Chùa Phật Duyên, tọa lạc tại số 15, ngõ 73, phố Nguyễn Lương Bằng, phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, Hà Nội (trước đây là xã Đàn, huyện Thọ Xương, nằm trên đường vào Đàn Xã Tắc), là một trong những ngôi chùa cổ kính và thanh tịnh bậc nhất còn sót lại giữa lòng Thủ đô. Với lịch sử hình thành và phát triển trải qua hơn một thế kỷ, từ những năm 1870 của thế kỷ XIX, chùa không chỉ là nơi tu tập của các bậc xuất gia mà còn là điểm đến tâm linh quan trọng, lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, kiến trúc độc đáo. Bài viết này sẽ đưa quý vị hành trình khám phá về lịch sử hình thành, kiến trúc đặc sắc, các hiện vật quý giá cùng những giá trị lịch sử, văn hóa to lớn mà chùa Phật Duyên Xã Đàn đã và đang gìn giữ.
Có thể bạn quan tâm: Phật Di Lặc Xuất Hiện: Khám Phá Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Ảnh Hưởng Trong Đời Sống
Lịch sử hình thành và phát triển
Thời kỳ kiến tạo (1870 – 1945)
Chùa Phật Duyên được dựng lên vào khoảng năm 1870, thời vua Tự Đức triều Nguyễn (1848-1883). Lúc bấy giờ, khu vực này thuộc xã Đàn, huyện Thọ Xương, nằm trên trục đường chính dẫn vào Đàn Xã Tắc – nơi các vị vua triều Nguyễn tổ chức lễ tế trời đất, cầu mong quốc thái dân an, mùa màng bội thu. Việc xây dựng một ngôi chùa ở vị trí gần kề với nơi linh thiêng như Đàn Xã Tắc cho thấy tầm quan trọng về mặt tâm linh và xã hội của Phật Duyên Tự trong đời sống cư dân kinh thành thời bấy giờ. Dù không có nhiều tư liệu lịch sử chi tiết ghi chép về quá trình xây dựng ban đầu, nhưng qua lời kể truyền miệng của các bậc cao niên trong vùng, có thể hình dung rằng chùa được dựng bằng vật liệu mộc mạc như gỗ, gạch nung, với quy mô khiêm tốn nhưng trang nghiêm, thanh tịnh.
Trong suốt hơn nửa thế kỷ đầu tiên tồn tại, từ thời Pháp thuộc cho đến trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chùa Phật Duyên đã trải qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa nhỏ để chống đỡ với thời gian và chiến tranh. Dù không phải là một danh lam thắng cảnh lớn, nhưng chùa luôn là nơi nương tựa tinh thần cho bà con lối xóm, là điểm tựa cho những mảnh đời bất hạnh tìm về cửa Phật. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, nhiều vị sư thầy và Phật tử tại chùa đã âm thầm đóng góp công sức, của cải cho cách mạng, thể hiện tinh thần “tốt đạo, đẹp đời” của Phật giáo Việt Nam.
Giai đoạn phục hưng (1945 – 1975)
Sau năm 1945, đất nước bước vào thời kỳ xây dựng hòa bình, nhưng rồi lại tiếp nối bởi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước kéo dài hai mươi năm. Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, chùa Phật Duyên Xã Đàn cũng chịu nhiều tổn thất. Một phần mái ngói bị sập do bom đạn, các công trình phụ xung quanh bị xuống cấp nghiêm trọng. Tuy nhiên, tinh thần giữ gìn ngôi Tam bảo vẫn luôn được các vị trụ trì và Phật tử nơi đây gìn giữ.
Sau năm 1954, khi Hà Nội được giải phóng, nhân dân cả nước hướng về hòa bình, các hoạt động tín ngưỡng, tâm linh dần được khôi phục. Chùa Phật Duyên cũng bắt đầu được trùng tu, sửa chữa lại phần mái, quét vôi lại tường, thay mới một số tượng Phật bị hư hại. Trong giai đoạn này, chùa đón nhận nhiều vị sư trụ trì có uy tín, trong đó có cố Đại lão Hòa thượng Thích Thanh Hanh, người có công lớn trong việc phục dựng và phát triển chùa trong những năm tháng khó khăn. Hòa thượng đã tổ chức các khóa tu ngắn hạn, mở lớp dạy chữ Hán, kinh Phật cho thanh thiếu niên trong khu vực, biến chùa không chỉ là nơi tu niệm mà còn là trung tâm văn hóa, giáo dục cộng đồng.
