Trong cuộc sống hiện đại, việc học tập và thực hành giới luật Phật giáo không chỉ là nền tảng thiêng liêng cho người xuất gia, mà còn là kim chỉ nam giúp người tại gia sống an lành, có trách nhiệm. Bài viết này sẽ trình bày một cái nhìn toàn diện về phật học đời sống, đặc biệt tập trung vào giới luật dành cho Sa-di, từ khái niệm cốt lõi đến cách học và ứng dụng thực tiễn. Mục tiêu là giúp người đọc, dù là người mới bắt đầu tìm hiểu hay là người đã quen thuộc, có thể hiểu rõ, ghi nhớ và vận dụng giới luật một cách hiệu quả trong đời sống tu học.
Có thể bạn quan tâm: Phật Hiển Linh Trên Bầu Trời: Hiện Tượng Tâm Linh Hay Bí Ẩn Khoa Học?
Tổng Quan về Giới Luật Phật Giáo: Khái Niệm Cốt Lõi
Trong phật học đời sống, khái niệm giới luật thường được nhắc đến nhưng chưa được phân định rõ ràng. Giới và luật là hai phạm trù khác nhau, mặc dù thường được gộp chung. Hiểu đúng bản chất sẽ giúp người học tránh nhầm lẫn và ứng dụng chính xác hơn.
Giới (tiếng Pāli là Sila, tiếng Anh là virtue, moral conduct) là một trong ba phần cốt lõi của Bát chánh đạo. Giới là điều kiện cần thiết cho mọi hành động thiện lành, giúp con người tránh xa những điều ác. Trong Phật giáo, giới được chia theo cấp độ. Người tại gia thường giữ Ngũ giới (5 điều), Bát quan trai giới (8 điều). Người xuất gia thì có 10 giới dành cho Sa-di, 227 giới (Nam truyền) hay 250 giới (Bắc truyền) dành cho Tỷ-kheo, và 311 giới (Nam truyền) hay 348 giới (Bắc truyền) dành cho Tỷ-kheo-ni.
Luật (tiếng Pāli là Vinaya, tiếng Anh là discipline) là một trong ba tạng kinh điển Phật giáo, gồm tạng Luật, tạng Kinh và tạng Luận. Tạng Luật (Vinaya Pitaka) là một kho tàng đồ sộ, bao gồm ba phần chính. Phần thứ nhất là Phân tích giới bổn (Patimokkha), trình bày chi tiết các điều giới dành cho Tỷ-kheo và Tỷ-kheo-ni. Phần thứ hai là Hợp phần (Khandaka), gồm 22 chương chia làm Đại phẩm (10 chương) và Tiểu phẩm (12 chương), quy định các nghi lễ, sinh hoạt Tăng đoàn. Phần thứ ba là Tập yếu (Parivara), phân tích giới luật theo các chủ đề và trình bày dưới dạng vấn đáp.
Có thể nói, luật là khung khổ rộng lớn, bao gồm các điều giới và các quy định về sinh hoạt tập thể, trong khi giới là những điều cụ thể mà cá nhân phải thực hành. Giới luật chỉ dành riêng cho người xuất gia, từ Sa-di, Thức-xoa cho đến Tỷ-kheo và Tỷ-kheo-ni. Người tại gia chỉ giữ giới, không giữ luật. Giới trong Bát chánh đạo mang ý nghĩa thực hành thiện để ngăn ác, bao gồm chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng. Đây là giới mà mọi người, bất kể xuất gia hay tại gia, đều phải tuân thủ.
Một khái niệm quan trọng trong giới luật là Patimokkha (Ba-la-đề-mộc-xoa), dịch là Biệt giải thoát. Điều này không có nghĩa là giữ giới nào thì giải thoát giới đó, mà là giữ giới ở cấp độ nào thì giải thoát ở cấp độ đó. Ví dụ, giữ giới xuất gia thì giải thoát khỏi luân hồi, giữ giới tại gia thì giải thoát khỏi tội lỗi.
Học Giới Sa-di: Cốt Lõi Nam Truyền và Bắc Truyền
1. Hệ Thống Giới Học của Sa-di Nam Truyền
Theo truyền thống Nam truyền, Sa-di (Sāmaṇera) phải học 30 điều học, được chia thành ba nhóm: mười phép học (sikkhāpada), mười phép hành phạt (daṇḍakamma) và mười phép trục xuất (nāsanaṅga). Ngoài ra, Sa-di còn phải học thêm 75 ưng học pháp và 14 pháp hành (kiccavatta) để điều chỉnh oai nghi trong sinh hoạt hàng ngày.
Mười phép học (10 điều giới Sa-di) là nền tảng cơ bản:
- Không sát sinh.
- Không trộm cắp.
