Trong hành trình tìm kiếm dấu tích của vị vua – phật hoàng vĩ đại nhất của dân tộc, việc phát hiện xá lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông là một cột mốc quan trọng. Mới đây, thông tin từ Tiến sĩ Nguyễn Văn Anh (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) về việc tìm thấy hộp xá lợi tại am Ngọa Vân, Yên Tử, đã thu hút sự quan tâm sâu rộng của công chúng, đặc biệt là những người quan tâm đến lịch sử, văn hóa và Phật giáo Việt Nam. Việc xác định và tôn trí xá lợi không chỉ là một phát hiện khảo cổ học mà còn là biểu tượng của sự kế thừa tinh thần Trúc Lâm hùng mạnh, góp phần làm sáng tỏ một giai đoạn lịch sử đặc biệt của dân tộc ta.
Có thể bạn quan tâm: Vô Ngã Trong Phật Giáo: Hiểu Đúng Để Sống Buông Bỏ, Hạnh Phúc
Những Ghi Chép Lịch Sử về Xá Lợi của Phật Hoàng Trần Nhân Tông
Hành Trình Cuối Cùng tại Yên Tử
Sử liệu ghi lại rằng, sau khi buông bỏ ngai vàng, Phật hoàng Trần Nhân Tông đã chọn Yên Tử làm nơi tu hành và hóa thân. Vị phật hoàng đã dành những năm tháng cuối đời tại am Ngọa Vân, một địa danh linh thiêng nằm ở độ cao khoảng 1.000 mét so với mực nước biển, nơi hội tụ tinh hoa của trời đất. Chính tại nơi này, vào ngày 5 tháng 12 năm 1308 (tức 31 tháng 12 dương lịch), Trần Nhân Tông đã an nhiên viên tịch, để lại cho hậu thế một di sản tinh thần vô giá.
Lễ Trà Tỳ và Sự Ra Đời của Xá Lợi
Theo các tài liệu cổ, lễ trà-tỳ (hỏa thiêu) Phật hoàng Trần Nhân Tông được tổ chức long trọng tại am Ngọa Vân. Lễ nghi này không chỉ là một nghi thức tôn giáo mà còn là biểu hiện của lòng kính trọng sâu sắc mà triều đình và nhân dân dành cho vị phật hoàng. Trong quá trình hỏa thiêu, theo ghi chép, đã xuất hiện “ngọc cốt” và hơn 3.000 viên ngọc xá-lợi. Những viên xá-lợi này không chỉ là minh chứng cho sự tu tập cao sâu của Trần Nhân Tông mà còn là biểu tượng của sự giác ngộ và giải thoát.
Sự Phân Bố của Xá Lợi trên Toàn Quốc
Sau lễ trà-tỳ, theo ý nguyện của Phật hoàng, xá-lợi của Người đã được phân thành nhiều phần và lưu giữ ở nhiều nơi khác nhau trên cả nước, nhằm phục vụ nhu cầu chiêm bái và tôn kính của nhân dân. Việc phân bố này không chỉ thể hiện sự rộng lớn của tầm ảnh hưởng của Trần Nhân Tông mà còn cho thấy sự quan tâm sâu sắc của Người đến việc lan tỏa tinh thần Phật giáo đến với mọi miền đất nước.
Các Địa Điểm Tôn Trí Xá Lợi Phật Hoàng Trần Nhân Tông
1. Am Ngọa Vân, Yên Tử (Quảng Ninh)
Am Ngọa Vân là nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông hóa thân và cũng là nơi tổ chức lễ trà-tỳ. Đây là địa điểm linh thiêng nhất, nơi lưu giữ phần thiêng liêng nhất của xá-lợi. Việc tìm thấy hộp xá-lợi tại đây không chỉ là một phát hiện khảo cổ học mà còn là sự xác nhận về tính chính xác của các ghi chép lịch sử. Am Ngọa Vân hiện nay là điểm đến hành hương quan trọng của hàng ngàn Phật tử mỗi năm, đặc biệt là vào dịp lễ hội xuân Yên Tử.