Thời kỳ đổi mới và phát triển (1975 – nay)
Từ sau năm 1975, đặc biệt là từ khi đất nước bước vào thời kỳ Đổi mới (1986), các chính sách tôn giáo được nới lỏng, các hoạt động Phật sự được phục hồi và phát triển mạnh mẽ. Chùa Phật Duyên Xã Đàn cũng được hưởng lợi từ thời cơ này. Các vị trụ trì kế tiếp đã kêu gọi sự đóng góp của Phật tử và nhân dân để tiến hành đại trùng tu toàn diện vào những năm 1990 và đầu những năm 2000.
Đợt trùng tu lớn nhất được tiến hành vào năm 2007, dưới sự chủ trì của Đại lão Hòa thượng Thích Thanh Hanh và sự hỗ trợ tích cực của các tăng ni, phật tử gần xa. Công trình đã tôn tạo lại toàn bộ đại hùng bảo殿, xây mới nhà Tổ, nhà khách, nhà ăn, mở rộng sân chùa và xây tam quan mới hướng ra ngõ 73 Nguyễn Lương Bằng. Kiến trúc chùa được giữ nguyên phong cách truyền thống nhưng được gia cố bằng các vật liệu hiện đại như bê tông cốt thép, ngói men chống rêu mốc, giúp công trình kiên cố và bền vững hơn.
Đến năm 2006, chùa Phật Duyên chính thức được UBND thành phố Hà Nội công nhận là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp thành phố, đánh dấu một bước phát triển mới trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Từ đó đến nay, chùa không chỉ là nơi tu tập của tăng ni, phật tử mà còn trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách thập phương muốn tìm hiểu về lịch sử, kiến trúc và văn hóa Phật giáo Hà Nội.
Có thể bạn quan tâm: Phân Biệt Phật Di Lặc Và Ông Địa: Hai Vị Thần Mang Phúc Lộc
Kiến trúc độc đáo và bố cục không gian
Tổng quan bố cục không gian
Chùa Phật Duyên Xã Đàn có diện tích khoảng 1.500 m², nằm khuất sau những tán cây cổ thụ, tạo nên một không gian tĩnh lặng, tách biệt hẳn với sự ồn ào, náo nhiệt của khu phố trung tâm. Bố cục tổng thể của chùa tuân thủ nghiêm ngặt quy chế kiến trúc truyền thống của các ngôi chùa Bắc Bộ, với trục dọc chính là trục đối xứng, các công trình lần lượt được sắp đặt từ ngoài vào trong: Tam quan, sân chùa, nhà Tiền tế, Đại hùng bảo殿, nhà Tổ, nhà tăng, nhà khách và vườn chùa.
Hướng của chùa quay về phía Nam, hợp với phong thủy “tọa bắc triều nam”, mang ý nghĩa đón ánh sáng, khí trời tốt lành. Lối vào chùa là một con ngõ nhỏ nhưng khá rộng rãi, hai bên trồng nhiều cây xanh, tạo cảm giác thư thái ngay từ khi bước chân đến nơi đây. Cổng tam quan được xây dựng theo kiểu “hai tầng tám mái”, cao khoảng 5 mét, mái lợp ngói mũi hài, bốn đầu đao uốn cong thanh thoát. Trên nóc tam quan đặt tiểu tháp hình quả cà, biểu tượng cho trí tuệ và giải thoát. Hai bên tam quan treo cặp đèn lồng đỏ to, biểu trưng cho ánh sáng từ bi và trí tuệ của Đức Phật.
Kiến trúc Đại hùng bảo殿
Đại hùng bảo殿 là công trình chính, trung tâm nhất của chùa, nơi diễn ra các buổi lễ lớn và là nơi thờ tự chính. Ngôi殿 được xây dựng theo kiểu “chính tàng” (殿 chính), diện tích khoảng 200 m², mái dốc cao, kèo gỗ lim chắc chắn.殿 được chia làm ba gian chính: gian giữa thờ Tam Thế Phật (Quá khứ, Hiện tại, Vị lai), hai gian bên thờ Bồ tát Quan Thế Âm và Bồ tát Địa Tạng.
Mái殿 lợp ngói ta men xanh, các bờ nóc trang trí linh vật như nghê, rồng, phượng được làm bằng đất nung, sơn son thếp vàng. Hệ thống vì kèo được làm bằng gỗ lim nguyên khối, chạm khắc hoa văn lá cuốn, mây trời tinh xảo. Hai bên殿 treo các bức hoành phi, câu đối bằng gỗ sơn son thếp vàng, ghi lại những lời dạy của Đức Phật và ca ngợi công đức của chư vị Bồ tát.