- Không hành dâm/dâm dục.
- Không vọng ngữ.
- Không ẩm tửu/uống rượu.
- Không ăn sái giờ/phi thời.
- Không múa, hát, đờn kèn.
- Không trang điểm, thoa vật thơm, dồi phấn và đeo tràng hoa.
- Không ngồi nơi quá cao và xinh đẹp.
- Không thọ lãnh và cất giữ vàng bạc, châu báu.
Mười phép hành phạt bao gồm các hành vi bị phạt lao động nếu phạm phải:
- Ăn sái giờ.
- Múa hát và xem múa hát.
- Trang điểm, đeo đồ trang sức.
- Nằm ngồi nơi cao và xinh đẹp.
- Thọ lãnh cất giữ vàng bạc.
- Cố làm cho Tỷ-kheo không có đồ dùng.
- Cố làm cho Tỷ-kheo mất sự hữu ích.
- Cố làm cho Tỷ-kheo không có chỗ ở.
- Mắng chửi Tỷ-kheo.
- Làm cho Tỷ-kheo bất hòa nhau.
Mười phép trục xuất là các hành vi nghiêm trọng dẫn đến bị trục xuất khỏi Tăng đoàn:
- Giết loài động vật.
- Trộm cắp.
- Hành dâm.
- Nói dối.
- Uống rượu.
- Hủy báng Phật.
- Hủy báng Pháp.
- Hủy báng Tăng.
- Hiểu lầm đúng thành sai, sai thành đúng.
- Hành dâm với Tỷ-kheo-ni.
Lý giải về phạm giới và hình phạt: Có thể thấy rằng 5 điều học đầu trong phần phép học trùng với 5 điều đầu trong phần trục xuất, và 5 điều học sau trong phần phép học trùng với 5 điều đầu trong phần hành phạt. Điều này có nghĩa là, phạm 5 điều học đầu tiên thì bị trục xuất, phạm 5 điều học sau thì bị phạt lao động. Các điều học còn lại, từ điều 6 đến điều 10 trong phần hành phạt và điều 6 đến điều 10 trong phần trục xuất, cộng lại thành 10 điều học riêng biệt. Như vậy, Sa-di cần ghi nhớ 20 điều học chính, trong đó có điều nào phạm bị trục xuất và điều nào phạm bị phạt.
Các điều kiện đủ để phạm giới: Luật đưa ra các điều kiện cụ thể để kết luận là phạm giới. Ví dụ, phạm giới sát sinh phải hội đủ 5 điều kiện: sinh vật có tâm thức, biết rõ sinh vật đó, có tâm cố ý giết, cố sức giết bằng mọi cách, sinh vật chết do cố ý giết. Nếu chỉ hội đủ một vài điều kiện thì gọi là rách giới hay sứt mẻ giới, chưa đến mức đứt giới. Các giới khác như trộm cắp, hành dâm, nói dối, uống rượu, ăn phi thời, ca nhạc, trang điểm, sàng tọa, giữ vàng bạc đều có các điều kiện phạm giới tương tự, được quy định rõ ràng trong luật.
2. Hệ Thống Giới Học của Sa-di Bắc Truyền
Theo truyền thống Bắc truyền, Sa-di học theo bốn quyển gọi là Luật tiểu. Tuy nhiên, hai quyển Tỳ-ni nhật dụng và Quy Sơn cảnh sách không phải là điều giới mà là các bài văn cảnh tỉnh và trợ giúp chánh niệm trong sinh hoạt hằng ngày. Hai quyển còn lại là Sa-di luật nghi và oai nghi mới là điều giới và phép tắc Sa-di cần phải học.
Sa-di luật nghi của Ngài Châu Hoằng liệt kê 10 giới Sa-di tương tự như Nam truyền, nhưng được giải thích theo quan điểm cá nhân và mang tính giáo dục sâu sắc. Ví dụ, giới không sát sinh nhấn mạnh lòng từ bi với côn trùng; giới không trộm cắp nêu các loại vật thuộc sở hữu của các hạng người; giới không dâm dục giải thích phạm giới là can phạm tất cả nam nữ thế gian; giới không nói dối được giải thích có bốn, gồm nói dối, nói thêu dệt, nói thô ác và nói hai lưỡi; giới không uống rượu liệt kê các loại rượu không được uống; giới không mang vòng hoa… liệt kê các loại đồ trang sức không được dùng; giới không ca hát… giải thích việc ca hát và liệt kê các loại nhạc cụ; giới không ngồi giường cao… lấy tấm gương Phật, Tổ mà dạy không hưởng thụ cao sang; giới không ăn phi thời quy định chư thiên ăn buổi sáng, Phật ăn buổi trưa, súc sinh ăn buổi chiều, ngạ quỷ ăn ban đêm; giới không giữ vàng bạc giải thích vàng, bạc và nêu việc không giữ lấy vì sợ tâm khởi tham.