2. Chùa Tư Phúc (Thăng Long)
Chùa Tư Phúc nằm trong Hoàng cung Thăng Long, nơi từng là trung tâm chính trị và văn hóa của Đại Việt. Dù vị trí cụ thể của chùa hiện chưa được xác định chính xác, nhưng theo sử liệu, đây là một trong những nơi tôn trí xá-lợi Phật hoàng. Việc xá-lợi được lưu giữ tại Hoàng cung cho thấy sự kính trọng sâu sắc của triều đình đối với vị phật hoàng.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Tra Cứu Điểm Thi Học Viện Phật Giáo Việt Nam Chi Tiết Nhất
3. Tháp Báo Thiên, Chùa Báo Thiên (Hà Nội)
Tháp Báo Thiên, nằm trong khuôn viên chùa Báo Thiên, là một trong những công trình kiến trúc Phật giáo cổ kính nhất ở Hà Nội. Dù tháp đã không còn tồn tại đến ngày nay, nhưng theo ghi chép, tháp này từng là nơi tôn trí xá-lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông. Vị trí này hiện nay thuộc khu vực Nhà thờ lớn Hà Nội.
4. Đức Lăng, Tam Đường (Thái Bình)
Đức Lăng nằm ở Tam Đường, nay thuộc thôn Tam Đường, xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Đây là một trong những nơi tôn trí xá-lợi Phật hoàng, thể hiện sự lan tỏa của tinh thần Trúc Lâm đến với các vùng quê xa xôi.
5. Tháp Huệ Quang (Hoa Yên, Yên Tử)
Tháp Huệ Quang, còn gọi là tháp Tổ, nằm ở Hoa Yên, Yên Tử. Đây là nơi tôn trí xá-lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông, thể hiện sự kế thừa và phát triển của Thiền phái Trúc Lâm do Người sáng lập.
6. Tháp Phổ Minh, Chùa Phổ Minh (Nam Định)
Tháp Phổ Minh, nằm trong khuôn viên chùa Phổ Minh (nay thuộc phường Lộc Vượng, TP. Nam Định), là một trong những công trình kiến trúc Phật giáo tiêu biểu của thời Trần. Năm 1986, tỉnh Nam Định tiến hành trùng tu lại tháp Phổ Minh và đã xác nhận tại tầng 11 của tháp có một hòm đá, theo mô tả của sử sách, trong hòm có chứa xá-lợi Phật hoàng.
7. Quỳnh Lâm Tự (Hải Phòng)
Quỳnh Lâm tự là một trong những tự viện lớn, trung tâm đào tạo Tăng tài của Thiền phái Trúc Lâm. Tại đây có hai tháp tôn trí xá-lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông. Quỳnh Lâm tự không chỉ là nơi tu tập mà còn là trung tâm văn hóa, giáo dục quan trọng của thời Trần.
Phát Hiện Hộp Xá Lợi tại Am Ngọa Vân
Quá Trình Khai Quật và Phát Hiện
Năm 2017, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội phối hợp với Bảo tàng Quảng Ninh, thị xã Đông Triều tiến hành khai quật di tích am Ngọa Vân. Mục tiêu chính của cuộc khai quật là tìm kiếm dấu tích của tháp Phật Hoàng thời Trần do Thiền sư Pháp Loa (đệ tử thứ hai của Thiền phái Trúc Lâm) cho xây dựng làm nơi chứa xá-lợi của Trần Nhân Tông tại Ngọa Vân.