Điểm nhấn đặc biệt trong kiến trúc殿 là hệ thống cửa võng (cửa chớp) làm bằng gỗ gụ, chạm khắc hình sen, lộc bình, chim phượng. Khi ánh sáng mặt trời chiếu qua những khe cửa này, tạo nên những vệt sáng lung linh in trên nền殿, mang lại cảm giác thiêng liêng, huyền ảo.
Nhà Tiền tế và khu vực phụ trợ
Nhà Tiền tế (còn gọi là nhà Thiêu hương) được xây dựng ngay trước殿, dùng để đặt các bàn thờ hương đăng, hoa quả, và là nơi Phật tử dâng hương, lễ Phật trước khi vào殿 chính. Nhà Tiền tế có kiến trúc đơn giản hơn殿 chính, mái ngói đỏ, tường vôi trắng, cửa gỗ sơn màu cánh gián. Sàn nhà được lát gạch Bát Tràng, tạo cảm giác mát mẻ, sạch sẽ.
Khu vực phụ trợ bao gồm nhà Tổ (thờ chư vị Tổ sư, các vị sư trụ trì tiền nhiệm), nhà tăng (nơi ở và tu tập của các vị sư), nhà khách (tiếp đãi Phật tử, du khách), nhà ăn (bếp ăn từ thiện). Các công trình này được xây dựng theo kiểu nhà sàn gỗ, mái ngói, có hành lang xung quanh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại, sinh hoạt trong những ngày mưa gió.
Sân chùa và cảnh quan xung quanh
Sân chùa rộng rãi, được lát gạch block, giữa sân đặt một bồn hoa hình tròn, trồng sen và các loại hoa cảnh. Góc sân bên phải殿 đặt lư hương lớn bằng đồng, cao khoảng 1,5 mét, dùng trong các dịp lễ lớn. Xung quanh sân trồng nhiều cây cổ thụ như bồ đề, sa la, ngọc lan, tạo bóng mát và không khí trong lành. Phía sau殿 là một khu vườn nhỏ, trồng các loại cây thuốc nam, cây ăn quả và một giếng nước cổ, vẫn còn sử dụng được đến ngày nay.
Cảnh quan chùa Phật Duyên Xã Đàn là sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc và thiên nhiên, tạo nên một không gian thanh tịnh, lý tưởng cho việc tu tập, thiền định và tìm về sự bình an trong tâm hồn.
Có thể bạn quan tâm: Tượng Phật Di Lặc Và 5 Em Bé: Ý Nghĩa Phong Thủy Và Giá Trị Tinh Thần Sâu Sắc
Các hiện vật quý giá và giá trị lịch sử
Đại hồng chung và quả đàn
Một trong những hiện vật quý giá nhất của chùa là Đại hồng chung, được đúc vào năm 1918 (niên hiệu Khải Định thứ 3), bằng đồng nguyên chất, cao 1,2 mét, đường kính 0,8 mét. Trên thân chuông có khắc đầy đủ quốc hiệu, niên hiệu, tên chùa và tên các vị thí chủ công đức. Tiếng chuông chùa mỗi buổi sáng, chiều vang vọng khắp khu phố, như lời nhắc nhở về sự vô thường và lời kêu gọi con người hướng về điều thiện.
Cùng với chuông là quả đàn (trống đại), đặt tại gác trống bên殿. Trống được làm bằng gỗ gụ, mặt trống bằng da trâu, đường kính khoảng 1 mét. Chuông và trống là hai pháp khí quan trọng, tượng trưng cho “thanh tịnh” và “tỉnh thức”, thường được sử dụng trong các buổi tụng kinh, lễ Phật.
Hoành phi, câu đối và bia đá
Chùa Phật Duyên hiện còn lưu giữ khoảng 15 bức hoành phi, câu đối bằng gỗ, sơn son thếp vàng, có niên đại từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX. Các bức hoành phi ghi những chữ Hán lớn như “Phật Quang”, “Từ Bi”, “Hỷ Xả”, “Giác Ngộ”, “Tam Vô Lượng”. Câu đối hai bên殿 ca ngợi công đức của Đức Phật, Bồ tát và khơi dậy tinh thần tu học của Phật tử.
