Phật Mẫu Chân Kinh hay còn gọi là Tam Vị Thánh Mẫu Cảnh Thế Chân Kinh là một bộ kinh quan trọng trong kho tàng văn học Hán Nôm Việt Nam, phản ánh sâu sắc đời sống tâm linh và tín ngưỡng dân gian. Bộ kinh này không chỉ là một tác phẩm tôn giáo mà còn là một di sản văn hóa tinh thần, ghi dấu ấn về niềm tin vào các vị Thánh Mẫu linh thiêng, người được cho là phù hộ, che chở cho con người trong cuộc sống.
Có thể bạn quan tâm: Phật Lịch Là Gì? Cách Tính, Lịch Sử Và Ý Nghĩa Sâu Sắc
Tổng quan về Phật Mẫu Chân Kinh
Nguồn gốc và lịch sử hình thành
Bộ Phật Mẫu Chân Kinh hiện đang được lưu trữ tại nhiều thư viện và viện nghiên cứu lớn trên cả nước, trong đó nổi bật nhất là Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Bộ kinh này có nhiều bản in khác nhau, mỗi bản đều mang những đặc điểm riêng biệt về thời gian, địa điểm in ấn và người chủ trì.
Các bản in tiêu biểu của Phật Mẫu Chân Kinh bao gồm:
- Bản A.2412: Được in tại Chùa Hưng Phúc, Bắc Ninh vào năm Thành Thái Bính Ngọ (1906). Bản này có 36 trang, khổ 25 x 15 cm, gồm 1 bài tựa và 3 hình vẽ Thánh Mẫu. Đây là bản gốc, được dùng làm mẫu để khắc in các bản khác.
- Bản A.2585: Được in bởi Công Thiện Đường vào năm Duy Tân 1 (1907), cũng có 36 trang với kích thước tương tự. Bản này được khắc theo bản A.2412.
- Bản A.2475: Được in tại Chủ Thiên Đường, Sơn Tây vào năm Thành Thái Bính Ngọ (1906), có 30 trang, khổ 26 x 14 cm.
Ngoài ra, Thư viện Quốc gia Việt Nam còn lưu giữ một bản ký hiệu R.5069, có 18 tờ (36 trang), khổ in 26 x 14 cm. Bản này được in bởi Chủ Thiện Đường, xã Ngọc Than, tỉnh Sơn Tây vào năm Hoàng triều Thành Thái Bính Ngọ niên lục nguyệt nhị thập nhật giáng (tức ngày 20 tháng 6 năm 1906).
Nội dung và cấu trúc
Phật Mẫu Chân Kinh là tập hợp các bài văn giáng bút, bao gồm cao, tán, kinh, kệ… do ba vị Thánh Mẫu là Vân Hương Thánh Mẫu, Mai Hoa Công Chúa và Thượng Ngàn Công Chúa ban xuống. Nội dung chính của bộ kinh là lời khuyên răn con người làm điều thiện, bỏ điều ác, hướng tới một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Sau tờ bìa của bản R.5069 là ba hình minh họa của:
- Vân Hương Đệ Nhất Thánh Mẫu (雲香第一聖母)
- Đệ Nhị Thánh Mẫu (第二聖母)
- Đệ Tam Thánh Mẫu (第三聖母)
Mỗi hình minh họa đều đi kèm một bài tán, tiếp đến là các bài giáng kinh, bảo cáo, khai kinh của Tam Vị Thánh Mẫu.
Ba vị Thánh Mẫu là ai?
Truyền thuyết dân gian Việt Nam kể rằng, Mẫu Liễu Hạnh, một trong Tứ Bất Tử của dân tộc, có hai vị hầu cận trung thành là Chầu Quỳnh Hoa và Chầu Quế Hoa. Ba vị nữ thần này được thờ cúng tại hai nơi nổi tiếng là Phủ Vân Cát và Phủ Tiên Hương ở Nam Định.
Do đó, ba vị nữ thần linh thiêng này được suy tôn là Tam Toà Thánh Mẫu Vân Hương, trong đó:
- Mẫu Liễu Hạnh là Mẫu Vân Hương Đệ Nhất.
- Chầu Quỳnh Hoa là Mẫu Vân Hương Đệ Nhị.
- Chầu Quế Hoa là Mẫu Vân Hương Đệ Tam.
Trong dân gian, các vị nữ thần linh thiêng, có công phù hộ, che chở cho địa phương thường được gọi chung là Thánh Mẫu. Đây chính là một trường hợp điển hình như vậy.
