Những điều cần biết về Xá Lị Phật Thích Ca
Khi nhắc đến Phật giáo, một trong những biểu tượng linh thiêng nhất mà người mộ đạo hướng đến chính là xá lị Phật Thích Ca. Đây không chỉ là những hiện vật khảo cổ quý giá mà còn là biểu tượng cho sự giác ngộ, từ bi và trí tuệ của Đức Phật. Trên khắp thế giới, hàng triệu tín đồ vẫn hành hương về những ngôi chùa nơi lưu giữ thánh vật này để chiêm bái, tỏ lòng thành kính.
Xá lị (Sanskrit: śarīra) là những hạt nhỏ hình thành từ tro cốt của các bậc cao tăng, thiền sư hoặc có thể là những vật thể nhỏ được tìm thấy trong tro cốt của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni sau khi hỏa táng. Những hạt này thường có hình dạng tròn, bóng, có thể trong suốt hoặc có màu sắc đa dạng như trắng, xanh, đỏ, vàng. Theo quan niệm Phật giáo, xá lị là kết tinh của công phu tu tập, đạo đức cao thượng và trí tuệ viên mãn.
Theo truyền thuyết, sau khi Đức Phật nhập Niết Bàn, thân xác của Ngài được hỏa táng. Tro cốt của Ngài không tan biến mà lại kết thành những viên xá lị nhỏ, cứng như kim cương. Những viên xá lị này đã được các quốc vương thời đó chia nhau để xây dựng bảo tháp thờ phụng, nhằm phổ biến giáo lý Phật Đà khắp nơi.
Có thể bạn quan tâm: Xem Phim Đức Phật Và Nàng: Hành Trình Tâm Linh Qua Nghệ Thuật
Hành trình của Xá Lị Phật Thích Ca đến Việt Nam
Hành trình của xá lị Phật Thích Ca đến với đất Việt là một câu chuyện lịch sử đầy thiêng liêng và ly kỳ. Nó gắn liền với sự bành trướng của Phật giáo dưới triều đại vĩ đại của vua A Dục (Asoka) ở Ấn Độ cổ đại.
Thời kỳ vua A Dục và việc phân chia Xá Lị
Vua A Dục (273-232 TCN) là một trong những vị hoàng đế vĩ đại nhất trong lịch sử Ấn Độ. Ban đầu, ông là một vị vua hiếu chiến, nhưng sau một trận đánh lớn để lại quá nhiều tang thương, ông đã quy y Phật giáo và trở thành một vị vua hiền minh, dùng Phật pháp để trị vì đất nước.
Một trong những công trình vĩ đại nhất của vua A Dục là việc khai quật lại 7 bảo tháp ban đầu được xây dựng để cất giữ xá lị Phật Thích Ca. Theo sử sách, ông đã chia số xá lị này ra thành 84.000 phần, xây dựng 84.000 bảo tháp trên khắp lãnh thổ Ấn Độ và các vùng lân cận để phổ biến giáo lý Phật Đà.
Có thể bạn quan tâm: Vị Phật Đầu Tiên Ở Việt Nam Là Ai Và Câu Chuyện Truyền Thuyết
Xá Lị đến Trung Hoa và Giao Châu
Theo các tài liệu cổ, một phần trong số những bảo tháp do vua A Dục xây dựng đã được mang tới Trung Hoa. Tại đây, các triều đại phong kiến Trung Hoa đã tiếp tục công việc của vua A Dục, mang xá lị đi khắp nơi để xây dựng các ngôi chùa, tháp thờ phụng.
Một trong những tài liệu quan trọng nhất ghi chép về việc xá lị Phật Thích Ca được mang tới Việt Nam chính là văn bia tại chùa Dâu ở Bắc Ninh. Theo văn bia này, vào năm 601, dưới triều đại Tùy Văn Đế, vị hoàng đế này đã sai phái viên Lưu Phương mang 5 hòm xá lị sang Giao Châu (tên gọi cổ của Việt Nam) để dựng bảo tháp thờ phụng.
Có thể bạn quan tâm: Văn Khấn Chuyển Bàn Thờ Phật: Bài Cúng, Nghi Thức Và Những Điều Kiêng Kỵ Cần Biết
Năm bảo tháp Xá Lị tại Giao Châu
Theo văn bia chùa Dâu, 5 hòm xá lị Phật Thích Ca đã được đặt tại 5 địa điểm khác nhau ở Giao Châu:
- Một hòm đặt ở Dâu – Luy Lâu (nay thuộc huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh): Đây là địa điểm nổi tiếng nhất, gắn liền với chùa Dâu, một trong những ngôi chùa cổ nhất của Việt Nam.
- Một hòm đặt tại Tường Khánh (nay thuộc tỉnh Nam Định): Đây là một trong những trung tâm Phật giáo quan trọng ở vùng đồng bằng sông Hồng.
- Một hòm đặt ở Châu Hoan (nay thuộc tỉnh Nghệ An): Đây là một trong những địa điểm đã được xác minh về mặt khảo cổ học.