Đặc biệt, trong sân chùa còn lưu giữ một tấm bia đá cổ, cao 1,2 mét, rộng 0,7 mét, khắc bằng chữ Hán Nôm, ghi lại quá trình trùng tu chùa vào năm 1903 (niên hiệu Thành Thái thứ 15). Bia do vị quan local đứng ra chủ trì việc trùng tu ký tên, ghi rõ tên các vị sư trụ trì, thí chủ và nhân công tham gia. Tấm bia này là tư liệu quý giá để nghiên cứu về lịch sử, kiến trúc và sinh hoạt tôn giáo của cư dân khu vực Đàn Xã Tắc xưa.
Tượng Phật và pháp khí
Chùa hiện lưu giữ hơn 20 pho tượng Phật, Bồ tát, La hán bằng gỗ, đồng, đất nung, có niên đại từ thế kỷ XIX đến thế kỷ XX. Nổi bật nhất là pho tượng Phật Thích Ca bằng gỗ mít, cao 1,5 mét, được chạm khắc tinh xảo, thể hiện rõ nét thần thái từ bi, an nhiên của Đức Thế Tôn. Tượng được sơn son thếp vàng, đặt trên bệ sen cao, là trung tâm của殿 chính.
Ngoài ra, chùa còn lưu giữ nhiều pháp khí quý như bình bát bằng đồng, bình nước cam lồ, mõ, khánh, banh, lục hợp… Các pháp khí này không chỉ dùng trong sinh hoạt tu tập hằng ngày mà còn là minh chứng cho đời sống tâm linh phong phú, sâu sắc của chốn thiền môn.
Kinh sách và tư liệu Hán Nôm
Thư viện chùa Phật Duyên lưu giữ một số lượng đáng kể kinh sách bằng chữ Hán, chữ Nôm, được viết tay hoặc in khắc bản gỗ. Trong đó có các bộ kinh quan trọng như Kinh Kim Cang, Kinh Địa Tạng, Kinh A Di Đà, Kinh Pháp Hoa… Ngoài ra, còn có các sớ văn, sớ cầu an, cầu siêu, gia tiên bái vọng… được viết theo thể thức nghi lễ truyền thống. Đây là nguồn tư liệu quý để nghiên cứu về Phật học, văn học Hán Nôm và nghi lễ Phật giáo Việt Nam.
Giá trị lịch sử và ý nghĩa văn hóa
Giá trị lịch sử
Chùa Phật Duyên Xã Đàn là một trong số ít những ngôi chùa còn tồn tại ở khu vực trung tâm Hà Nội, chứng nhân cho biết bao thăng trầm của lịch sử dân tộc. Từ khi được dựng lên vào những năm 1870, chùa đã trải qua ba triều đại phong kiến (Tự Đức, Thành Thái, Khải Định), hai cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại và thời kỳ đổi mới, hội nhập. Mỗi dấu tích, mỗi hiện vật trong chùa đều là một trang sử sống động, kể lại câu chuyện về cuộc sống, tín ngưỡng và tinh thần yêu nước của nhân dân ta.
Có thể bạn quan tâm: Phật Diệt Độ Là Gì? Khái Niệm Và Ý Nghĩa Trong Phật Giáo
Chùa còn là nơi lưu dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, nhiều cán bộ cách mạng đã từng ẩn náu, hoạt động tại chùa dưới sự che chở của các vị sư. Trong kháng chiến chống Mỹ, chùa là nơi tổ chức các buổi cầu siêu cho các anh hùng liệt sĩ, các nạn nhân chiến tranh. Những hoạt động này thể hiện rõ tinh thần “nhập thế” của Phật giáo Việt Nam, luôn đồng hành cùng dân tộc trong mọi hoàn cảnh.
Giá trị văn hóa
Về văn hóa, chùa Phật Duyên Xã Đàn là nơi hội tụ và lan tỏa những giá trị tinh thần tốt đẹp của dân tộc. Trước hết, chùa là nơi bảo tồn và phát huy nghệ thuật kiến trúc truyền thống. Các công trình殿, tam quan, nhà Tổ… đều là những tác phẩm nghệ thuật kết tinh giữa kỹ thuật xây dựng, mỹ thuật trang trí và tâm linh tôn giáo. Việc trùng tu, tôn tạo chùa trong những năm qua luôn tuân thủ nguyên tắc “giữ nguyên trạng”, tức là giữ nguyên hình dáng, kết cấu, vật liệu và kỹ thuật truyền thống, chỉ gia cố, thay thế những phần hư hỏng bằng vật liệu tương tự.
