Trong thời đại mà các ngôi chùa mọc lên ngày càng nhiều, với kiến trúc hoành tráng và những tượng Phật khổng lồ, câu hỏi “Đức Phật đang ở đâu?” lại được đặt ra với nhiều suy tư. Trước những biểu hiện đôi khi lệch hướng như mê tín dị đoan núp bóng tôn giáo, hay những tiêu cực cá nhân trong một số cơ sở Phật giáo, người ta không khỏi hoài nghi về sự hiện diện chân chính của Phật pháp. Liệu Đức Phật có thực sự ngự trị trong những ngôi chùa to lớn, hay trong tâm hồn những người tu hành ngày nay? Và quan trọng hơn, sự linh thiêng có nằm ở quy mô kiến trúc hay ở chính cõi lòng con người?
Có thể bạn quan tâm: Đức Phật Và Nàng Hoa Sen Xanh Review: Tác Phẩm Tâm Linh Gợi Gẫm Về Hành Trình Tu Tập
Phật ở trong tâm: Giá trị minh triết vượt không gian
Đức Phật theo ba góc nhìn: Lịch sử, triết lý và giá trị
Câu hỏi “Đức Phật đang ở đâu?” có thể được tiếp cận từ ba phương diện khác nhau, mỗi góc nhìn mang đến một câu trả lời sâu sắc hơn về sự hiện diện của Ngài trong thế giới hiện đại.
Có thể bạn quan tâm: Đức Phật Và Phật Pháp: Cẩm Nang Toàn Diện Về Cuộc Đời Và Giáo Lý Của Bậc Giác Ngộ
Góc nhìn lịch sử cho chúng ta biết rằng Đức Phật ra đời tại Lumbini, Nepal. Sau khi nhập Niết Bàn vào năm 544 trước Công nguyên, di thể của Ngài, hay còn gọi là xá lợi, hiện vẫn được tôn trí tại một số nơi ở Ấn Độ, như Viện bảo tàng quốc gia New Delhi và Viện bảo tàng Patna. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở phương diện vật lý, câu hỏi về sự hiện diện của Đức Phật sẽ trở nên quá hẹp.
Góc nhìn triết lý mở rộng khái niệm về sự hiện diện của Đức Phật. Theo các trường phái Phật giáo, với lòng từ bi vô hạn, Đức Phật sẽ hiện diện ở bất kỳ nơi nào có sự sống con người, không nơi này thì nơi khác, không hành tinh này thì hành tinh khác. Đây là một cách nhìn vượt thoát khỏi giới hạn thời gian và không gian.
Góc nhìn giá trị là điều mà nhiều người quan tâm nhất trong bối cảnh hiện nay. Đó là sự hiện diện của giá trị minh triết, giá trị chuyển hóa và giá trị trị liệu mà Đức Phật để lại. Những giá trị này liệu có còn được gìn giữ và phát huy trong các ngôi chùa, bất kể quy mô to hay nhỏ, nổi tiếng hay không nổi tiếng?
Phật tại tâm: Di sản tinh thần của Phật hoàng Trần Nhân Tông
“Phật ở trong tâm chứ Phật ở đâu xa” – lời khẳng định giản dị mà sâu sắc của TS. Bùi Hữu Dược, người có nhiều năm gắn bó với Phật giáo, đã khơi gợi lại một di sản tinh thần quý báu của dân tộc.
Hơn 700 năm trước, Đức Phật hoàng Trần Nhân Tông, sau khi giác ngộ, đã dùng cây gậy trúc để khuyên dân chúng dẹp bỏ mê tín dị đoan. Ngài dạy rằng “Phật tại tâm”, rằng chỉ cần tu tâm dưỡng tính, sống thiện lành, hành động tốt chính là đang sống cùng Phật.
Lời dạy ấy vẫn vang vọng đến hôm nay như một kim chỉ nam cho đời sống tâm linh. Khi mỗi người biết sống thiện với chính mình, với gia đình, với xã hội, biết đoàn kết và hướng đến hạnh phúc, thì trong mỗi người, mỗi nhà, mỗi cộng đồng đều có Phật hiện diện.
Tam bảo: Môi trường nuôi dưỡng Phật pháp trong đời sống
Tuy nhiên, để Phật pháp được lan tỏa và duy trì, cần có một môi trường giáo dục. Đó chính là Tam bảo – ba yếu tố cốt lõi của Phật giáo: Phật, Pháp, Tăng.
- Phật đã nhập Niết Bàn, nhưng hình ảnh và giáo lý của Ngài vẫn hiện hữu.
- Pháp là kinh sách, giáo lý, là những bài học về đạo đức và trí tuệ.
- Tăng là những tăng ni, những người tu hành sống đời phẩm hạnh, gương mẫu, làm cầu nối giữa giáo lý và đời sống.
Sự hiện diện của Tam bảo là điều kiện cần để Phật pháp được truyền bá rộng rãi. Những ngôi chùa, dù to hay nhỏ, chính là nơi hội tụ Tam bảo, là trường học tinh thần cho mọi người.
Giá trị của chùa to, tượng lớn: Ảnh hưởng hay linh thiêng?