- Một hòm đặt ở Châu Ái (nay thuộc tỉnh Thanh Hóa): Một trung tâm Phật giáo quan trọng ở khu vực Bắc Trung Bộ.
- Một hòm đặt ở Châu Phong (thay vì “Phong Châu” như một số tài liệu nhầm lẫn): Đây là một địa danh cổ thuộc vùng có di tích Kinh Dương Vương, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh.
Những phát hiện khảo cổ học quan trọng
Hòm Xá Lị tại Bắc Ninh
Hòm xá lị tại Bắc Ninh là một trong những hiện vật khảo cổ học quan trọng nhất liên quan đến xá lị Phật Thích Ca ở Việt Nam. Hòm này được phát hiện tại chùa Huệ Trạch, phường Trí Quả, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
Có thể bạn quan tâm: Vai Trò Của Phật Giáo Trong Văn Hóa Và Đời Sống Tâm Linh Người Việt
Đây là một hòm đá, được chạm khắc tinh xảo, có minh văn ghi chép về việc hoàng đế nhà Tùy cho rước xá lị đến các châu để xây tháp, thờ phụng. Tuy nhiên, điều đáng tiếc là bên trong hòm hiện nay đã không còn xá lị.
Hiện vật này đã được công nhận là Bảo vật quốc gia, là một minh chứng lịch sử quan trọng cho thấy sự hiện diện của xá lị Phật Thích Ca tại Việt Nam từ rất sớm.
Hòm Xá Lị tại Nghệ An
Hòm xá lị tại Nghệ An là một phát hiện khảo cổ học cực kỳ quan trọng. Hòm này được phát hiện trong lòng di tích khảo cổ tháp Nhạn, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.
Tháp Nhạn được xây dựng vào năm Trinh Quán thứ 6 (627) dưới triều đại nhà Đường. Bên trong tháp, các nhà khảo cổ đã tìm thấy một hòm xá lị hoàn chỉnh. Khác với hòm ở Bắc Ninh, hòm tại Nghệ An có cấu trúc lớp ngoài bằng đồng, hộp bên trong bằng vàng, và quan trọng nhất là bên trong vẫn còn nguyên xá lị Phật.
Hiện vật này cũng đã được công nhận là Bảo vật quốc gia. Đây là một bằng chứng khảo cổ học sống động, minh chứng cho sự hiện diện thực sự của xá lị Phật Thích Ca tại Việt Nam.
Thành Nê Lê và Tháp Asoka: Những dấu tích cổ xưa
Thành Nê Lê: Cái nôi của Phật giáo Việt Nam
Ngoài 5 bảo tháp được xây dựng theo lệnh của Tùy Văn Đế, theo một số tài liệu và nghiên cứu, xá lị Phật Thích Ca có thể đã được mang tới Việt Nam sớm hơn nhiều, ngay từ thời vua A Dục.
Theo Hòa thượng Thích Thái Hòa, xá lị của Phật Thích Ca đã được vua A Dục mang qua nước ta và xây tháp ở Nê Lê thành. Nê Lê thành là một địa danh cổ, được nhiều học giả xác định là ở vùng Đồ Sơn (Hải Phòng) ngày nay.
Theo các tài liệu cổ như Giao Châu ký (thế kỷ IV) của Lưu Hân Kỳ, Thủy kinh chú (thế kỷ VI) của Lịch Đạo Nguyên, và Thái Bình hoàn vũ ký (thế kỷ X) của Nhạc Sử, thì thành Nê Lê nằm ở phía nam huyện Định An, cách sông bảy dặm. Tại đây, tháp và giảng đường do vua A Dục xây dựng vẫn còn.
Tháp Asoka: Kiến trúc Phật giáo cổ xưa
Tháp được vua A Dục cho xây dựng tại Nê Lê thành được cho là có kiến trúc theo phong cách Asoka, tức là kiến trúc Phật giáo cổ điển thời vua A Dục ở Ấn Độ.
Việc xác định chính xác vị trí của thành Nê Lê và tháp Asoka là một trong những nhiệm vụ quan trọng của các nhà khảo cổ học và nghiên cứu Phật giáo Việt Nam. Nếu được xác minh, đây sẽ là những di tích Phật giáo cổ xưa nhất ở Việt Nam, có thể so sánh với những bảo tháp cổ ở Ấn Độ.
Ý nghĩa lịch sử và văn hóa của Xá Lị Phật Thích Ca tại Việt Nam
Dấu mốc quan trọng trong lịch sử Phật giáo Việt Nam
Sự hiện diện của xá lị Phật Thích Ca tại Việt Nam là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử phát triển của Phật giáo ở đất nước ta. Nó chứng minh rằng, Phật giáo không phải là một tôn giáo du nhập muộn, mà đã có mặt ở Việt Nam từ rất sớm, có thể là từ thế kỷ thứ III trước Công Nguyên.
