháp. Sau khi tu tập và đắc đạo ở Đông Yên Tử, Trần Nhân Tông cùng các đệ tử như Pháp Loa, Huyền Quang đã men theo sườn núi phía Tây để truyền bá tư tưởng Trúc Lâm, xây dựng các am chùa, mở mang đạo tràng.
“con Đường Hoằng Dương Phật Pháp” Của Điều Ngự Giác Hoàng – Vua Trần Nhân Tông Và Các Đồ Đệ Của Ông Hơn 700 Năm Trước Đến Nay Đã Và Đang Được Khôi Phục, Mở Mang, Trở Thành Lộ Trình Hành Hương Mới Về Nơi Khởi Nguồn Phật Giáo Việt Nam.
Tây Yên Tử từng là nơi tọa lạc của hàng loạt danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử thời Trần như chùa Am Vãi, chùa Yên Mã, chùa Hồ Bấc, chùa Bình Long, chùa Hòn Tháp, chùa Cao, chùa Đồng Vành… Những ngôi chùa này đều có đặc điểm chung là nằm trên đỉnh núi cao, dựa vào sơn thế hiểm trở, trước mặt hướng ra suối lớn, tách biệt với khu dân cư – một kiến trúc đặc trưng vừa phục vụ tu hành, vừa có giá trị về mặt quân sự.
Đặc biệt, phải kể đến chùa Vĩnh Nghiêm ở huyện Yên Dũng – một trung tâm Phật giáo lớn nhất thời Trần ở khu vực phía Bắc. Năm 1313, đại sư Pháp Loa – vị Tổ thứ hai của Thiền phái Trúc Lâm – đã về trụ trì Vĩnh Nghiêm để định các tăng đồ trong toàn quốc. Từ đây, Phật giáo nước nhà chính thức được thống nhất dưới một hệ tư tưởng do Phật hoàng Trần Nhân Tông khởi xướng.
Ngày nay, khu tâm linh sinh thái Tây Yên Tử tại xã Tuấn Mậu, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang đã và đang được trùng tu, xây dựng mới nhằm khơi dậy giá trị văn hóa, tâm linh của một thời kỳ vàng son. Con đường hành hương từ TP Bắc Giang đến Tây Yên Tử đã được mở rộng, kết nối với Đông Yên Tử tạo thành một quần thể du lịch tâm linh đặc sắc.
Giá trị trường tồn của con đường phật pháp
“con Đường Hoằng Dương Phật Pháp” Của Điều Ngự Giác Hoàng – Vua Trần Nhân Tông Và Các Đồ Đệ Của Ông Hơn 700 Năm Trước Đến Nay Đã Và Đang Được Khôi Phục, Mở Mang, Trở Thành Lộ Trình Hành Hương Mới Về Nơi Khởi Nguồn Phật Giáo Việt Nam.
Hơn 700 năm trôi qua, kể từ ngày Phật hoàng Trần Nhân Tông hóa Phật, tư tưởng và hành trình của ngài vẫn còn vang vọng đến ngày nay. Con đường phật pháp mà ngài khai mở không chỉ là một trang sử hào hùng của Phật giáo Việt Nam mà còn là biểu tượng của tinh thần dân tộc, của khát vọng hòa bình, độc lập và tự chủ.
Tinh thần dân tộc và bản sắc văn hóa
Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử là Thiền phái đầu tiên mang đậm bản sắc Việt Nam. Khác với các thiền phái trước đó chịu ảnh hưởng nhiều từ Trung Hoa, Trúc Lâm được hình thành từ tâm thức, văn hóa và hoàn cảnh lịch sử cụ thể của dân tộc ta. Việc một vị vua từ bỏ ngai vàng để tu hành, lấy đạo cứu đời đã thể hiện tinh thần vị tha, yêu nước thương dân sâu sắc.
Tinh thần nhập thế và trách nhiệm xã hội
Tư tưởng “Cư trần lạc đạo” của Trần Nhân Tông cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Trong xã hội hiện đại, con người không thể tách rời hoàn toàn với cuộc sống để tu hành. Thay vào đó, chúng ta có thể sống giữa đời mà lòng vẫn hướng thiện, lấy việc làm lành, giúp đỡ người khác làm lẽ sống.
Giá trị du lịch và tâm linh
Ngày nay, hành trình Đông – Tây Yên Tử không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là một sản phẩm du lịch hấp dẫn. Du khách có thể vừa chiêm bái các di tích lịch sử, vừa được hòa mình vào thiên nhiên hùng vĩ, tận hưởng không khí trong lành và tìm về sự bình an trong tâm hồn.
Lời kết: Hướng về cội nguồn tâm linh
Con đường phật pháp của Phật hoàng Trần Nhân Tông và Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử là một minh chứng hùng hồn cho sức sống mãnh liệt của tinh thần Phật giáo nhập thế tại Việt Nam. Đó không chỉ là con đường tu tập, giác ngộ mà còn là con đường của tình yêu thương, của trách nhiệm với cộng đồng và dân tộc.
Trong nhịp sống hiện đại hối hả, khi con người ngày càng bị cuốn vào vòng xoáy của vật chất và lo toan, thì việc tìm về với con đường phật pháp, tìm về với những giá trị tâm linh truyền thống như Đông – Tây Yên Tử, có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Đó là cách để chúng ta cân bằng lại cuộc sống, tìm lại sự bình an trong tâm hồn và nuôi dưỡng những giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam.
Hãy một lần trong đời, hãy thử dấn thân vào con đường phật pháp ấy. Biết đâu, trên đỉnh núi cao, giữa đất trời bao la, bạn sẽ tìm thấy chính mình, tìm thấy ý nghĩa thực sự của cuộc sống. Để rồi từ đó, mang theo ánh sáng trí tuệ và lòng từ bi trở về với cuộc đời, sống một cuộc sống有意 nghĩa hơn, tốt đẹp hơn, như chính thông điệp mà Phật hoàng Trần Nhân Tông đã để lại cho muôn đời sau.