Thứ hai, chùa là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tâm linh của cộng đồng dân cư khu vực Ô Chợ Dừa – Đống Đa. Hằng năm, chùa tổ chức nhiều lễ hội, khóa tu, ngày an cư kiết hạ, lễ Vu Lan, lễ Phật Đản… thu hút hàng nghìn Phật tử và du khách tham dự. Các hoạt động này không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng mà còn góp phần giáo dục đạo đức, lối sống, tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng.
Thứ ba, chùa là nơi lưu giữ và phát huy giá trị của văn hóa Hán Nôm. Các hoành phi, câu đối, bia đá, kinh sách… đều là những di sản văn hóa phi vật thể quý giá, phản ánh trình độ học vấn, thẩm mỹ và tâm linh của cha ông ta. Việc nghiên cứu, phiên dịch, giới thiệu các tư liệu này đến công chúng là một việc làm có ý nghĩa to lớn trong việc bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc.
Giá trị giáo dục
Chùa Phật Duyên Xã Đàn còn là một trường học lớn về đạo đức và nhân cách. Thông qua các buổi thuyết giảng, khóa tu, lớp học kinh Phật, trẻ em và người lớn đều được học hỏi về các giá trị như từ bi, hỷ xả, trí tuệ, buông xả, sống thiện lành, biết ơn và đền ơn. Những bài học này đặc biệt có ý nghĩa trong xã hội hiện đại, khi con người ngày càng bị cuốn vào vòng xoáy của vật chất, công nghệ và những lo toan thường nhật.
Nhiều năm qua, chùa còn phối hợp với các trường học, trung tâm giáo dục tổ chức các buổi tham quan, học tập ngoại khóa về lịch sử, kiến trúc, văn hóa Phật giáo cho học sinh, sinh viên. Đây là một hình thức giáo dục hiệu quả, giúp thế hệ trẻ hiểu và trân trọng hơn các giá trị truyền thống của dân tộc.
Ý nghĩa về mặt xã hội
Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng như hiện nay, khi mà những không gian xanh, không gian tĩnh lặng ngày càng bị thu hẹp, chùa Phật Duyên Xã Đàn như một ốc đảo bình yên giữa lòng Thủ đô. Nơi đây không phân biệt giàu nghèo, sang hèn, tuổi tác, bất kỳ ai cũng có thể tìm đến để tìm sự bình an trong tâm hồn, để tạm quên đi những bộn bề, lo toan của cuộc sống.
Chùa còn là nơi thực hiện các hoạt động từ thiện xã hội như phát cơm chay miễn phí, phát thuốc nam, hỗ trợ người nghèo, cứu trợ đồng bào vùng lũ… Những hoạt động này thể hiện tinh thần từ bi cứu khổ của Phật giáo, góp phần làm ấm lòng người nghèo, lan tỏa năng lượng tích cực trong xã hội.
Hoạt động Phật sự và sinh hoạt cộng đồng
Các khóa tu và pháp thoại
Hằng năm, chùa Phật Duyên Xã Đàn tổ chức nhiều khóa tu ngắn hạn (3-7 ngày) và dài hạn (1-3 tháng) dành cho các đối tượng khác nhau: khóa tu Thiếu nhi, khóa tu Tuổi trẻ, khóa tu Gia đình, khóa tu Người cao tuổi… Các khóa tu đều được tổ chức với chương trình nghiêm túc, khoa học, bao gồm thời khóa tụng kinh, ngồi thiền, nghe pháp thoại, tham gia lao động, dọn dẹp chùa, và các hoạt động giao lưu, văn nghệ.
Các buổi pháp thoại do Đại lão Hòa thượng Thích Thanh Hanh và chư tôn đức tăng ni trong và ngoài chùa thuyết giảng, đề cập đến các chủ đề gần gũi với đời sống như “Sống an vui”, “Biết ơn và đền ơn”, “Tu dưỡng bản thân”, “Nuôi dưỡng tâm từ”, “Giải tỏa stress”… Những buổi nói chuyện này luôn thu hút đông đảo Phật tử và nhân dân tham dự, tạo nên không khí trang nghiêm, ấm cúng.
Lễ hội và ngày lễ lớn
Chùa tổ chức đầy đủ các ngày lễ lớn trong năm theo lịch Phật giáo, tiêu biểu như:
- Lễ Phật Đản (Rằm tháng Tư âm lịch): Là ngày trọng đại kỷ niệm Đức Phật ra đời. Chùa được trang hoàng rực rỡ với đèn hoa, cờ phướn, biểu tượng sen trắng. Buổi lễ bao gồm lễ rước Phật, tụng kinh, dâng hoa cúng dường và diễu hành kiệu hoa quanh khu phố.
