Tất niên là một trong những dịp lễ quan trọng nhất trong năm của người Việt. Đây là thời điểm để cả gia đình sum họp, cùng nhau nhìn lại một năm đã qua và hướng tới một năm mới an lành, may mắn. Một trong những nghi thức không thể thiếu trong buổi lễ này chính là bài cáo cúng tất niên. Vậy bài cáo cúng tất niên là gì? Có những bài khấn nào phổ biến? Cách chuẩn bị như thế nào cho đúng? Hãy cùng chuaphatanlongthanh.com tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Có thể bạn quan tâm: Bà Nội Chọn Mua Trái Cây Cúng Tết: Hướng Dẫn Từ A-z
Tóm tắt quy trình thực hiện bài cáo cúng tất niên
- Chuẩn bị mâm cúng: Bao gồm mâm ngũ quả, hương, hoa, đèn, trầu cau, rượu, trà, bánh kẹo và các món ăn mặn (thường là gà luộc, xôi, bánh chưng, bánh tét).
- Chọn bài khấn phù hợp: Có thể dùng bài khấn cúng ông Công ông Táo, bài khấn cúng gia tiên, hoặc bài khấn cúng tất niên tổng hợp.
- Thắp hương và đọc khấn: Khấn vái trước bàn thờ, đọc bài khấn với thái độ thành kính, nghiêm trang.
- Hóa vàng: Sau khi khấn xong, hóa vàng mã, chờ hương tàn thì hạ lễ.
- Tổ chức tiệc tất niên: Gia đình quây quần bên mâm cơm tất niên, cùng nhau ăn uống, trò chuyện.
Bài cáo cúng tất niên là gì và ý nghĩa của nó
Bài cáo cúng tất niên hay còn gọi là văn khấn tất niên, là bài văn khấn được đọc trong buổi lễ cúng tất niên cuối năm. Đây là một nghi thức truyền thống, thể hiện lòng biết ơn của con cháu đối với tổ tiên, ông bà đã khuất, đồng thời cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc, làm ăn phát đạt.
Ý nghĩa tâm linh
- Tưởng nhớ tổ tiên: Lễ cúng tất niên là dịp để con cháu tưởng nhớ, báo cáo với tổ tiên về những gì đã làm được trong năm qua, cầu mong tổ tiên phù hộ độ trì cho năm mới.
- Tạ ơn trời đất: Cảm ơn trời đất đã ban cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống bình an.
- Tống cựu nghinh tân: Gửi tiễn năm cũ, đón chào năm mới với nhiều hy vọng và ước mơ.
- Gắn kết tình thân: Đây là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, quây quần bên nhau, cùng nhau chia sẻ những câu chuyện trong năm qua.
Thời gian thực hiện
Lễ cúng tất niên thường được tổ chức vào ngày 30 Tết (hoặc 29 Tết nếu tháng Chạp có 29 ngày). Một số gia đình có thể cúng vào chiều 29 hoặc 30 Tết, hoặc đêm giao thừa. Tuy nhiên, phổ biến nhất vẫn là sáng ngày 30 Tết hoặc chiều ngày 30 Tết.
Các loại bài cáo cúng tất niên phổ biến
Có rất nhiều bài khấn cúng tất niên khác nhau, tùy thuộc vào phong tục tập quán của từng vùng miền và từng gia đình. Dưới đây là một số bài khấn thông dụng nhất.