Oai nghi gồm 24 bài dạy về các vấn đề Sa-di cần biết và thực hành. Các bài học này tập trung vào ba chủ đề chính:
- Bổn phận đệ tử đối với thầy: Kính thầy, hầu thầy, thưa hỏi thầy, đi theo thầy, đi học xa. Các bài học này dạy cách thức đối xử, phục vụ, học hỏi và xin phép thầy trong mọi hoàn cảnh.
- Sinh hoạt tập thể: Ở trong chúng, theo chúng thọ thực, lễ bái, nghe pháp, học kinh, trong thiền viện, làm việc, vào nhà tắm, nằm ngủ, ở trong phòng. Các bài học này dạy cách thức sinh hoạt trong Tăng đoàn, từ ăn uống, ngủ nghỉ, làm việc, vệ sinh, lễ bái, nghe pháp, học kinh.
- Đi ra ngoài: Vào chùa, vào nhà vệ sinh, đến chùa Ni, đến nhà dân, khất thực, vào làng xóm, mua đồ. Các bài học này dạy cách thức ứng xử khi rời khỏi chùa, như đến chùa khác, đến chùa Ni, đến nhà dân, khất thực, vào làng xóm, mua đồ.
14 Pháp Hành: Bổn Phận Của Người Xuất Gia
1. Pháp Hành Cơ Bản
14 pháp hành (kiccavatta) là 14 bổn phận, 14 nhiệm vụ mà Sa-di cần phải thực hiện trong cuộc sống tu học. Đây là những điều mà Sa-di phải học và thực hành hàng ngày, không chỉ để tuân thủ luật lệ mà còn để rèn luyện tâm tính và phát triển đạo đức.
Pháp hành 1: Khách Tăng dạy cách thức ứng xử khi đến chùa khác. Khi đến chùa khách, Sa-di phải chỉnh tề y phục, xếp hành lý gọn gàng trước khi vào, tìm chào vị Tăng để thưa hỏi những gì cần biết, và nếu ở lại thì hỏi về việc khất thực, về chư Tăng và sinh hoạt Tăng chúng tại chùa, hỏi nội quy sinh hoạt.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Tải Và Sử Dụng Phật Học Phổ Thông Quyển 2 Pdf
Pháp hành 2: Tăng trụ xứ dạy cách thức đón tiếp khách Tăng. Khi có khách Tăng đến, Sa-di phải chuẩn bị nước rửa, nước uống cho khách; nếu khách Tăng lớn đến phải đón tiếp, mời ngồi và hầu thị giả; chỉ cho khách chỗ vệ sinh, phòng nghỉ, giờ sinh hoạt chùa, nơi đi khất thực.
Pháp hành 3: Xuất cốc dạy cách thức ra khỏi chỗ ở. Khi rời khỏi chỗ ở, Sa-di phải dọn phòng gọn gàng và giao trả mới đi, thể hiện sự gọn gàng và tôn trọng nơi ở chung.
Pháp hành 4: Phúc chúc trai Tăng dạy cách thức phúc chúc trong trai tăng. Khi tham gia trai tăng, Sa-di phải đọc kinh phúc chúc theo các vị lớn hướng dẫn, thể hiện sự tôn kính và cầu mong sự an lành cho mọi người.
Pháp hành 5: Đến nhà ăn dạy cách thức dự trai tăng. Khi đến nhà ăn, Sa-di phải mang y bát chỉnh tề, đi đứng trang nghiêm, ngồi đúng vị trí cho phép, nhận cơm thức ăn vừa đủ, rửa tay sạch sẽ, ăn xong chờ nhận nước uống, ăn xong đi ra theo thứ tự, trật tự ra về.
Pháp hành 6: Khất thực dạy cách thức khất thực. Khi đi khất thực, Sa-di phải mặc y kín đáo, mang bình bát đi đứng trang nghiêm, đi thẳng hàng nếu đi cùng nhiều vị, không đứng quá gần hay quá xa thí chủ, không nhìn thẳng vào mặt thí chủ, nên đến nhà thí chủ sẵn lòng cúng hay thỉnh dừng cúng, khi nhận thức ăn tay trái đỡ bát, tay phải vén y mở nắp nhận vật thực, khất thực xong về trước thì chuẩn bị bữa ăn cho đại chúng, ăn xong dọn rửa sạch sẽ.
Pháp hành 7: Ẩn cư trong rừng dạy cách thức ẩn cư trong rừng. Khi ẩn cư trong rừng, Sa-di phải dự trữ nước và lửa, có gậy dò đường, đi khất thực thì đóng cửa am, vào làng khất thực xong thì ăn cơm rửa bát rồi về.
