Vào những ngày rằm, mùng một đầu tháng, đầu xuân năm mới hay các dịp lễ lớn, hình ảnh những người dân Việt Nam thắp hương, dâng hoa, vái lạy trước các ban thờ Phật tại chùa hay tại nhà đã trở thành một nét văn hóa quen thuộc. Đây là hành động thể hiện lòng thành kính, biết ơn đối với chư Phật, chư đại Bồ Tát, Hiền Thánh Tăng, đồng thời cũng là dịp để mỗi người gửi gắm những ước nguyện về sức khỏe, bình an, hạnh phúc cho bản thân và gia đình. Tuy nhiên, để việc lễ bái trở nên trọn vẹn và đúng với tinh thần Phật giáo, chúng ta cần hiểu rõ và thực hiện cách vái lạy Phật một cách chính xác, trang nghiêm. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn một hướng dẫn toàn diện về nghi lễ này.
Có thể bạn quan tâm: Cách Sử Dụng Pháp Khí Phật Giáo: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao
Nguồn gốc và ý nghĩa của việc vái lạy Phật
Nguồn gốc từ thời Đức Phật còn tại thế
Đạo Phật bắt nguồn từ Ấn Độ, và hành động vái lạy Phật có lịch sử hình thành từ rất lâu đời. Xưa kia, khi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni còn tại thế, việc thể hiện lòng thành kính đối với Ngài thường được thực hiện bằng một cử chỉ hết sức đặc biệt: con nhang đệ tử, từ vua chúa cho đến thường dân, khi may mắn được diện kiến Ngài, thường cúi người xuống, ôm lấy chân Phật và đặt trán mình lên chân Ngài. Hành động này không chỉ đơn thuần là một nghi lễ, mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về sự khiêm tốn, nhu thuận và lòng ngưỡng mộ tuyệt đối đối với một vị giác ngộ.
Sau khi Đức Phật nhập Niết Bàn, các tín đồ Phật giáo trên khắp thế giới đều tin rằng Ngài vẫn luôn hiện hữu, chứng giám cho mọi tâm念 của chúng sinh. Bởi vậy, cử chỉ cúi xuống ôm chân Phật đã được gìn giữ và chuyển hóa thành nghi lễ vái lạy như ngày nay, như một cách để thể hiện rằng chư Phật vẫn đang ngồi trước mặt mình, chứng giám cho tấm lòng thành kính của người con Phật.
Ảnh hưởng từ văn hóa dân tộc Việt Nam
Văn hóa Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc từ cả Khổng giáo và Phật giáo. Trong thời phong kiến, triều đình đã có quy định rõ ràng về nghi lễ đối với các đối tượng khác nhau. Khi lễ bái vua, quan, thần linh thì phải tuân theo cung cách Khổng giáo, còn khi lễ bái Phật, Trời, Thánh, Thần, gia tiên thì phải tuân theo cung cách Phật giáo. Chính vì vậy, cách vái lạy Phật ở nước ta cũng mang những nét đặc trưng riêng, vừa giữ gìn tinh thần từ cội nguồn Ấn Độ, vừa được bản địa hóa để phù hợp với văn hóa, phong tục của dân tộc.
Cách vái lạy Phật đúng chuẩn: Chuẩn bị và thực hiện
1. Chuẩn bị về thân và tâm
Trước khi thực hiện nghi lễ vái lạy Phật, điều quan trọng nhất là chuẩn bị về cả thân lẫn tâm. Phật giáo luôn nhấn mạnh đến sự thanh tịnh, bởi vậy người đi lễ cần phải có thân tâm trong sạch.
Có thể bạn quan tâm: Cách Thờ Phật Hư Không Tạng Bồ Tát: Hướng Dẫn Đầy Đủ Cho Người Tuổi Dần Và Sửu
Về thân:
- Rửa mặt, súc miệng, lau chân tay: Đây là những thao tác cơ bản để làm sạch bản thân, thể hiện sự tôn nghiêm.