Bài khấn cúng tất niên gia tiên
Có thể bạn quan tâm: Bài Chú Ma Vương Cúng Phật: Ý Nghĩa, Lợi Ích Và Cách Thực Hành
Đây là bài khấn được sử dụng phổ biến nhất, dành để cúng tổ tiên trong gia đình.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần) Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật. Con kính lạy các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh. Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp, năm [Tên năm âm lịch]. Tín chủ con là: [Họ tên người chủ trì] Ngụ tại: [Địa chỉ] Nhân ngày cuối năm, tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật dâng lên trước án kính cẩn thưa trình: Nay nhân phút thiêng liêng giao thừa, tín chủ con thành tâm kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Tín chủ con kính cáo các cụ, năm [Tên năm âm lịch] đã khép lại, năm [Tên năm âm lịch] sắp đến, nhờ ơn trời đất, thần linh phù hộ, tổ tiên độ trì, tín chủ con đã có một năm bình an, may mắn. Nay nhân dịp cuối năm, tín chủ con xin kính dâng lên các cụ mâm lễ vật, kính mong các cụ chứng minh, phù hộ độ trì cho con cháu trong năm mới được mạnh khỏe, an lành, công việc hanh thông, gia đình hạnh phúc. Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính mời các vị vong linh, các oan hồn chiến sĩ, các cô hồn vất vưởng không nơi nương tựa về cùng tham dự lễ cúng. Chúng con xin phép các cụ, các vong linh được hưởng chút lễ vật, phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, bình an. Tín chủ con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính lễ! Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn cúng tất niên ông Công ông Táo
Nếu gia đình có tục lệ cúng ông Công ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp, thì vào ngày tất niên, có thể cúng một mâm cơm để tiễn ông Táo về trời một lần nữa, hoặc cúng chung với lễ cúng gia tiên.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần) Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật. Con kính lạy các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh. Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp, năm [Tên năm âm lịch]. Tín chủ con là: [Họ tên người chủ trì] Ngụ tại: [Địa chỉ] Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân. Hôm nay là ngày cuối năm, tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật dâng lên trước án kính cẩn thưa trình: Nay nhân phút thiêng liêng giao thừa, tín chủ con thành tâm kính mời ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Tín chủ con kính cáo ngài, năm [Tên năm âm lịch] đã khép lại, nhờ ơn ngài phù hộ, gia đình con đã có một năm bình an, may mắn. Nay nhân dịp cuối năm, tín chủ con xin kính dâng lên ngài mâm lễ vật, kính mong ngài chứng minh, phù hộ độ trì cho gia đình con trong năm mới được mạnh khỏe, an lành, công việc hanh thông, gia đình hạnh phúc. Chúng con kính mời ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính mời các vị vong linh, các oan hồn chiến sĩ, các cô hồn vất vưởng không nơi nương tựa về cùng tham dự lễ cúng. Chúng con xin phép ngài, các vong linh được hưởng chút lễ vật, phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, bình an. Tín chủ con kính mời ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính lễ! Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn cúng tất niên tổng hợp
Bài khấn này bao gồm cả cúng gia tiên và cúng ông Công ông Táo, phù hợp với những gia đình muốn cúng một mâm duy nhất.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần) Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật. Con kính lạy các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh. Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp, năm [Tên năm âm lịch]. Tín chủ con là: [Họ tên người chủ trì] Ngụ tại: [Địa chỉ] Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân. Hôm nay là ngày cuối năm, tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật dâng lên trước án kính cẩn thưa trình: Nay nhân phút thiêng liêng giao thừa, tín chủ con thành tâm kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Tín chủ con kính cáo các cụ, năm [Tên năm âm lịch] đã khép lại, nhờ ơn trời đất, thần linh phù hộ, tổ tiên độ trì, tín chủ con đã có một năm bình an, may mắn. Nay nhân dịp cuối năm, tín chủ con xin kính dâng lên các cụ, các ngài mâm lễ vật, kính mong các cụ, các ngài chứng minh, phù hộ độ trì cho con cháu trong năm mới được mạnh khỏe, an lành, công việc hanh thông, gia đình hạnh phúc. Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính mời các vị vong linh, các oan hồn chiến sĩ, các cô hồn vất vưởng không nơi nương tựa về cùng tham dự lễ cúng. Chúng con xin phép các cụ, các ngài, các vong linh được hưởng chút lễ vật, phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, bình an. Tín chủ con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính lễ! Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Hướng dẫn chuẩn bị mâm cúng tất niên
1. Lễ vật cúng tất niên
Mâm cúng tất niên cần được chuẩn bị một cách chu đáo, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên. Dưới đây là những lễ vật cơ bản:
- Hương, hoa: Hoa tươi (thường là hoa lay ơn, hoa cúc), nhang thơm.
- Trầu cau: Một lá trầu, một quả cau, một miếng cau.
- Rượu, trà: Rượu vang, trà sen, hoặc trà xanh.
- Bánh kẹo: Bánh mứt, kẹo, các loại bánh truyền thống.
- Mâm ngũ quả: Năm loại trái cây tươi, tượng trưng cho ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ).
- Mâm cơm mặn: Gà luộc, xôi gấc, bánh chưng, bánh tét, giò chả, các món ăn truyền thống khác.
- Vàng mã: Vàng mã, tiền âm phủ, quần áo giấy.
2. Cách bày mâm cúng
- Bàn thờ: Lau dọn sạch sẽ, thay vải trải bàn thờ mới.