Pháp hành 8: Ngụ trong liêu thất dạy cách thức ở liêu thất. Khi ở liêu thất, Sa-di phải dọn phòng gọn gàng sạch sẽ, để vật dụng ngăn nắp đúng nơi chỗ, dọn quét xung quanh liêu thất sạch sẽ, ở chung phòng thì làm gì nên hỏi ý.
Pháp hành 9: Nơi nhà bếp dạy cách thức ở nhà bếp. Khi ở nhà bếp, Sa-di phải giữ nhà bếp sạch, chuẩn bị nước và củi, trời lạnh hơ lửa thì nhường các vị lớn, thu dọn đồ xong mới ra khỏi bếp.
Pháp hành 10: Nơi nhà xí dạy cách thức ở nhà vệ sinh. Khi ở nhà vệ sinh, Sa-di phải giữ gìn sạch sẽ, đi vào thì gõ cửa, máng y bên ngoài, ý tứ khi đi vệ sinh, không rặn lớn tiếng, không xỉa răng trong nhà vệ sinh, vệ sinh xong lau rửa sạch sẽ mới mặc y áo.
2. Pháp Hành trong Mối Quan Hệ Thầy Trò
Pháp hành 11: Đối với thầy Tế độ dạy bổn phận của đệ tử đối với thầy Tế độ (bổn sư, nghiệp sư). Khi ở với thầy Tế độ, Sa-di phải thức dậy trước chuẩn bị nước cho thầy, thu xếp mền gối cho thầy, dâng thức ăn sáng cho thầy, thầy đi khất thực thì chuẩn bị bình bát cho thầy, nếu đi theo thầy thì đi gần để nghe thầy sai bảo, thầy thọ thực đứng hầu nước, thức ăn, thầy ăn xong dọn rửa, chuẩn bị đồ cho thầy tắm, lau dọn phòng thầy sạch sẽ, thầy bệnh lo nuôi dưỡng, thầy nói chuyện không xen vào, thầy phạm lỗi hãy nhắc khéo, thầy phiền giận phải năn nỉ, thầy tà kiến hãy khuyên thầy, thầy phạm tội thì giữ danh dự thầy và tìm lời an ủi, làm việc gì cũng xin phép thầy, muốn đi học xin phép thầy.
Pháp hành 12: Thầy Tế độ đối với đệ tử dạy bổn phận của thầy Tế độ đối với đệ tử. Khi là thầy Tế độ, Tỷ-kheo phải dạy pháp học và pháp hành cho đệ tử, quan tâm khuyên bảo nhắc nhở đệ tử trong mọi sinh hoạt, khích lệ sách tấn đệ tử tu học, thương đệ tử và chia sớt lợi lộc cho đệ tử, đệ tử bệnh thì hết lòng chăm sóc.
Pháp hành 13: Môn sinh đối với thầy giáo thọ dạy bổn phận của môn sinh đối với thầy giáo thọ. Khi có thầy giáo thọ, Sa-di phải hầu thầy giáo thọ như thầy Tế độ, thể hiện sự kính trọng và học hỏi.
Pháp hành 14: Thầy giáo thọ đối với môn sinh dạy bổn phận của thầy giáo thọ đối với môn sinh. Khi là thầy giáo thọ, Tỷ-kheo phải đối xử môn sinh như đệ tử, thể hiện sự công bằng và quan tâm.
24 Oai Nghi: Cung Cách Ứng Xử Của Sa-di
1. Oai Nghi trong Mối Quan Hệ Thầy Trò
Oai nghi là những quy tắc về lễ nghi, cách ứng xử, hành vi, cử chỉ của người xuất gia. 24 bài oai nghi của Sa-di Bắc truyền là kim chỉ nam cho mọi hành động, từ việc kính thầy, hầu thầy, cho đến việc sinh hoạt trong Tăng đoàn và đi ra ngoài.
Bài 1: Kính thầy dạy cách kính trọng thầy. Khi kính thầy, Sa-di không được gọi tên thầy, không được lén nghe thầy thuyết giới, không nói lỗi thầy, đứng lên chào thầy khi thầy đi qua, trừ đang làm việc.
