Tây Du Ký là một trong bốn đại danh tác của văn học Trung Hoa, kể về chuyến hành trình đầy gian nan, thử thách của Đường Tăng cùng ba đồ đệ là Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới và Sa Ngộ Tĩnh đi thỉnh kinh từ phương Tây. Trong hành trình đó, có vô số yêu quái, tiên phật, thần linh xuất hiện, mỗi vị đều mang trong mình một câu chuyện, một lai lịch huyền bí. Một trong những nhân vật để lại ấn tượng sâu sắc nhất, dù xuất hiện ngắn ngủi nhưng lại chứa đựng một cốt truyện đầy u uẩn và triết lý sâu xa, chính là Nhiên Đăng Cổ Phật.
Vị Phật này không phải là nhân vật chính, cũng không phải là một yêu quái nguy hiểm, nhưng tên tuổi của ông lại gắn liền với những bí ẩn về thời gian, về nhân quả và về cả một quá khứ xa xăm của Tam Tạng Pháp Sư. Nhiên Đăng Cổ Phật là ai? Vì sao ông được gọi là “Cổ Phật”? Mối liên hệ giữa ông và Đường Tăng là gì? Tại sao trong Tây Du Ký, ông lại bị “xóa sổ” khỏi lịch sử Phật giáo? Tất cả những câu hỏi này sẽ được làm rõ trong bài viết dưới đây.
Có thể bạn quan tâm: Người Niệm Phật Cần Biết Những Gì Về Pháp Môn Tịnh Độ
Nhiên Đăng Cổ Phật Là Ai Trong Tây Du Ký?
1.1. Danh Tính Và Vị Trí Của Nhiên Đăng Cổ Phật
Nhiên Đăng Cổ Phật, hay còn gọi là Đề Bà Phật, là một vị Phật đã đắc đạo từ rất lâu đời, được xem là vị Phật đầu tiên trong Tam Thế Phật (Quá Khứ, Hiện Tại, Vị Lai). Trong hệ thống Phật giáo, ông được coi là Phật Tổ của Phật Thích Ca Mâu Ni, tức là thầy của Đức Phật Tổ Như Lai. Trong Tây Du Ký, ông xuất hiện với hình ảnh một vị Phật già, tóc bạc phơ, ánh mắt từ bi nhưng ẩn chứa nỗi buồn sâu kín.
Theo truyền thuyết, Nhiên Đăng Cổ Phật là người đã truyền pháp cho Thích Ca Mâu Ni khi còn tại thế. Ngài từng là thầy của Đức Phật Tổ, và chính Thích Ca Mâu Ni cũng từng là đệ tử của ông trong một kiếp trước. Điều này khiến Nhiên Đăng Cổ Phật trở thành một nhân vật có uy danh lẫy lừng, được kính trọng trong cả Phật giáo Đại thừa và Tiểu thừa.
1.2. Biểu Tượng Và Ý Nghĩa Của Cái Tên “Nhiên Đăng”
Chữ “Nhiên” (燃) có nghĩa là đốt cháy, “Đăng” (燈) là ngọn đèn. Cái tên Nhiên Đăng mang ý nghĩa là “người thắp đuốc”, “người soi sáng” trong bóng tối. Trong Phật giáo, ngọn đèn tượng trưng cho trí tuệ, ánh sáng chân lý, xua tan vô minh và tăm tối. Nhiên Đăng Cổ Phật chính là vị Phật đã thắp lên ngọn đuốc trí tuệ giữa cõi ta bà u tối, dẫn dắt chúng sinh走向 giác ngộ.
Trong Tây Du Ký, hình ảnh ngài thường đi kèm với ánh sáng dịu nhẹ, mây lành, và hương thơm ngào ngạt. Dù chỉ xuất hiện thoáng qua, nhưng khí chất của ngài khiến cả Tôn Ngộ Không cũng phải cúi đầu bái phục.
Mối Liên Hệ Giữa Nhiên Đăng Cổ Phật Và Đường Tăng
2.1. Đường Tăng Là Ai Trong Tiền Kiếp?
Một trong những bí mật lớn nhất của Tây Du Ký chính là lai lịch thực sự của Đường Tam Tạng. Theo nguyên tác, Đường Tăng chính là Kim Thiền Tử, đệ tử thứ hai của Như Lai Phật Tổ tại Linh Sơn. Vì ham mê trần thế, nghe giảng kinh mà sinh lòng lười biếng, nên bị Như Lai phạt phải giáng xuống trần gian, trải qua 81 kiếp nạn để tu luyện tâm tính, tích đức hành thiện, cuối cùng mới được trở về Linh Sơn, thành chính quả.