Có thể bạn quan tâm: Xe Hoa Phật Đản Huế: Kỷ Niệm Đạo Tràng Rực Rỡ Sắc Màu Trên Dòng Hương Giang
Kết quả khai quật cho thấy việc tu bổ tôn tạo am Ngọa Vân dưới thời Lê trung hưng đã làm thay đổi cơ bản cấu trúc mặt bằng của am Ngọa Vân thời Trần, do đó chưa thấy dấu vết tháp Phật Hoàng thời Trần. Tuy nhiên, đoàn khảo cổ đã phát hiện một hộp bằng hợp kim, được cho là hộp xá-lợi.
Phân Tích và Xác Minh
Tiến sĩ Nguyễn Văn Anh, người trực tiếp tham gia và phụ trách cuộc khai quật, cho biết ông đã từng nghiên cứu về hộp xá-lợi ở tháp Nhạn (Nghệ An) cũng như các địa điểm tôn trí xá-lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông. Dựa trên kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn, ông nghi ngờ đây là hộp xá-lợi.
Thay vì mở hộp, ông quyết định giữ nguyên cấu trúc hộp như khi xuất hiện, vì nếu là hộp xá-lợi thì việc giữ nguyên trạng có giá trị nhiều mặt, trong đó có cả giá trị về tâm linh. Để làm rõ cấu trúc của hộp, nhóm nghiên cứu đã quyết định dùng phương pháp chụp X-quang.
Kết quả X-quang cho thấy hộp gồm hai lớp hộp (bên trong hộp thấy còn một hộp khác). Hộp trong cùng có chứa hai vật: một vật có hình que (giống hình một mảnh xương) và một vật có hình tròn (cấu trúc và hình dáng khá giống hình của răng hàm). Hình dáng, cấu trúc (cấu trúc kim quan được dùng trong táng thức của bậc đế vương) và kích thước của hộp, nhất là đồ vật bên trong hộp, cho phép suy đoán đây là hộp xá-lợi.
Ý Nghĩa của Phát Hiện
Phát hiện hộp xá-lợi tại am Ngọa Vân không chỉ là một thành tựu khảo cổ học mà còn có ý nghĩa sâu sắc về mặt tinh thần và văn hóa. Đây là minh chứng cụ thể cho sự tồn tại của xá-lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông, khẳng định tính chính xác của các ghi chép lịch sử. Đồng thời, phát hiện này cũng góp phần làm sáng tỏ một giai đoạn lịch sử quan trọng của dân tộc, đặc biệt là về tinh thần Phật giáo và Thiền phái Trúc Lâm.
Ý Nghĩa Tâm Linh và Văn Hóa của Xá Lợi
Biểu Tượng của Sự Giác Ngộ
Xá-lợi là biểu tượng của sự giác ngộ và giải thoát, là kết quả của quá trình tu tập lâu dài và nghiêm túc. Việc xá-lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông được tìm thấy không chỉ là minh chứng cho sự tu tập cao sâu của Người mà còn là biểu tượng của tinh thần Trúc Lâm, một tinh thần Phật giáo độc lập, tự chủ, gắn liền với cuộc sống thực tế của nhân dân.
Giá Trị Văn Hóa và Lịch Sử
Xá-lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông không chỉ có giá trị tâm linh mà còn có giá trị văn hóa và lịch sử to lớn. Đây là minh chứng cho sự phát triển của Phật giáo Việt Nam trong thời kỳ nhà Trần, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa Phật giáo và văn hóa dân tộc. Việc tôn trí xá-lợi ở nhiều nơi trên cả nước còn thể hiện sự lan tỏa của tinh thần Trúc Lâm đến với mọi miền đất nước.
Có thể bạn quan tâm: Văn Hóa Phẩm Phật Giáo: Khám Phá Giá Trị Tinh Thần Và Nghệ Thuật
Tác Động đến Cộng Đồng Phật Tử
Việc tìm thấy xá-lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông đã tạo ra một làn sóng quan tâm mạnh mẽ trong cộng đồng Phật tử. Đây không chỉ là một tin vui mà còn là nguồn động lực để các Phật tử tiếp tục tu tập, noi theo tấm gương của Phật hoàng. Việc tôn trí xá-lợi tại am Ngọa Vân cũng góp phần làm tăng thêm giá trị tâm linh của địa điểm này, thu hút hàng ngàn Phật tử và du khách mỗi năm.