Bài 2: Hầu thầy dạy cách hầu thầy. Khi hầu thầy, Sa-di phải dậy sớm lo dọn dẹp phòng, pha trà cho thầy; không lễ bái thầy khi thầy đang tụng kinh hay bận việc; bưng cơm nước phải hai tay cung kính; hầu thầy phải đứng trang nghiêm và chọn vị trí thích hợp để nghe thầy dạy; hỏi Phật pháp thì mặc áo dài quỳ nghe; hỏi việc thường thì đứng chắp tay nghe; thầy sai bảo thì nghe không được tỏ vẻ buồn phiền; có lỗi lầm thì trình báo thầy sám hối; thầy nói chưa xong không được nói leo; không sử dụng chỗ của thầy hay đồ dùng của thầy; thầy sai đi làm công việc phải chu toàn; thầy đau bệnh phải tận tình chăm sóc; thầy tiếp khách thì lắng nghe học hỏi; thầy sai việc phải làm cho xong, không được lười biếng; không được ngủ trước thầy; nếu thầy không dạy thì tìm thầy giỏi học Phật pháp; xa thầy đi học thì chọn chùa hay trường nội trú mà ở chứ không được ở nhà dân.
Bài 3: Đi theo thầy dạy cách đi theo thầy. Khi đi theo thầy, Sa-di không nhìn ngó lung tung mà phải chú ý hầu thầy; gần thầy để thầy dạy thì nghe làm theo; nhớ mang đồ dùng của thầy; thầy thọ trai thì hầu nhận đồ cúng; nếu tách riêng thì hẹn chỗ gặp.
Có thể bạn quan tâm: Phật Học Là Gì? Khám Phá Bản Chất, Mục Đích Và Giá Trị Trong Đời Sống Hiện Đại
2. Oai Nghi trong Sinh Hoạt Tập Thể
Bài 4: Ở trong chúng dạy cách ở trong chúng (ở chung bạn tu). Khi ở trong chúng, Sa-di không tranh chỗ ngồi, không đùa giỡn; không nói lỗi của chúng bạn; không khoe thành tích; ngủ đúng giờ quy định; rửa mặt, đánh răng, vệ sinh tiết kiệm nước và cẩn thận không ảnh hưởng người khác; không hỉ mũi khạc nhổ chỗ sạch mà phải tìm chỗ thích hợp; không xá chào một tay; nghe chuông thì giữ chánh niệm; không cười lớn tiếng; ngáp thì che miệng; đi không được gấp gáp; lấy hoa tươi cúng Phật; nghe gọi thì đáp trả bằng niệm Phật; nhặt của rơi thì báo tri sự; không kết bạn với Sa-di ít tuổi; không sắm nhiều y áo và nếu dư thì cho bớt; giữ y áo sạch sẽ gọn gàng; không mua sắm đồ chơi trang điểm; không trốn tránh khi chúng làm việc; không lấy của chung làm của riêng; không bàn chuyện tốt xấu thế gian; xưng hô thì dùng pháp danh; không tranh chấp cãi nhau; thảo luận học hỏi không được nổi giận nói thô.
Bài 5: Theo chúng thọ thực dạy cách ăn cơm cùng chúng bạn. Khi ăn cơm cùng chúng bạn, Sa-di phải nghe chuông báo giờ ăn thì mặc áo ngay ngắn tập trung vào nhà ăn; làm pháp xuất sanh đúng cách; quán tưởng xét bản thân trước khi ăn; không chê khen thức ăn; ngồi ăn nghiêm trang không nói chuyện tạp; không nhai đồ ăn ra tiếng; không khua chén bát ra tiếng; không vừa ăn vừa nói; xỉa răng thì che miệng lại; không ăn quá nhanh hay quá chậm; không được ăn xong đi trước.
Bài 6: Lễ bái dạy cách lễ bái. Khi lễ bái, Sa-di phải chọn vị trí lạy Phật; chắp tay thì 10 ngón đều nhau và để ngang ngực; lễ bái thì đúng giờ không gây ảnh hưởng người khác; không lạy cùng lúc với thầy; cầm kinh thì không xá chào người; lễ bái thì phải cung kính.
Bài 7: Nghe pháp dạy cách nghe pháp. Khi nghe pháp, Sa-di phải đến giờ nghe pháp thì mặc y áo trang nghiêm lên trước; không nói chuyện; chú ý nghe để hiểu mà thực hành; không nghe pháp để tranh luận hơn thua.
Bài 8: Học kinh dạy cách học kinh. Khi học kinh, Sa-di phải học luật trước sau mới học kinh; học kinh nào phải thưa thầy trước; không bỏ kinh nơi bẩn; kinh rách hư phải tu bổ; học bổn phận Sa-di chưa xong thì không học các môn khác hay kinh sách ngoại đạo; không học kinh ứng phó đạo tràng; không học kinh ngụy tạo; không học xem bói toán…; không được mượn kinh sách mà không trả.
Bài 9: Vào chùa dạy cách vào chùa. Khi vào chùa, Sa-di không đi chính giữa mà đi hai bên; không hỉ mũi khạc nhổ; không để đồ tựa vách.
Bài 10: Trong thiền viện dạy cách ở trong thiền viện. Khi ở trong thiền viện, Sa-di không gây ồn ào ảnh hưởng người khác; không nói chuyện tạp; có khách tiếp đúng chỗ và theo quy định; nghe chuông báo thì lên thiền đường ngồi thiền ngay thẳng; trên giường không bày trà nói tạp.