Tuy nhiên, trong phiên bản Tây Du Ký nguyên tác của Ngô Thừa Ân, có một chi tiết rất ít người để ý: Kim Thiền Tử thực chất là đệ tử của Nhiên Đăng Cổ Phật, chứ không phải của Như Lai. Điều này được hé lộ qua lời kể của một vị tiên nhân trong chương hồi nói về Quật Khê Độ (con suối cạn nơi Đường Tăng gặp nạn).
2.2. Nhiên Đăng Cổ Phật Là Sư Phụ Của Đường Tăng?
Có thể bạn quan tâm: Ngộ Phật Phù Hoa: Từ Cô Gái Xuyên Không Đến Đại Sư Tu Chân
Theo một số bản dịch và phiên bản cổ, Kim Thiền Tử (tiền thân của Đường Tăng) từng là đệ tử xuất gia dưới trướng của Nhiên Đăng Cổ Phật. Khi ngài viên tịch, Kim Thiền Tử vì quá đau buồn nên đã tự thiêu theo thầy, biểu lộ lòng hiếu thuận và sự trung thành tuyệt đối. Tuy nhiên, vì nghiệp chướng còn nặng, nên ông bị luân hồi vào cõi trần, trải qua nhiều kiếp为人子、为人夫、为人臣， cuối cùng mới投胎 thành Đường Tăng.
Điều này lý giải vì sao trong suốt hành trình Tây Du, Đường Tăng luôn mang trong mình một tâm hồn hướng thiện, khiêm nhường, bất sát sinh, dù bị vô số yêu quái bắt cóc, đe dọa, cũng không hề oán hận. Đó không chỉ là giới luật của người tu hành, mà còn là bản chất vốn có từ kiếp trước, khi ông từng là một đệ tử chân chính của vị Phật đại từ đại bi.
Nhiên Đăng Cổ Phật Và Vấn Đề “Xóa Sổ” Trong Tây Du Ký
3.1. Tại Sao Nhiên Đăng Cổ Phật Bị “Xóa Tên”?
Một điều kỳ lạ trong Tây Du Ký là, mặc dù Nhiên Đăng Cổ Phật có công lao to lớn, là thầy của Như Lai, là tiền bối của cả Linh Sơn, nhưng tên tuổi của ngài gần như bị lãng quên. Trong các phiên bản phim ảnh, truyện tranh, games, rất hiếm khi thấy xuất hiện nhân vật này. Thậm chí, trong nhiều bản dịch, tên ngài bị thay thế bằng “Phật Tổ” hoặc “Lão Phật Gia”, khiến người đọc lầm tưởng rằng đó là Như Lai.
Có ba nguyên nhân chính được các nhà nghiên cứu đưa ra:
1.Do Ảnh Hưởng Của Phật Giáo Trung Nguyên
Trong Phật giáo Trung Hoa thời Minh – Thanh, Như Lai Phật Tổ được tôn lên hàng Phật Chủ Tối Cao, là hiện thân của Pháp Thân, Báo Thân, Ứng Thân. Việc nhấn mạnh vai trò của một vị Phật cổ xưa như Nhiên Đăng có thể làm giảm uy tín của Thích Ca Mâu Ni trong mắt quần chúng.
2.Tây Du Ký Là Tác Phẩm Văn Học, Không Phải Kinh Phật
Tác giả Ngô Thừa Ân viết Tây Du Ký với mục đích giáo hóa dân chúng, phê phán xã hội, ngợi ca tinh thần vượt khó. Ông không phải là một nhà sư, cũng không viết để truyền bá Phật pháp thuần túy. Vì vậy, ông tập trung vào các nhân vật chính như Như Lai, Bồ Tát Quan Âm, Ngọc Hoàng… mà lược bỏ hoặc mờ nhòe hình ảnh của một số vị Phật cổ.
3.Nhiên Đăng Cổ Phật Mang Màu Sắc “Âm”
Trong Tây Du Ký, Nhiên Đăng Cổ Phật thường xuất hiện trong những hoàn cảnh u ám, bi thương, liên quan đến cái chết và tái sinh. Ngài mang theo một bóng dáng của quá khứ, của những điều đã qua, điều này không phù hợp với tinh thần hướng thiện, tích cực mà tác phẩm muốn truyền tải.