Hướng Dẫn Tham Quan và Chiêm Bái
Đường Đến Am Ngọa Vân
Am Ngọa Vân nằm ở độ cao khoảng 1.000 mét so với mực nước biển, thuộc dãy Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh. Để đến được am Ngọa Vân, du khách có thể đi theo các tuyến đường sau:
- Từ Hà Nội: Du khách có thể đi theo quốc lộ 5, sau đó rẽ vào quốc lộ 18, đi qua TP. Uông Bí, sau đó rẽ vào đường tỉnh 326, đi theo hướng núi Yên Tử.
- Từ TP. Hạ Long: Du khách có thể đi theo quốc lộ 18, qua TP. Uông Bí, sau đó rẽ vào đường tỉnh 326, đi theo hướng núi Yên Tử.
- Từ TP. Hải Phòng: Du khách có thể đi theo quốc lộ 5, sau đó rẽ vào quốc lộ 18, đi qua TP. Uông Bí, sau đó rẽ vào đường tỉnh 326, đi theo hướng núi Yên Tử.
Thời Điểm Thích Hợp để Tham Quan
Thời điểm thích hợp nhất để tham quan am Ngọa Vân là vào mùa xuân, từ tháng 2 đến tháng 4. Đây là thời điểm diễn ra lễ hội xuân Yên Tử, thu hút hàng ngàn du khách và Phật tử từ khắp nơi về tham dự. Khí hậu vào thời điểm này cũng khá dễ chịu, thuận lợi cho việc leo núi.
Lưu Ý Khi Tham Quan
- Chuẩn bị sức khỏe: Việc leo núi Yên Tử đòi hỏi sức khỏe tốt, đặc biệt là khi lên đến am Ngọa Vân, du khách cần chuẩn bị giày thể thao, quần áo thoải mái, và mang theo nước uống.
- Tôn trọng nghi lễ: Khi đến am Ngọa Vân, du khách cần tôn trọng các nghi lễ Phật giáo, không nói chuyện lớn tiếng, không hút thuốc, và tuân thủ các quy định của ban quản lý khu di tích.
- Bảo vệ môi trường: Du khách cần giữ gìn vệ sinh chung, không xả rác bừa bãi, góp phần bảo vệ môi trường tự nhiên của khu di tích.
Kết Luận
Việc tìm thấy xá-lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông tại am Ngọa Vân là một phát hiện có ý nghĩa to lớn, không chỉ về mặt khảo cổ học mà còn về mặt tinh thần và văn hóa. Đây là minh chứng cụ thể cho sự tồn tại của xá-lợi Phật hoàng, khẳng định tính chính xác của các ghi chép lịch sử. Đồng thời, phát hiện này cũng góp phần làm sáng tỏ một giai đoạn lịch sử quan trọng của dân tộc, đặc biệt là về tinh thần Phật giáo và Thiền phái Trúc Lâm.
Xá-lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông không chỉ là biểu tượng của sự giác ngộ và giải thoát mà còn là biểu tượng của tinh thần độc lập, tự chủ, gắn liền với cuộc sống thực tế của nhân dân. Việc tôn trí xá-lợi ở nhiều nơi trên cả nước thể hiện sự lan tỏa của tinh thần Trúc Lâm đến với mọi miền đất nước, góp phần làm phong phú thêm di sản văn hóa và tâm linh của dân tộc ta.
Hy vọng rằng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về xá-lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông, ý nghĩa của nó và cách thức tham quan, chiêm bái. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các giá trị văn hóa, lịch sử và tâm linh khác của Việt Nam, mời bạn tham khảo các bài viết khác tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 30, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