Bài 11: Làm việc dạy cách làm việc. Khi làm việc, Sa-di phải tiếc của thường trụ như gạo, rau…; rửa rau phải ba lần đổi nước; nhìn nước sạch mới dùng; đốt bếp không dùng củi mục; làm thức ăn xong rửa tay sạch; không được đổ nước dơ bừa bãi; không quét rác ngược gió; không dồn rác vào sau cửa; dùng nước xong úp chậu; không đổ nước nóng trên đất.
Bài 12: Vào nhà tắm dạy cách vào nhà tắm. Khi vào nhà tắm, Sa-di phải lấy nước rửa từ trên xuống từ từ; không lấy nước tạt giỡn cười; nếu bị ghẻ thì tắm riêng; không được tắm lâu; trước và sau tắm mặc áo ngay ngắn.
Bài 13: Vào nhà vệ sinh dạy cách vào nhà vệ sinh. Khi vào nhà vệ sinh, Sa-di phải mắc đại tiểu tiện thì đi ngay đừng để bức bách; cởi đổi giày dép, không mang giày dép sạch vào nhà vệ sinh; đến nhà vệ sinh gõ cửa 3 lần để báo hiệu người bên trong và không được thúc bách; không nói chuyện với người phòng bên; không được vừa đi vừa mặc áo; đi vệ sinh xong rửa tay sạch.
Bài 14: Nằm ngủ dạy cách nằm ngủ. Khi nằm ngủ, Sa-di phải nằm nghiêng bên phải; không nằm ngửa, úp hay nghiêng bên trái; không được ngủ chung một giường với thầy hay với Sa-di khác; không treo đồ trong/lót quá đầu người; không được ở trần ngủ; không được trên giường ngủ nói cười.
Bài 15: Hơ lửa mùa lạnh dạy cách hơ lửa mùa lạnh.
Bài 16: Ở trong phòng dạy cách ở trong phòng. Khi ở trong phòng, Sa-di phải biết lớn nhỏ chào nhau; tắt mở đèn phải hỏi trong phòng trước; không đọc kinh lớn tiếng; nếu có người bệnh thì chăm sóc chu đáo; không gây tiếng ồn ảnh hưởng người ngủ; không vô cớ vào phòng khác.
3. Oai Nghi khi Đi Ra Ngoài
Bài 17: Đến chùa Ni dạy cách đến chùa Ni. Khi đến chùa Ni, Sa-di phải ngồi đúng chỗ; nói pháp đúng lúc; không được nói tốt xấu của Ni; không liên hệ qua lại; không được cạo tóc cho Ni; không được cùng Ni ngồi chỗ khuất; không đi một mình qua chùa Ni; không trao đổi vật qua lại; không kết mẹ con, chị em với Ni.
Bài 18: Đến nhà dân dạy cách đến nhà dân. Khi đến nhà dân, Sa-di phải ngồi đúng chỗ; nói pháp đúng lúc; không cười nhiều; thọ trai không bỏ nghi thức; không đi đêm; không cùng phụ nữ ở chỗ vắng khuất; không thư từ qua lại; về nhà trước lễ Phật, tổ tiên, sau chào hỏi cha mẹ, người lớn; không được nói chuyện khó nhọc trong chùa cho cha mẹ nghe mà phải nói Phật pháp để cha mẹ tăng tín tâm; không được nói chuyện tạp cười giỡn với bà con; không bàn chuyện tốt xấu trong dòng họ; nếu ở lại đêm thì ngủ giường riêng và ngồi niệm Phật nhiều hơn nằm, xong việc về sớm; không được làm ra vẻ để được cung kính; không nói khoe giỏi để được cung kính; không được ngồi xen tiệc rượu; không kết làm cha mẹ chị em; không nói lỗi lầm trong chúng.
Bài 19: Khất thực dạy cách khất thực. Khi đi khất thực, Sa-di nên đi chung với các vị lớn; nếu đi riêng thì chọn nơi thích hợp và không làm mất uy nghi; nhà không có đàn ông không nên vào; vào nhà không ngồi chỗ có vũ khí, đồ quý, đồ phụ nữ; nói pháp phải đúng lúc; không nói cho ăn sẽ được phước; không nài nỉ xin; không nói nhân quả để xin nhiều; không được tham khi được nhiều và không buồn khi được ít; không được thường xuyên đến tín thí thân quen khất thực.