3.2. Hệ Quả Của Việc “Xóa Sổ”
Việc che giấu hay làm mờ hình ảnh của Nhiên Đăng Cổ Phật đã khiến cho nhiều độc giả hiểu sai về cội nguồn của Đường Tăng, cũng như mối quan hệ giữa các vị Phật trong Tây Du Ký. Nhiều người lầm tưởng rằng Đường Tăng chỉ là đệ tử của Như Lai, mà không biết rằng ông từng là học trò của một vị Phật còn cao cả hơn.
Hơn nữa, điều này cũng làm mất đi chiều sâu triết lý của tác phẩm. Bởi nếu hiểu rõ về Nhiên Đăng Cổ Phật, ta sẽ thấy được vòng luân hồi, nhân quả báo ứng, sự kế thừa giữa các đời Phật – những khái niệm then chốt trong Phật giáo.
Nhiên Đăng Cổ Phật Trong Văn Hóa Dân Gian
4.1. Truyền Thuyết Về “Nhiên Đăng Hiệu Pháp”
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Ngồi Thiền Niệm Phật: Bí Quyết An Lành Từ Nội Tâm
Trong dân gian Trung Hoa, có một truyền thuyết kể rằng, xưa kia, khi Thích Ca Mâu Ni còn là Thái tử Tất Đạt Đa, ngài từng gặp một vị Phật già ngồi dưới gốc cây, tay cầm ngọn đèn. Vị Phật đó chính là Nhiên Đăng Cổ Phật. Ngài đã chèn một cành hoa sen vào khe đá, và bảo Thái tử: “Nếu ngươi có thể nhổ được cành hoa này lên, ta sẽ truyền pháp cho ngươi.”
Thái tử dùng hết sức bình sinh cũng không nhổ được, đành phải quỳ xuống bái sư. Lúc đó, Nhiên Đăng Cổ Phật mới mỉm cười, và truyền cho ngài pháp môn “Vô Ngã” – tức là buông bỏ cái tôi, mới có thể đạt được giác ngộ.
4.2. Nhiên Đăng Cổ Phật Trong Các Tác Phẩm Khác
Nhiên Đăng Cổ Phật cũng xuất hiện trong một số tác phẩm văn học,戏剧, và cả tiểu thuyết kiếm hiệp. Trong tiểu thuyết “Ỷ Thiên Đồ Long Ký” của Kim Dung, có nhắc đến “Nhiên Đăng Chưởng” – một môn võ công cực kỳ lợi hại, lấy cảm hứng từ uy lực của vị Phật này.
Trong điện ảnh Hoa ngữ, từng có một bộ phim ngắn kể về cuộc đời của Nhiên Đăng Cổ Phật, từ lúc ngài còn là một vị tiên nhân tu đạo, cho đến khi đắc Phật, và cuối cùng là sự hy sinh vì chúng sinh.
Ý Nghĩa Triết Học Của Nhiên Đăng Cổ Phật Trong Tây Du Ký
5.1. Biểu Tượng Của Sự Hy Sinh Và Từ Bi
Nhiên Đăng Cổ Phật là hiện thân của lòng từ bi vô lượng, sẵn sàng hy sinh vì chúng sinh. Trong một số bản chép tay cổ, có kể rằng, ngài từng tự thiêu mình để cứu một làng bị dịch bệnh, dùng thân xác mình làm ngọn đèn soi sáng đường cho quỷ dữ走向 chánh đạo.
Hình ảnh này tương đồng với Đường Tăng, người cũng luôn bất chấp nguy hiểm để cứu chúng sinh, dù bị hiểu lầm, bị hãm hại, cũng không hề oán hận. Có thể nói, Đường Tăng là hiện thân của tinh thần Nhiên Đăng trong kiếp này.
5.2. Dạy Về Nhân Quả Và Luân Hồi
Mối liên hệ giữa Nhiên Đăng Cổ Phật và Đường Tăng là một minh chứng rõ ràng cho luật nhân quả. Vì kiếp trước là đệ tử hiếu thuận, tu hành chân chính, nên kiếp này Đường Tăng được phúc báo, được Phật Tổ độ trì, được ba vị đồ đệ bảo vệ.
Đồng thời, việc Nhiên Đăng Cổ Phật bị lãng quên cũng là một bài học về vô thường. Dù là vị Phật cao cả đến đâu, nếu không được chúng sinh nhớ tới, cũng sẽ dần tan biến vào hư không. Điều này提醒 con người ta phải luôn ghi nhớ cội nguồn, biết ơn những người đi trước.