Có thể bạn quan tâm: Phật Hoàng Trần Nhân Tông Yên Tử: Hành Trình Từ Minh Quân Đến Vị Tổ Sư Thiền Phái Trúc Lâm
Giá trị văn hóa và tín ngưỡng
Tác động đến nghi thức thờ mẫu
Có thể bạn quan tâm: Phật Lịch Năm Nay: Ý Nghĩa, Cách Tính Và Những Lễ Hội Quan Trọng
Phật Mẫu Chân Kinh có sức ảnh hưởng sâu rộng đến nghi thức thờ mẫu của người Việt. Bộ kinh này được nhiều nơi in ấn, thờ tự, đặc biệt là các nơi có điện thờ các Mẫu. Việc tụng niệm bộ kinh này được coi là một hình thức thể hiện lòng thành kính, cầu xin sự phù hộ của các vị Thánh Mẫu.
Điều kiện và quy định khi tụng niệm
Theo điều lệ quy định, bộ Phật Mẫu Chân Kinh chỉ nên được in ấn khi nơi nào phụng thờ và có lập đàn tuyên giảng kinh. Người tụng niệm cần phải:
- Tịnh tâm, tịnh khẩu: Giữ tâm trí thanh tịnh, không nghĩ đến điều xấu, không ăn uống những đồ cay nóng, tanh tưởi.
- Chỉnh tề áo mũ: Mặc quần áo chỉnh tề, sạch sẽ, thể hiện sự tôn kính.
- Sạch sẽ bàn ghế: Bàn thờ, nơi tụng niệm phải được lau dọn sạch sẽ.
- Kính cẩn tụng niệm: Tụng niệm với thái độ thành kính, nghiêm trang.
Chỉ khi thực hiện đầy đủ các điều kiện trên, người tụng niệm mới có thể xin được phúc lành từ các vị Thánh Mẫu.
Bài tán Thánh Mẫu – Một ví dụ tiêu biểu
Một trong những bài tán nổi tiếng trong bộ Phật Mẫu Chân Kinh là bài tán Vân Hương Đệ Nhất Thánh Mẫu do Hoàng Sinh ở Đồng Lạc Khuyến Thiện Đường, tỉnh Nam Định vâng tán thán:
Thiên thượng thần tiên nữ,
Nhân gian Thánh mẫu nghi.
Lịch triều gia cáo tặng,
Lụy thế ngưỡng nhân từ.
Nam thành khâm ý phạm,
Tây hạt ấp phong tư.
Thánh thọ vô cương chúc,
Vạn ức niên vu tư.
Tạm dịch:
Trên trời là bậc nữ thần tiên
Nơi dương gian là Thánh mẫu nghi
Các triều đại đều ban tặng thêm
Đời đời mong được lòng nhân từ
Nơi Thành Nam vâng theo đức tốt
Cõi Hạt Tây rót nối tư phong
Chúc cho Thánh thọ vô cương
Muôn năm còn mãi ở nơi đây.
Bài tán này thể hiện lòng kính ngưỡng, biết ơn sâu sắc của con người đối với các vị Thánh Mẫu, những người được coi là có công lao to lớn trong việc phù hộ, che chở cho nhân dân.
Có thể bạn quan tâm: Phật Giáo Thời Lý: Cái Nôi Của Thiền Phái Bản Địa
Kết luận
Phật Mẫu Chân Kinh không chỉ là một bộ kinh tôn giáo mà còn là một di sản văn hóa tinh thần quý báu của dân tộc Việt Nam. Bộ kinh này phản ánh niềm tin sâu sắc của người Việt vào các vị Thánh Mẫu, những người được cho là có khả năng phù hộ, che chở cho con người trong cuộc sống. Việc nghiên cứu, tìm hiểu và gìn giữ bộ kinh này là một việc làm ý nghĩa, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, tín ngưỡng truyền thống của dân tộc.
Tài liệu tham khảo
- Viện Nghiên cứu Hán Nôm
- Thư viện Quốc gia Việt Nam
- Các tư liệu về tín ngưỡng thờ Mẫu và Tam Toà Thánh Mẫu
- Các bài viết, nghiên cứu về văn học Hán Nôm Việt Nam
chuaphatanlongthanh.com hy vọng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về Phật Mẫu Chân Kinh, một phần quan trọng trong kho tàng văn hóa, tín ngưỡng phong phú của dân tộc Việt Nam.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 31, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