- Mặc y phục sạch sẽ, chỉnh tề: Nên chọn quần áo kín đáo, nhã nhặn. Nếu có áo tràng (cà sa) thì càng tốt, vì đây là trang phục truyền thống dành cho Phật tử khi tham gia các nghi lễ.
- Tắt điện thoại hoặc để chế độ im lặng: Tránh để những tiếng chuông, thông báo làm ảnh hưởng đến không khí trang nghiêm của buổi lễ.
Về tâm:
- Tâm thành, chí kính: Đây là yếu tố quan trọng nhất. Dù nghi lễ có hoàn hảo đến đâu mà tâm không thành thì cũng chỉ là hình thức rỗng.
- Tĩnh tâm, buông xả: Gác lại những lo toan, phiền não trong cuộc sống hàng ngày, tập trung tâm trí vào việc lễ bái.
2. Thứ tự hành lễ tại chùa
Khi đến chùa lễ Phật, cần tuân thủ một thứ tự nhất định để thể hiện lòng tôn trọng và sự hiểu biết về nghi lễ.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Thờ Cúng Phật Di Lặc Đúng Cách
- Ban thờ Đức Ông: Đây là vị thần hộ pháp, thường được thờ ở gian ngoài cùng của chùa. Bạn nên đặt lễ vật, thắp hương và vái lạy Đức Ông trước tiên.
- Chính điện: Sau khi lễ Đức Ông xong, bạn mới tiến vào chính điện, nơi thờ Phật. Đặt lễ vật (hoa, quả, phẩm oản…) lên hương án, thắp đèn nhang.
- Các ban thờ khác: Nếu chùa có thờ các vị Bồ Tát, Thánh Tăng hay các vị thần khác, bạn có thể lần lượt thắp hương, vái lạy tại các ban thờ này.
- Ban thờ Mẫu (nếu có): Một số chùa có điện thờ Mẫu, Tứ Phủ. Đây là nơi để dâng hương cầu nguyện theo ý nguyện cá nhân.
- Nhà Tổ (Nhà Hậu): Đây là nơi thờ các vị Tổ sư, chư vị sư đã viên tịch. Việc lễ bái tại đây là để bày tỏ lòng biết ơn và tưởng nhớ công đức của các ngài.
- Công đức: Cuối buổi lễ, bạn có thể vào nhà trai giới hoặc phòng tiếp khách để thăm hỏi các vị sư, tùy tâm công đức.
3. Cách vái lạy Phật chi tiết
Đây là phần quan trọng nhất của bài viết. Cách vái lạy Phật đúng chuẩn cần tuân theo nghi thức “Ngũ thể đầu địa”, nghĩa là năm điểm trên cơ thể chạm xuống đất: hai tay, hai gối và trán.
Bước 1: Đứng thẳng, chắp tay
- Đứng thẳng người, hai chân khép sát nhau.
- Hai tay chắp lại, khít vào nhau, đưa lên ngang ngực, thể hiện sự nhất tâm.
- Ánh mắt nhìn về tượng Phật, tâm hướng đến các tướng tốt và đức hạnh cao cả của Ngài.
Bước 2: Vái ba vái
- Thực hiện ba cái vái. Mỗi lần vái, thân trên hơi cúi xuống, tay chắp giữ nguyên vị trí.
- Ba cái vái này nhằm thể hiện lòng thành kính, biết ơn đối với Tam Bảo: Phật, Pháp, Tăng.
Bước 3: Quỳ xuống
- Sau khi vái xong, từ từ quỳ xuống, hai gối chạm đất.
- Hai tay vẫn chắp, đưa lên cao ngang trán.
Bước 4: Lạy xuống (Ngũ thể đầu địa)
- Từ từ cúi người xuống, đưa hai tay ra trước, lòng bàn tay úp xuống đất, tách ra một khoảng vừa đủ để trán có thể chạm đất ở giữa.
- Lưu ý: Khi cúi người xuống, hai tay phải chạm đất trước, sau đó mới để trán chạm đất. Điều này tượng trưng cho việc buông xả cái tôi, chấp nhận sự khiêm tốn.