- Lễ Vu Lan (Rằm tháng Bảy âm lịch): Còn gọi là lễ Báo hiếu. Chùa tổ chức lễ cài hoa hồng, lễ cầu siêu, phát cơm chay cho người nghèo, tặng quà cho các cụ già neo đơn. Không khí Vu Lan ở chùa Phật Duyên luôn đong đầy cảm xúc thiêng liêng về tình phụ mẫu, ông bà, tổ tiên.
- Lễ Vía Đức Phật A Di Đà (17 tháng Mười một âm lịch): Tổ chức lễ niệm Phật, cầu nguyện vãng sanh về cõi Cực Lạc.
- Lễ Tất niên và Giao thừa: Đêm 30 Tết, chùa mở phiên tụng kinh, niệm Phật, cầu an cho quốc thái dân an, gia đình hạnh phúc. Tiếng chuông Giao thừa ngân vang, xua tan u ám năm cũ, đón chào năm mới an lành.
Các lớp học và câu lạc bộ
Để đáp ứng nhu cầu học hỏi, tu tập của Phật tử và nhân dân, chùa còn mở các lớp học và câu lạc bộ thường xuyên như:
- Lớp học Kinh Phật: Dạy đọc, hiểu và tụng các bộ kinh căn bản như Kinh Địa Tạng, Kinh A Di Đà, Kinh Kim Cang…
- Lớp học Thiền: Hướng dẫn các phương pháp thiền định, thiền đi, thiền ăn, giúp người học thư giãn, tập trung, giảm stress.
- Lớp học Hán Nôm: Dạy chữ Hán, chữ Nôm, cách đọc sớ, đọc bia, nhằm bảo tồn và phát huy di sản văn hóa.
- Câu lạc bộ Gia đình Phật tử: Tổ chức các hoạt động vui chơi, học tập, từ thiện cho thanh thiếu niên, nhi đồng.
- Câu lạc bộ dưỡng sinh: Tổ chức các buổi tập dưỡng sinh, khí công, yoga miễn phí cho người cao tuổi.
Công tác từ thiện xã hội
Chùa Phật Duyên Xã Đàn có truyền thống làm từ thiện lâu đời. Hằng tháng, vào các ngày mùng Một, Rằm, chùa tổ chức phát cơm chay miễn phí cho người nghèo, người già neo đơn, trẻ em lang thang. Mỗi dịp lễ lớn như Vu Lan, Phật Đản, Tết Nguyên Đán, chùa lại tổ chức các đợt cứu trợ, tặng quà, phát thuốc cho đồng bào vùng sâu, vùng xa, các gia đình chính sách, hộ nghèo trên địa bàn quận Đống Đa và các tỉnh lân cận.
Ngoài ra, chùa còn vận động tăng ni, phật tử đóng góp quỹ khuyến học, giúp đỡ học sinh nghèo vượt khó, hỗ trợ xây dựng nhà tình thương, giếng nước sạch… Những việc làm này không chỉ thể hiện tinh thần từ bi của Phật giáo mà còn góp phần nhỏ bé vào công cuộc xóa đói giảm nghèo, xây dựng xã hội công bằng, nhân ái.
Hướng dẫn tham quan và lưu ý cho du khách
Thời gian tham quan
- Thời gian mở cửa: Chùa mở cửa quanh năm, từ 5 giờ sáng đến 18 giờ chiều.
- Thời điểm lý tưởng: Sáng sớm (từ 5-7 giờ) và chiều muộn (từ 16-17 giờ) là hai khung giờ lý tưởng để tham quan chùa, khi ánh sáng dịu nhẹ, không khí trong lành, ít đông đúc.
- Lễ hội lớn: Nếu muốn tham gia các lễ hội lớn, nên đến vào các ngày Rằm tháng Tư (Phật Đản), Rằm tháng Bảy (Vu Lan), 17 tháng Mười một (Vía Phật A Di Đà) và đêm Giao thừa.
Đường đi và phương tiện di chuyển
- Địa chỉ: 15, ngõ 73, phố Nguyễn Lương Bằng, phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, Hà Nội.
- Từ trung tâm thành phố (Hồ Gươm): Đi theo đường Lê Thái Tổ – Tràng Tiền – Hàng Bài – Tràng Thi – Phan Đình Phùng – Hoàng Cầu – Nguyễn Lương Bằng. Đến số 73 Nguyễn Lương Bằng thì rẽ vào ngõ, đi khoảng 50 mét sẽ thấy cổng tam quan chùa.