- Hương: Cắm vào lư hương.
- Hoa: Cắm vào lọ, đặt ở hai bên bàn thờ.
- Trầu cau: Đặt ở giữa bàn thờ.
- Rượu, trà: Đổ ra chén, đặt ở hai bên trầu cau.
- Bánh kẹo: Đặt ở hai bên bàn thờ.
- Mâm ngũ quả: Đặt ở giữa bàn thờ.
- Mâm cơm mặn: Đặt ở phía trước mâm ngũ quả.
- Vàng mã: Đặt ở một bên bàn thờ.
3. Những lưu ý khi chuẩn bị
- Tâm lý: Chuẩn bị mâm cúng với tâm thế thành kính, nghiêm trang.
- Vệ sinh: Đảm bảo các lễ vật đều sạch sẽ, tươi mới.
- Thành phần: Các lễ vật phải đầy đủ, không được thiếu sót.
- Thời gian: Chuẩn bị mâm cúng trước thời gian cúng để đảm bảo mọi thứ đều sẵn sàng.
Những điều kiêng kỵ khi cúng tất niên
Có thể bạn quan tâm: Bài Chú Khể Thủ Cúng Nhà Mới: Ý Nghĩa Và Cách Đọc Đúng
- Không cúng muộn: Cúng tất niên cần được thực hiện đúng giờ, không được cúng quá muộn.
- Không cúng thiếu lễ vật: Các lễ vật phải đầy đủ, không được thiếu sót.
- Không cúng bằng đồ ăn thừa: Các món ăn cúng phải được nấu mới, không được dùng đồ ăn thừa.
- Không cúng bằng đồ ăn chay cho người ăn mặn: Nếu gia đình có tục lệ cúng mặn thì không nên cúng chay, và ngược lại.
- Không nói chuyện bông đùa: Khi cúng tất niên cần giữ thái độ nghiêm trang, không được nói chuyện bông đùa.
- Không để người ngoài tham gia: Chỉ những người trong gia đình mới được tham gia cúng tất niên.
Văn khấn tất niên theo từng vùng miền
1. Văn khấn tất niên miền Bắc
Người miền Bắc thường có những bài khấn ngắn gọn, súc tích, tập trung vào việc báo cáo với tổ tiên về những gì đã làm được trong năm qua.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần) Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh. Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp, năm [Tên năm âm lịch]. Tín chủ con là: [Họ tên người chủ trì] Ngụ tại: [Địa chỉ] Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân. Tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật dâng lên trước án kính cẩn thưa trình: Nay nhân phút thiêng liêng giao thừa, tín chủ con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Tín chủ con kính cáo các cụ, năm [Tên năm âm lịch] đã khép lại, nhờ ơn trời đất, thần linh phù hộ, tổ tiên độ trì, tín chủ con đã có một năm bình an, may mắn. Nay nhân dịp cuối năm, tín chủ con xin kính dâng lên các cụ, các ngài mâm lễ vật, kính mong các cụ, các ngài chứng minh, phù hộ độ trì cho con cháu trong năm mới được mạnh khỏe, an lành, công việc hanh thông, gia đình hạnh phúc. Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính mời các vị vong linh, các oan hồn chiến sĩ, các cô hồn vất vưởng không nơi nương tựa về cùng tham dự lễ cúng. Chúng con xin phép các cụ, các ngài, các vong linh được hưởng chút lễ vật, phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, bình an. Tín chủ con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính lễ! Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
2. Văn khấn tất niên miền Trung
Người miền Trung thường có những bài khấn dài hơn, chi tiết hơn, thể hiện sự thành kính và biết ơn sâu sắc.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần) Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật. Con kính lạy các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh. Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp, năm [Tên năm âm lịch]. Tín chủ con là: [Họ tên người chủ trì] Ngụ tại: [Địa chỉ] Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân. Tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật dâng lên trước án kính cẩn thưa trình: Nay nhân phút thiêng liêng giao thừa, tín chủ con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Tín chủ con kính cáo các cụ, năm [Tên năm âm lịch] đã khép lại, nhờ ơn trời đất, thần linh phù hộ, tổ tiên độ trì, tín chủ con đã có một năm bình an, may mắn. Nay nhân dịp cuối năm, tín chủ con xin kính dâng lên các cụ, các ngài mâm lễ vật, kính mong các cụ, các ngài chứng minh, phù hộ độ trì cho con cháu trong năm mới được mạnh khỏe, an lành, công việc hanh thông, gia đình hạnh phúc. Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính mời các vị vong linh, các oan hồn chiến sĩ, các cô hồn vất vưởng không nơi nương tựa về cùng tham dự lễ cúng. Chúng con xin phép các cụ, các ngài, các vong linh được hưởng chút lễ vật, phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, bình an. Tín chủ con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính lễ! Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