Có thể bạn quan tâm: Đức Phật Và Nàng Vietsub: Khi Kinh Điển Gặp Gỡ Thời Đại Mới
Sức mạnh của quy mô: Ảnh hưởng xã hội và giá trị biểu tượng
Có một thực tế trong xã hội rằng chùa to, tượng lớn thường để lại ấn tượng mạnh mẽ và có ảnh hưởng sâu rộng hơn chùa nhỏ, tượng nhỏ. TS. Bùi Hữu Dược lý giải điều này bằng một ẩn dụ đơn giản: “Một bát gạo nuôi sống một người, một cân gạo nuôi sống nhiều người, một tấn gạo nuôi sống cả trăm người.”
Gạo vẫn là gạo, nhưng khối lượng quyết định phạm vi ảnh hưởng. Tương tự, một chiếc nhẫn vàng, một lượng vàng, hay một núi vàng đều là vàng, nhưng quy mô tạo nên sự khác biệt về giá trị biểu tượng và tầm ảnh hưởng.
Chùa to, tượng lớn không chỉ là nơi thờ Phật mà còn là biểu tượng của khát vọng hướng thiện, của sự đoàn kết và đóng góp chung. Chúng trở thành điểm đến tâm linh, là biểu tượng văn hóa, góp phần giáo dục và lan tỏa giá trị tốt đẹp đến cộng đồng rộng lớn.
Linh thiêng không nằm ở quy mô: “Linh tại ngã, bất linh tại ngã”
Tuy nhiên, linh thiêng hay không không phải do quy mô quyết định. Như các cụ xưa đã dạy: “Linh tại ngã, bất linh tại ngã” – linh thiêng hay không là do chính mình.
Sự linh thiêng thực sự bắt nguồn từ tâm linh của con người. Một ngôi chùa nhỏ, khi được xây dựng với tâm thành kính, được tụng niệm với lòng chân thành, thì nơi đó cũng thiêng liêng như bất kỳ ngôi chùa lớn nào. Ngược lại, một ngôi chùa to lớn, nếu chỉ là công trình kiến trúc xa hoa mà thiếu vắng tâm đạo, thì cũng khó có thể gọi là thiêng liêng.
Quan trọng là tâm của người đến chùa, tâm của những người tu hành, và tâm của cộng đồng xây dựng, gìn giữ nơi thờ tự ấy.
Sự hiện diện của Phật trong đời sống hiện đại
Có thể bạn quan tâm: Đức Phật Và Nàng Ngoại Truyện: Khám Phá Những Góc Kể Mới Về Đức Phật
Phật tính trong mỗi con người: “Ta là Phật đã thành, người là Phật sẽ thành”
Dù xã hội có đổi thay, dù có những hiện tượng lệch lạc, bản chất của Phật tính vẫn hiện hữu trong mỗi con người. Như Đức Phật đã dạy: “Ta là Phật đã thành, còn người là Phật sẽ thành.”
Điều này khẳng định rằng mỗi người đều có tiềm năng giác ngộ, đều có hạt giống Phật trong tâm. Dù một ngôi chùa, một tăng ni nào đó có chưa hoàn thiện, thì “chất Phật” – tiềm năng hướng thiện và giác ngộ – vẫn không mất đi. Đó là một niềm tin tích cực, rằng con người và các tổ chức đều có thể tiến bộ, hoàn thiện hơn.
Cái nhìn toàn diện: Tránh “vơ đũa cả nắm”
Không thể vì một vài hiện tượng tiêu cực mà phủ nhận toàn bộ bản chất tốt đẹp của Phật giáo. Như Thượng tọa Thích Nhật Từ nhấn mạnh, bất kỳ tổ chức nào, dù là chính trị, xã hội hay tôn giáo, đều có những thành viên bất toàn, có những hoạt động chưa phù hợp với lý tưởng ban đầu.
Cái nhìn cầu toàn sẽ dẫn đến sự thất vọng và đánh giá phiến diện. Thay vào đó, cần có một cái nhìn thoáng rộng và công bằng: phê phán những điều sai, điều chỉnh những lệch lạc, nhưng đồng thời cũng ghi nhận và phát huy những điều tốt đẹp.
Hướng tới lý tưởng “tốt đời đẹp đạo”
Mục tiêu cuối cùng của Phật giáo là “tốt đời đẹp đạo” – vừa hoàn thiện bản thân về mặt đạo đức, tinh thần, vừa đóng góp tích cực cho xã hội. Khi các ngôi chùa, các tăng ni phát huy được ba giá trị cốt lõi mà Thượng tọa Thích Nhật Từ nhắc đến – giá trị minh triết, giá trị chuyển hóa và giá trị trị liệu – thì “chất Phật” sẽ hiện diện mạnh mẽ trong mọi ngóc ngách của đời sống.
Đó là khi Phật giáo không chỉ là nơi tu tập mà còn là nơi phụng sự nhân sinh, là ánh sáng soi đường cho đạo pháp, là nguồn lực cho lợi ích đất nước và an lành cho nhân dân.
Đức Phật đang ở đâu? Câu trả lời không nằm ở một điểm đến cụ thể nào cả. Đức Phật đang ở trong tâm mỗi người khi họ sống thiện lành, đang ở trong những hành động tử tế và vị tha, đang ở trong những ngôi chùa dù to hay nhỏ nhưng chứa đựng tâm thành kính, và đang ở trong lòng từ bi lan tỏa trong cộng đồng.
Hãy tìm Đức Phật trong chính mình, trong những điều giản dị hàng ngày, và trong những giá trị tốt đẹp mà ta có thể mang lại cho đời. Khi đó, Đức Phật sẽ hiện diện khắp mọi nơi, trong tâm hồn và trong cuộc sống hiện đại này.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 28, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