- Từ khu vực Cầu Giấy: Đi theo đường Láng – Hoàng Hoa Thám – Hoàng Cầu – Nguyễn Lương Bằng, rẽ vào ngõ 73.
- Xe buýt: Các tuyến xe buýt đi qua gần chùa: 02, 14, 22, 32, 38. Nên xuống ở điểm dừng gần ngã tư Hoàng Cầu – La Thành, sau đó đi bộ vào ngõ 73 Nguyễn Lương Bằng.
- Phương tiện cá nhân: Có thể gửi xe máy, xe đạp ngay trước cổng tam quan (có người trông coi). Lưu ý không đậu xe chiếm dụng vỉa hè, lòng đường.
Trang phục và tác phong
- Trang phục: Nên mặc trang phục kín đáo, lịch sự, không hở hang. Tránh mặc quần short, áo hai dây, váy ngắn khi vào殿 chính. Việc ăn mặc chỉnh tề là biểu hiện của sự tôn kính Tam bảo.
- Tác phong: Khi vào chùa, nên đi nhẹ, nói khẽ, không cười đùa, la hét. Không sờ chạm, leo trèo lên tượng Phật, cổ vật. Không hút thuốc, ăn uống, vứt rác bừa bãi trong khuôn viên chùa.
- Dâng hương: Chỉ nên thắp một hoặc ba nén hương, cắm thẳng đứng vào lư hương. Không đốt vàng mã, tiền âm phủ trong chùa (nhiều chùa hiện nay đã vận động không đốt để bảo vệ môi trường và di tích).
Một số lưu ý khác
- Chụp ảnh: Được phép chụp ảnh bên ngoài殿, sân chùa, nhưng không nên chụp ảnh vào殿 khi đang có buổi lễ, hoặc chụp cận mặt tượng Phật, Bồ tát. Tắt đèn flash khi chụp trong殿.
- Quyên góp: Việc cúng dường, công đức là hoàn toàn tự nguyện. Có thể bỏ phong bì vào hòm công đức đặt ở Tiền殿 hoặc gửi trực tiếp cho ban quản lý chùa.
- Tham quan: Nên đi tham quan theo hướng dẫn của bảng chỉ dẫn hoặc nhờ các chú tiểu, Phật tử hướng dẫn. Không tự ý mở cửa殿, nhà Tổ khi không có sự cho phép.
- Thời gian lý tưởng cho học sinh, sinh viên: Các trường có thể liên hệ trước với chùa để tổ chức các buổi tham quan, học tập ngoại khóa về lịch sử, kiến trúc, văn hóa. Chùa có phòng họp, hội trường nhỏ có thể sử dụng cho các buổi sinh hoạt tập thể.
Liên hệ và thông tin thêm
- Số điện thoại: 024.3.734.5678 (Văn phòng chùa)
- Email: phatduyen@chuaphatanlongthanh.com
- Fanpage: Chùa Phật Duyên Xã Đàn – Hà Nội
- Website tham khảo: https://chuaphatanlongthanh.com/
Bảo tồn và phát huy giá trị di sản
Những thách thức hiện nay
Mặc dù đã được công nhận là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp thành phố, chùa Phật Duyên Xã Đàn vẫn đang đối mặt với không ít thách thức trong công tác bảo tồn. Trước hết là áp lực từ quá trình đô thị hóa nhanh chóng. Khu vực xung quanh chùa ngày càng mọc lên nhiều nhà cao tầng, dân cư đông đúc, phương tiện giao thông tấp nập, ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường không khí, an ninh trật tự và không gian tĩnh lặng vốn có của chùa.
Thứ hai, một số hạng mục công trình của chùa đã bắt đầu xuống cấp do tuổi thọ công trình cao, chịu ảnh hưởng của thời tiết, mưa nắng, mối mọt. Mặc dù đã được trùng tu nhiều lần, nhưng do kinh phí có hạn, việc tu sửa còn mang tính chất “chữa cháy”, chưa có một kế hoạch tổng thể, lâu dài.
Thứ ba, việc bảo quản các hiện vật cổ như bia đá, hoành phi, câu đối, kinh sách… đang gặp khó khăn do điều kiện bảo quản chưa đạt chuẩn. Một số hiện vật bị ẩm mốc, nứt vỡ, phai mờ chữ viết nếu không được can thiệp kịp thời sẽ rất dễ bị hư hại vĩnh viễn.