Bài 20: Vào làng xóm dạy cách vào làng xóm. Khi vào làng xóm, Sa-di không có lý do cần thiết không đi; không đi như chạy, đi lay động cánh tay; không được vừa đi vừa nhìn hai bên; không được vừa đi vừa đùa cười; không được đi cùng phụ nữ, hay Ni, hay người say trước sau; không cố nhìn hay liếc nhìn phụ nữ; gặp tôn túc thì đứng qua bên chào hỏi; gặp ảo thuật không xem; gặp chỗ nước lở thì đi vòng nếu không có đường mới nhảy qua; không cưỡi ngựa; gặp quan chức thì tránh; gặp kẻ tranh cãi thì tránh; về chùa không khoa trương những điều đã thấy.
Bài 21: Mua đồ dạy cách mua đồ. Khi mua đồ, Sa-di không tranh đắt rẻ; không ngồi hàng quán phụ nữ; bị xúc phạm thì tránh đi; đã hứa mua đồ thì phải mua dù vật của người khác rẻ hơn; không bảo lãnh kẻo mắc nợ.
Có thể bạn quan tâm: Phật Hư Không Tạng Bồ Tát Là Ai? Ý Nghĩa, Hình Tượng Và Cách Thờ Phụng
Bài 22: Làm gì phải thưa hỏi dạy cách làm gì phải thưa hỏi. Khi làm gì, Sa-di đi đâu phải thưa thầy; sắm y mới, mặc y mới thưa thầy trước; cạo đầu thưa thầy; uống thuốc thưa thầy; làm việc Tăng chúng thưa thầy; mua đồ riêng thưa thầy; tụng kinh thưa thầy; ai cho đồ thưa thầy trước mới nhận; đem đồ cho ai phải thưa thầy, thầy đồng ý mới cho; ai mượn đồ phải thưa thầy, thầy chấp nhận mới cho mượn; mượn đồ người phải thưa thầy, thầy đồng ý mới mượn; thầy đồng ý hay không đều làm lễ; thầy không đồng ý không giận hờn; các việc khác như du học, nghe pháp, nhập chúng, giữ chùa… đều thưa thầy, không được tự ý.
Bài 23: Đi học xa dạy cách đi học xa. Khi đi học xa, Sa-di cần nhờ bạn tốt; chưa hiểu Phật pháp thì dù xa vẫn đi học; tuổi nhỏ đi xa phải có người lớn hướng dẫn; phải tìm thầy học pháp, không phải đi chơi; đến đâu cũng phải thưa hỏi trước để biết nội quy sinh hoạt.
Bài 24: Y, bát, tọa cụ dạy về y, bát, tọa cụ. Khi dùng y, bát, tọa cụ, Sa-di phải biết rằng y 5 điều gọi là An-đà-hội, dùng khi lao động; y 7 điều gọi là Uất-đa-la-tăng, dùng trong các sinh hoạt như lạy Phật, tụng kinh, tọa thiền, nghe pháp, bố-tát, tự tứ; y 25 điều gọi là Tăng-già-lê, dùng khi thuyết pháp, khất thực; khi đắp y thì đọc bài kệ tương ứng; Bát tiếng Phạn gọi Bát-đa-la, dịch là ứng lượng khí vì chất liệu, màu sắc và dung lượng phù hợp văn hóa Phật giáo; tọa cụ tiếng Phạn gọi Ni-sư-đàn, dùng trải ngồi.
Ứng Dụng Giới Luật trong Đời Sống Hiện Đại
1. Học và Nhớ Giới Luật một Cách Hiệu Quả
Học giới luật là một quá trình cần sự kiên nhẫn và phương pháp. Việc học không chỉ để thuộc lòng mà còn để hiểu rõ bản chất và ứng dụng vào thực tiễn. Dưới đây là một số phương pháp giúp Sa-di học và nhớ giới luật một cách hiệu quả.
Phân nhóm và so sánh: Như đã phân tích ở phần trên, các điều học có thể được nhóm lại để dễ nhớ. 5 điều học đầu tiên nếu phạm bị trục xuất, 5 điều học sau nếu phạm bị phạt, và 10 điều học còn lại là những điều học riêng biệt. Việc so sánh các điều học giữa Nam truyền và Bắc truyền cũng giúp hiểu rõ hơn về bản chất và sự khác biệt.
Học theo điều kiện phạm giới: Thay vì học thuộc lòng từng câu từng chữ, Sa-di nên học theo các điều kiện phạm giới. Việc này giúp Sa-di hiểu rõ khi nào thì phạm giới, khi nào thì chưa phạm, từ đó tránh được những hành vi sai trái.
Học qua thực hành: Giới luật không phải là lý thuyết suông mà là những điều cần được thực hành hàng ngày. Việc học qua thực hành, thông qua việc làm, sẽ giúp Sa-di ghi nhớ lâu hơn và hiểu sâu hơn về bản chất của giới luật.