- Khi trán chạm đất, giữ nguyên tư thế này trong vài giây, trong lòng có thể niệm một câu kinh ngắn hoặc đơn giản là giữ tâm thanh tịnh.
Bước 5: Ngẩng đầu và đứng lên
- Từ từ nâng đầu lên, chống hai tay xuống đất để nâng cơ thể đứng dậy.
- Khi đã đứng thẳng, thực hiện một cái vái nữa để kết thúc nghi lễ.
Bước 6: Lặp lại
- Một lần lễ thường bao gồm ba lạy. Sau khi hoàn thành một lạy, lặp lại các bước từ 3 đến 5 thêm hai lần nữa.
- Sau khi hoàn thành ba lạy, vái thêm ba vái để kết thúc.
4. Cách vái lạy Phật khi không mặc áo tràng hoặc mặc đồ khó
Trong một số trường hợp, bạn có thể không mặc áo tràng hoặc mặc những bộ quần áo khó để thực hiện nghi lễ lạy xuống. Khi đó, bạn có thể vái lạy theo cách đơn giản hơn:
- Đứng nghiêm: Đứng thẳng người, hai chân khép sát.
- Chắp tay trước ngực: Hai tay chắp lại, đưa lên ngang ngực.
- Vái ba vái: Thực hiện ba cái vái, mỗi lần cúi người xuống khoảng 30-45 độ, tay chắp giữ nguyên vị trí.
- Khấn nguyện (nếu có): Trong lòng có thể thầm khấn nguyện những điều mình mong ước.
Ý nghĩa của việc lạy Phật ba lạy
Có thể bạn đã từng thắc mắc tại sao khi vái lạy Phật, chúng ta luôn thực hiện ba lạy chứ không phải một hay hai. Con số ba ở đây mang một ý nghĩa sâu sắc, tượng trưng cho Tam Bảo – ba ngôi quý báu trong Phật giáo:
Lạy thứ nhất: Hướng về Đức Phật
- Phật tượng trưng cho giác, nghĩa là giác ngộ, thoát khỏi u mê, vô minh.
- Đức Phật là bậc đã giác ngộ hoàn toàn, chỉ đường dẫn lối cho chúng sinh thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi.
- Cái lạy đầu tiên là để tỏ lòng thành kính, tôn nghiêm và biết ơn đối với Đức Phật.
Lạy thứ hai: Hướng về Chánh Pháp
- Pháp tượng trưng cho chánh, nghĩa là điều chính đáng, ngay thẳng mà Đức Phật đã dạy cho các đệ tử.
- Chánh Pháp là con đường tu tập, là những lời dạy quý báu giúp con người vượt qua khổ đau, đạt được an lạc.
- Cái lạy thứ hai là để tỏ lòng thành kính và biết ơn đối với những lời dạy của Phật, những giáo lý đã giúp ta tìm thấy ánh sáng trong bóng tối.
Lạy thứ ba: Hướng về Tăng đoàn
- Tăng tượng trưng cho tịnh, nghĩa là sự thanh tịnh, trong sạch.
- Tăng đoàn là những vị xuất gia chân chính, sống đời sống phạm hạnh, tuân thủ giới luật, thay Phật hoằng dương chính pháp, dẫn dắt chúng sinh trên con đường giải thoát.
- Cái lạy thứ ba là để tỏ lòng thành kính và biết ơn đối với các vị Tăng, Ni, những người đã hy sinh tiền tài, danh vọng để cống hiến cho đạo pháp.
Ba lạy này không chỉ là một nghi thức, mà còn là một lời nhắc nhở mỗi người Phật tử phải luôn hướng về Tam Bảo, lấy Tam Bảo làm chỗ nương tựa, làm kim chỉ nam cho cuộc đời mình.
Có thể bạn quan tâm: Cách Thỉnh Phật Bản Mệnh: Hướng Dẫn Chi Tiết, Ý Nghĩa Và 9 Lưu Ý Quan Trọng
Những lưu ý quan trọng khi cúng lễ Phật
1. Sắm lễ vật
Phật chứng tâm chứ không chứng lễ. Điều này có nghĩa là Đức Phật chứng giám cho tấm lòng thành kính của bạn, chứ không quan trọng là bạn mang đến lễ vật gì. Tuy nhiên, để thể hiện lòng thành, việc sắm sửa lễ vật cũng cần tuân theo một số quy định.