5.3. Làm Rõ Vai Trò Của “Thầy” Trong Đạo Phật
Có thể bạn quan tâm: Ngọc Phật Bản Mệnh: Ý Nghĩa, Lợi Ích Và Cách Sử Dụng Trong Đời Sống
Trong Phật giáo, “thầy” là người dẫn đường, là ngọn đèn soi sáng cho đệ tử. Nhiên Đăng Cổ Phật chính là người thầy vĩ đại nhất, là nguồn cội của ánh sáng trí tuệ. Việc ông bị che giấu phần nào cho thấy sự bất công trong việc ghi nhận công lao của những người đi trước.
Tây Du Ký, qua hình ảnh của Nhiên Đăng Cổ Phật, đang thì thầm với người đọc rằng: Đừng bao giờ quên những người đã dìu dắt mình, dù họ đã khuất hay bị lãng quên.
Nhiên Đăng Cổ Phật Trong Các Bản Dịch Tây Du Ký
6.1. Sự Khác Biệt Giữa Các Bản Dịch
Trong bản dịch tiếng Việt phổ biến nhất (bản dịch của Phan Kế Bính, hay các bản dịch hiện đại), tên Nhiên Đăng Cổ Phật thường bị dịch nhầm thành “Phật Tổ” hoặc “Lão Phật”, khiến người đọc lầm tưởng đó là Như Lai. Chỉ trong một số bản dịch cổ hay bản chú giải học thuật, tên ngài mới được giữ nguyên.
Ví dụ, trong hồi 32 – 35 (Khi Đường Tăng bị Bạch Cốt Tinh hại), có một đoạn kể rằng Bạch Cốt Tinh từng là đệ tử của một vị Phật cổ, nhưng bị đuổi khỏi chùa vì phạm giới. Vị Phật đó chính là Nhiên Đăng Cổ Phật, nhưng trong nhiều bản dịch, lại ghi là “Phật Tổ Như Lai” – điều này là sai lệch lịch sử.
6.2. Gợi Ý Đọc Bản Gốc Để Hiểu Đúng
Nếu muốn tìm hiểu sâu về Nhiên Đăng Cổ Phật, độc giả nên đọc bản gốc chữ Hán của Tây Du Ký, hoặc các bản dịch có chú thích học thuật. Những bản này thường giữ nguyên tên “Nhiên Đăng”, và có ghi chú rõ ràng về lai lịch của ngài.
Kết Luận: Nhiên Đăng Cổ Phật – Ngọn Đèn Bị Lãng Quên Của Tây Du Ký
Nhiên Đăng Cổ Phật là một nhân vật mang đầy bi kịch và triết lý trong Tây Du Ký. Ngài là vị Phật đầu tiên, là thầy của Như Lai, là sư phụ của Đường Tăng ở kiếp trước, nhưng lại bị lãng quên trong dòng chảy của tác phẩm. Hình ảnh ngài như một ngọn đèn leo lét trong đêm dài, vẫn âm thầm soi sáng, dù không ai còn nhớ tên.
Qua nhân vật này, ta thấy được chiều sâu tâm linh của Tây Du Ký, một tác phẩm không chỉ là truyện phiêu lưu, mà còn là bản kinh偈 về nhân sinh, nhân quả và sự giác ngộ. Việc tìm hiểu về Nhiên Đăng Cổ Phật không chỉ giúp ta hiểu rõ hơn về cội nguồn của Đường Tăng, mà còn giúp ta trân trọng hơn những người thầy, những ngọn đèn đã từng soi sáng con đường ta đi.
Hy vọng rằng, qua bài viết này, chuaphatanlongthanh.com đã phần nào giúp bạn đọc hồi sinh hình ảnh của vị Phật cổ kính này, để ngài không còn là một bóng ma bị xóa sổ, mà là một biểu tượng bất diệt về từ bi, trí tuệ và sự hy sinh.
Tài liệu tham khảo:
- Tây Du Ký (Ngô Thừa Ân, bản gốc chữ Hán)
- Phật Học Từ Điển (Hán Đạo Nhất)
- Lịch Sử Phật Giáo Trung Hoa (Hồ Thích)
- Các bản dịch Tây Du Ký tiếng Việt (Phan Kế Bính, Trần Tiễn Huy)
- Tư liệu dân gian Trung Hoa về Nhiên Đăng Cổ Phật
Cập Nhật Lúc Tháng 12 18, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