Sử dụng hình ảnh và ví dụ: Việc sử dụng hình ảnh, ví dụ minh họa sẽ giúp Sa-di dễ hình dung và ghi nhớ các điều học. Ví dụ, khi học về giới không sát sinh, có thể hình dung về việc giết một con vật, các điều kiện phạm giới, và hậu quả của việc phạm giới.
2. Ứng Dụng Giới Luật trong Môi Trường Thực Tiễn
Ứng dụng giới luật trong môi trường thực tiễn là bước quan trọng nhất. Sau khi học xong, Sa-di cần được tạo điều kiện để thực hành các điều đã học trong môi trường thực tiễn.
Sống trong tập thể Tăng chúng: Việc sống trong tập thể Tăng chúng là môi trường lý tưởng để Sa-di thực hành các điều đã học. Ở đây, Sa-di có thể học hỏi từ các vị lớn, được thầy Tế độ (bổn sư, nghiệp sư) hay thầy Y chỉ quan sát, đánh giá, hướng dẫn.
Sống với thầy Tế độ: Luật bắt buộc Sa-di phải ở với thầy trọn đời. Việc sống với thầy Tế độ giúp Sa-di học hỏi từ thầy, được thầy quan sát, đánh giá tư cách, và được thầy hướng dẫn trong mọi sinh hoạt.
Thực hành các oai nghi: Các oai nghi không phải là điều giới cố định mà là những cách hành xử, ứng xử trong cuộc sống hàng ngày. Việc thực hành các oai nghi giúp Sa-di rèn luyện tâm tính, phát triển đạo đức, và tạo được ấn tượng tốt đẹp với mọi người.
Ứng dụng trong cuộc sống hiện đại: Trong cuộc sống hiện đại, có nhiều thay đổi về văn hóa, tập quán, và môi trường sống. Việc ứng dụng giới luật trong cuộc sống hiện đại cần có sự linh hoạt, sáng tạo, và phù hợp với hoàn cảnh, văn hóa thời đại. Ví dụ, việc học 24 oai nghi có thể được mở rộng, điều chỉnh để phù hợp với môi trường hiện đại như sử dụng điện thoại, lái xe, làm việc văn phòng…
3. Những Khó Khăn và Giải Pháp
Khó khăn trong việc học giới luật:
- Nội dung dài dòng, khó hiểu: Một số nội dung giới luật, đặc biệt là trong Bắc truyền, được viết dài dòng, mang quan điểm cá nhân, khó hiểu.
- Thiếu môi trường thực hành: Nhiều Sa-di được học trường lớp thì chú trọng thuộc lòng lời văn dài dòng để thi khi thọ giới Cụ túc, nhưng thiếu môi trường thực hành trong Tăng đoàn.
- Sự thay đổi của văn hóa, tập quán: Có những điều học mang tính đối phó với văn hóa tập quán từng thời, từng nơi khác nhau, có thể không còn phù hợp với thời đại hiện nay.
Giải pháp:
- Tập trung vào nội dung ngắn gọn, rõ ràng, cụ thể: Thay vì học thuộc lòng lời văn dài dòng, Sa-di nên tập trung vào nội dung ngắn gọn, rõ ràng, cụ thể, dễ hiểu, dễ nhớ.
- Tạo môi trường thực hành: Cần tạo môi trường cho Sa-di thực hành các điều đã học trong môi trường thực tiễn, như sống trong tập thể Tăng chúng, sống với thầy Tế độ, tham gia các hoạt động Tăng đoàn.
- Linh hoạt, sáng tạo trong ứng dụng: Cần có sự linh hoạt, sáng tạo trong việc ứng dụng giới luật vào cuộc sống hiện đại, phù hợp với hoàn cảnh, văn hóa thời đại.
Kết Luận: Hướng Tới một Cuộc Sống Có Trách Nhiệm
Phật học đời sống không chỉ là một môn học lý thuyết mà là một hành trình thực hành, rèn luyện tâm tính, và phát triển đạo đức. Việc học và thực hành giới luật là nền tảng quan trọng cho hành trình này. Giới luật giúp người xuất gia sống an lành, có trách nhiệm, và góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.
Tóm tắt lại những điều cốt lõi:
- Hiểu rõ khái niệm giới và luật: Giới là điều kiện cần thiết cho mọi hành động thiện lành, luật là khung khổ rộng lớn bao gồm các điều giới và các quy định về sinh hoạt tập thể.
- Học và nhớ giới luật một cách hiệu quả: Phân nhóm và so sánh, học theo điều kiện phạm giới, học qua thực hành, sử dụng hình ảnh và ví dụ.
- Ứng dụng giới luật trong môi trường thực tiễn: Sống trong tập thể Tăng chúng, sống với
Cập Nhật Lúc Tháng 12 29, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