3. Văn khấn tất niên miền Nam
Người miền Nam thường có những bài khấn mang đậm chất Nam Bộ, gần gũi và thân thương.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần) Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh. Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp, năm [Tên năm âm lịch]. Tín chủ con là: [Họ tên người chủ trì] Ngụ tại: [Địa chỉ] Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân. Tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật dâng lên trước án kính cẩn thưa trình: Nay nhân phút thiêng liêng giao thừa, tín chủ con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Tín chủ con kính cáo các cụ, năm [Tên năm âm lịch] đã khép lại, nhờ ơn trời đất, thần linh phù hộ, tổ tiên độ trì, tín chủ con đã có một năm bình an, may mắn. Nay nhân dịp cuối năm, tín chủ con xin kính dâng lên các cụ, các ngài mâm lễ vật, kính mong các cụ, các ngài chứng minh, phù hộ độ trì cho con cháu trong năm mới được mạnh khỏe, an lành, công việc hanh thông, gia đình hạnh phúc. Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính mời các vị vong linh, các oan hồn chiến sĩ, các cô hồn vất vưởng không nơi nương tựa về cùng tham dự lễ cúng. Chúng con xin phép các cụ, các ngài, các vong linh được hưởng chút lễ vật, phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, bình an. Tín chủ con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại chư vị tiên linh và ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân về chứng giám và thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính lễ! Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Những câu hỏi thường gặp về bài cáo cúng tất niên
1. Có nên cúng tất niên vào ngày 30 Tết hay đêm giao thừa?
Theo phong tục truyền thống, cúng tất niên nên được thực hiện vào sáng ngày 30 Tết hoặc chiều ngày 30 Tết. Tuy nhiên, một số gia đình có thể chọn cúng vào đêm giao thừa. Điều quan trọng là phải thực hiện với tâm thế thành kính, nghiêm trang.
2. Có thể dùng bài khấn in sẵn hay phải tự viết?
Có thể bạn quan tâm: Bài Chú Cúng Mẹ Ngoắc: Ý Nghĩa, Nội Dung Và Cách Đọc
Hiện nay có rất nhiều bài khấn in sẵn, bạn có thể sử dụng. Tuy nhiên, nếu có thể, bạn nên tự viết bài khấn cho phù hợp với hoàn cảnh gia đình mình. Điều này thể hiện sự thành kính và chân thành hơn.
3. Có cần thiết phải cúng tất niên không?
Cúng tất niên là một nghi thức truyền thống, thể hiện lòng biết ơn của con cháu đối với tổ tiên. Tuy nhiên, việc có cúng hay không còn tùy thuộc vào điều kiện và quan điểm của từng gia đình. Điều quan trọng là phải giữ gìn những giá trị truyền thống, thể hiện lòng biết ơn với tổ tiên.
4. Có thể cúng tất niên bằng đồ chay không?
Có thể cúng tất niên bằng đồ chay. Tuy nhiên, nếu gia đình có tục lệ cúng mặn thì không nên cúng chay, và ngược lại. Điều quan trọng là phải thực hiện với tâm thế thành kính, nghiêm trang.
5. Có nên mời thầy cúng để cúng tất niên không?
Không nhất thiết phải mời thầy cúng để cúng tất niên. Gia đình có thể tự cúng, miễn là thực hiện đúng nghi thức, với tâm thế thành kính, nghiêm trang.
Kết luận
Bài cáo cúng tất niên là một nghi thức truyền thống quan trọng, thể hiện lòng biết ơn của con cháu đối với tổ tiên. Việc chuẩn bị mâm cúng, chọn bài khấn phù hợp, và thực hiện nghi thức một cách nghiêm trang, thành kính là điều cần thiết. Hy vọng bài viết trên đây của chuaphatanlongthanh.com đã giúp bạn hiểu rõ hơn về bài cáo cúng tất niên, từ đó có thể chuẩn bị một buổi lễ cúng tất niên trọn vẹn, ý nghĩa cho gia đình mình. Chúc bạn và gia đình có một năm mới an lành, hạnh phúc, làm ăn phát đạt.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 2, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