Giải pháp bảo tồn
Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản của chùa Phật Duyên Xã Đàn, cần có sự chung tay của nhiều phía:
- Về phía cơ quan quản lý nhà nước: Cần có chính sách, quy hoạch cụ thể về khu vực bảo vệ di tích, kiểm soát mật độ xây dựng, quy mô công trình xung quanh chùa. Tăng cường hỗ trợ kinh phí tu sửa, bảo quản hiện vật, đào tạo nhân lực về bảo tồn di sản cho ban quản lý chùa.
- Về phía Giáo hội Phật giáo Việt Nam: Cần có chương trình, kế hoạch thống nhất về bảo tồn các di tích Phật giáo, trong đó có chùa Phật Duyên. Tổ chức các khóa tập huấn về nghiệp vụ bảo tồn, tu bổ di tích cho tăng ni, phật tử.
- Về phía chùa và cộng đồng: Ban trụ trì cần nâng cao nhận thức về bảo tồn, vận động tăng ni, phật tử, nhân dân địa phương cùng chung tay giữ gìn di tích. Tổ chức các đợt tổng vệ sinh, kiểm kê, sắp xếp lại hiện vật định kỳ. Kêu gọi các mạnh thường quân, nhà hảo tâm đóng góp công, của cho việc trùng tu, tu bổ.
- Về phía du khách: Nâng cao ý thức khi tham quan, tuân thủ nội quy, không xâm hại di tích, cổ vật. Tự giác giữ gìn vệ sinh chung, góp phần bảo vệ môi trường di tích.
Phát huy giá trị di sản
Bên cạnh công tác bảo tồn, việc phát huy giá trị di sản cũng hết sức quan trọng:
- Phát huy giá trị văn hóa, tâm linh: Tiếp tục duy trì và phát triển các hoạt động Phật sự, lễ hội, khóa tu, pháp thoại… để chùa mãi là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tâm linh của cộng đồng.
- Phát huy giá trị giáo dục: Biên soạn tài liệu, tổ chức các buổi tham quan, học tập ngoại khóa về lịch sử, kiến trúc, văn hóa Phật giáo cho học sinh, sinh viên. Xây dựng tủ sách, phòng lưu trữ tư liệu Hán Nôm để phục vụ nghiên cứu.
- Phát huy giá trị du lịch: Kết nối chùa Phật Duyên Xã Đàn vào các tour du lịch tâm linh, du lịch di tích, du lịch học đường của quận Đống Đa và thành phố Hà Nội. Đào tạo đội ngũ thuyết minh viên, tình nguyện viên am hiểu về lịch sử, kiến trúc, văn hóa của chùa để phục vụ du khách.
- Phát huy giá trị nghệ thuật: Tổ chức các triển lãm nhỏ về kiến trúc, điêu khắc, hội họa Phật giáo; các buổi biểu diễn âm nhạc, múa Phật giáo… để quảng bá nghệ thuật truyền thống.
Kết luận
Chùa Phật Duyên Xã Đàn không chỉ là một công trình kiến trúc cổ kính, mà còn là một di sản văn hóa quý báu, là nơi hội tụ tinh hoa của nghệ thuật, lịch sử và tâm linh. Với bề dày lịch sử hơn 150 năm, chùa đã và đang gìn giữ những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, là điểm tựa tinh thần cho biết bao thế hệ cư dân khu vực Đàn Xã Tắc xưa và quận Đống Đa ngày nay.
Việc tìm hiểu, tham quan và trân trọng chùa Phật Duyên Xã Đàn không chỉ là dịp để chúng ta chiêm ngưỡng vẻ đẹp của kiến trúc truyền thống, mà còn là cơ hội để lắng đọng tâm hồn, tìm về sự bình an giữa nhịp sống hối hả của đô thị hiện đại. Mỗi viên gạch, mái ngói, tượng Phật, câu đối ở nơi đây đều là một phần của ký ức lịch sử, là minh chứng cho đời sống tâm linh phong phú, sâu sắc của cha ông ta.
Chúng ta hãy cùng nhau chung tay bảo vệ, gìn giữ và phát huy giá trị của di sản quý báu này, để chùa Phật Duyên Xã Đàn mãi là một điểm son trong bản đồ di tích, danh thắng của Thủ đô Hà Nội, mãi là nơi gửi gắm niềm tin,寄托 tâm hồn của nhân dân. Khi có dịp ghé thăm khu phố Ô Chợ Dừa, Đống Đa, xin mời quý vị hãy dành một chút thời gian để bước vào chùa Phật Duyên, để cảm nhận không khí thanh tịnh, để lắng nghe tiếng chuông chiều vang vọng, và để tìm lại một phần ký ức Hà Nội xưa giữa lòng Thủ đô hiện đại.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 18, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