- Chỉ dùng lễ chay: Khi lễ Phật tại chùa, chỉ nên sắm các lễ vật chay tịnh như hương, hoa, quả tươi, phẩm oản, xôi chè, nước trà. Tuyệt đối không dùng lễ mặn (thịt, cá, trứng…) để dâng lên Phật.
- Không dùng vàng mã: Vàng mã, tiền âm phủ là những vật phẩm không phù hợp với nghi lễ lễ Phật. Nếu muốn dâng công đức, bạn có thể trực tiếp đặt tiền thật vào hòm công đức.
- Hoa tươi: Nên chọn những loại hoa thanh tao, có hương thơm nhẹ nhàng như hoa sen, hoa huệ, hoa cúc, hoa mẫu đơn. Tránh dùng các loại hoa dại, hoa có gai hoặc hoa có mùi quá nồng.
- Trái cây: Nên chọn những loại trái cây tươi ngon, chín mọng, có ý nghĩa tốt lành như táo (bình an), thanh long (thăng tiến), nho (sum vầy), dừa (cầu may).
2. Khấn nguyện
Khi vái lạy Phật, bạn có thể khấn nguyện trong lòng. Không cần phải đọc một bài văn khấn dài dòng, chỉ cần thành tâm, chân thành bày tỏ những điều mình mong ước. Bạn có thể khấn:
- Cầu cho bản thân được sức khỏe, an lành, trí tuệ.
- Cầu cho gia đình được hạnh phúc, bình an, đoàn viên.
- Cầu cho cha mẹ, ông bà được sống lâu, khỏe mạnh.
- Cầu cho công việc, học hành được thuận lợi, hanh thông.
- Cầu xin được hóa giải những nghiệp chướng, tiêu trừ những điều xấu.
3. Thái độ khi lễ Phật
- Thành kính, trang nghiêm: Khi lễ Phật, hãy giữ thái độ nghiêm túc, tránh nói chuyện ồn ào, cười đùa.
- Không chụp ảnh, quay phim: Trừ khi được sự cho phép của nhà chùa, bạn không nên chụp ảnh, quay phim khi đang lễ bái, đặc biệt là khi có các vị sư đang tụng kinh, làm lễ.
- Tôn trọng không gian chùa: Không xả rác bừa bãi, không hút thuốc, không mang giày dép vào trong chính điện (trừ khi có quy định cho phép).
- Tùy tâm công đức: Sau khi lễ Phật, bạn có thể tùy tâm công đức để góp phần tu sửa chùa, in kinh sách, làm từ thiện. Đây là một việc làm rất ý nghĩa, nhưng không bắt buộc.
Kết luận
Cách vái lạy Phật không chỉ đơn thuần là một nghi thức hành lễ, mà còn là một phương pháp tu tập, giúp con người rèn luyện tâm tính, thể hiện lòng thành kính và biết ơn. Khi thực hiện nghi lễ này một cách đúng chuẩn, trang nghiêm và thành tâm, bạn không chỉ thể hiện được sự hiểu biết về Phật pháp mà còn có thể cảm nhận được sự thanh tịnh, an lạc trong tâm hồn. Hy vọng rằng với những hướng dẫn chi tiết trên đây, bạn sẽ có thể thực hiện nghi lễ vái lạy Phật một cách trọn vẹn và ý nghĩa hơn mỗi khi đến chùa hay lễ Phật tại nhà. Hãy nhớ rằng, điều quan trọng nhất vẫn là tấm lòng thành kính, chứ không phải hình thức bên ngoài. Nếu bạn có nhu cầu tìm hiểu thêm về các nghi lễ Phật giáo hay các phong tục truyền thống khác, hãy ghé thăm chuaphatanlongthanh.com để khám phá thêm nhiều kiến thức bổ ích.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 28, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