Sự kiện vua A Dục cho xây dựng bảo tháp tại Nê Lê thành và việc hoàng đế nhà Tùy cho mang xá lị sang Giao Châu để xây dựng 5 bảo tháp là những sự kiện lịch sử có thật, được ghi chép trong các tài liệu cổ và được xác minh bởi các phát hiện khảo cổ học.
Biểu tượng của sự giao thoa văn hóa
Sự hiện diện của xá lị Phật Thích Ca tại Việt Nam cũng là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa giữa Ấn Độ, Trung Hoa và Việt Nam. Những viên xá lị này không chỉ là những hiện vật thiêng liêng đối với Phật tử mà còn là những báu vật văn hóa, là cầu nối giữa các nền văn minh.
Việc các triều đại phong kiến Trung Hoa và Việt Nam tiếp tục công việc của vua A Dục, mang xá lị đi khắp nơi để xây dựng các ngôi chùa, tháp thờ phụng, là một minh chứng cho sự lan tỏa mạnh mẽ của Phật giáo trong khu vực.
Giá trị tinh thần và tâm linh
Đối với hàng triệu Phật tử Việt Nam và trên thế giới, xá lị Phật Thích Ca là biểu tượng cao nhất của sự giác ngộ, từ bi và trí tuệ. Việc chiêm bái xá lị không chỉ là một nghi lễ tôn giáo mà còn là một hành trình tìm kiếm sự an lạc, thanh tịnh trong tâm hồn.
Những ngôi chùa nơi lưu giữ xá lị Phật Thích Ca như chùa Dâu, chùa Huệ Trạch, hay các ngôi chùa ở Nghệ An, Nam Định, Thanh Hóa… đã trở thành những trung tâm hành hương quan trọng, thu hút hàng triệu lượt khách mỗi năm.
Những thách thức và hướng phát triển trong tương lai
Bảo tồn và phát huy giá trị
Việc bảo tồn và phát huy giá trị của xá lị Phật Thích Ca và các hiện vật liên quan là một nhiệm vụ quan trọng. Những hiện vật này không chỉ có giá trị về mặt khảo cổ học mà còn có giá trị to lớn về mặt văn hóa, tâm linh.
Các cơ quan chức năng cần có những chính sách phù hợp để bảo vệ, tu bổ các di tích, bảo tháp nơi lưu giữ xá lị, đồng thời cần có những nghiên cứu khoa học chuyên sâu để làm rõ hơn về lịch sử, nguồn gốc và ý nghĩa của những hiện vật này.
Nghiên cứu và xác minh
Mặc dù đã có những phát hiện khảo cổ học quan trọng, nhưng vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được giải đáp về xá lị Phật Thích Ca tại Việt Nam. Vị trí chính xác của thành Nê Lê và tháp Asoka, số lượng và vị trí của các bảo tháp do vua A Dục và các triều đại phong kiến xây dựng, vẫn cần được nghiên cứu, xác minh thêm.
Các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu cần có những công trình nghiên cứu chuyên sâu, phối hợp giữa các ngành như khảo cổ học, sử học, Phật học, để làm rõ hơn về lịch sử của xá lị Phật Thích Ca tại Việt Nam.
Phổ biến và giáo dục
Việc phổ biến, giáo dục về xá lị Phật Thích Ca và lịch sử Phật giáo Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng. Những câu chuyện về xá lị, về vua A Dục, về các triều đại phong kiến đã góp phần phát triển Phật giáo ở Việt Nam, cần được kể lại một cách sinh động, hấp dẫn cho thế hệ trẻ.
Các bảo tàng, các ngôi chùa nơi lưu giữ xá lị cần được đầu tư, cải tạo để trở thành những điểm đến hấp dẫn cho du khách trong và ngoài nước, vừa để chiêm bái, vừa để tìm hiểu về lịch sử, văn hóa Phật giáo Việt Nam.
Lời kết
Xá lị Phật Thích Ca không chỉ là những hiện vật khảo cổ học quý giá mà còn là biểu tượng linh thiêng, là minh chứng cho sự hiện diện lâu đời và phát triển mạnh mẽ của Phật giáo tại Việt Nam. Hành trình của xá lị từ Ấn Độ cổ đại, qua Trung Hoa, đến với đất Việt là một câu chuyện lịch sử đầy thiêng liêng và ly kỳ.
Những phát hiện khảo cổ học tại Bắc Ninh, Nghệ An và các địa điểm khác đã làm sáng tỏ phần nào về lịch sử của xá lị Phật Thích Ca tại Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều điều cần được nghiên cứu, xác minh và làm rõ.
Việc bảo tồn, phát huy giá trị của xá lị Phật Thích Ca và các hiện vật liên quan không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Đây là một phần quan trọng trong di sản văn hóa, tâm linh của dân tộc, cần được gìn giữ, trân trọng và phát huy.
Mời bạn đọc tìm hiểu thêm các thông tin hữu ích khác tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 30, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
