Tháng giêng, hay tháng đầu tiên của năm âm lịch, luôn là thời điểm linh thiêng được người Việt đặc biệt coi trọng. Trong tháng này, có rất nhiều lễ cúng quan trọng như cúng Tết, cúng rước ông bà, khai xuân… Và một trong những nghi lễ tâm linh không thể thiếu, đặc biệt là ở các vùng quê Bắc Bộ, đó chính là bài cúng dằm tháng giêng. Nhiều người thắc mắc bài cúng dằm tháng giêng là gì, dằm có nghĩa là gì, và cách cúng như thế nào cho đúng. Bài viết này sẽ giải đáp toàn bộ những thắc mắc đó, đồng thời cung cấp bài cúng dằm tháng giêng đầy đủ và chính xác nhất.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Diệt Sâu Bọ: Ý Nghĩa, Văn Khấn & Lễ Vật Theo Văn Hóa Dân Gian
Hiểu đúng về lễ cúng dằm tháng giêng
Dằm tháng giêng là gì?
Dằm (hay còn gọi là “cúng dằm”, “cúng dọan”, “cúng dọn”) là một nghi lễ truyền thống của người Việt, đặc biệt phổ biến ở các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ như Hà Nam, Nam Định, Thái Bình, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Dương… Dằm được tổ chức vào ngày mùng 7 tháng giêng hàng năm.
Dằm có nghĩa là gì? – Theo cách hiểu dân gian, “dằm” là hành động dọn dẹp, xử lý những điều không may mắn, xui xẻo đã xảy ra trong tháng đầu năm, để cầu mong một năm mới bình an, may mắn, phát tài phát lộc. Đây là một hình thức xua đuổi vận hạn, tẩy trừ xui rủi, giúp cả gia đình có một khởi đầu suôn sẻ, thuận lợi.
Ý nghĩa tâm linh của lễ cúng dằm
Lễ cúng dằm tháng giêng mang nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc:
- Xua đuổi xui xẻo: Theo quan niệm dân gian, những điều không may mắn, tai ương, bệnh tật thường “dằm” vào gia chủ vào đầu năm. Việc cúng dằm nhằm đuổi đi những vận hạn đó.
- Tẩy trừ, thanh tẩy: Lễ cúng giúp tẩy rửa không gian sống, thanh lọc tâm hồn, loại bỏ những năng lượng tiêu cực đã tích tụ.
- Cầu mong bình an: Đây là lời khấn nguyện chân thành gửi tới các đấng linh thiêng, tổ tiên, cầu mong sức khỏe, bình an, may mắn cho các thành viên trong gia đình.
- Gắn kết cộng đồng: Ở nhiều nơi, lễ cúng dằm còn được tổ chức chung cho cả xóm, cả làng, tạo nên một không khí đoàn kết, gắn bó.
Thời gian cúng dằm tháng giêng
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Cúng Dường Đèn Drukpa: Ý Nghĩa, Nghi Thức Và Lợi Ích
Thời gian cúng dằm tháng giêng cố định vào ngày mùng 7 tháng giêng âm lịch. Đây là ngày được cho là có thể “dằm” hết những điều không may mắn đã xảy ra trong 6 ngày đầu năm.
Dằm tháng giêng cúng gì?
Mâm lễ cúng dằm tháng giêng có phần giản dị hơn so với các lễ cúng lớn khác như cúng Tết hay cúng rằm tháng giêng, nhưng vẫn cần thành tâm và tươm tất.
Mâm cúng dằm tháng giêng thường bao gồm:
- Hoa tươi: Thường là hoa cúc, hoa lay ơn hoặc bất kỳ loại hoa nào có màu sắc tươi tắn.
- Trái cây: Một đĩa trái cây theo mùa, thường là 5 loại quả khác nhau, tượng trưng cho ngũ hành.
- Nhang (hương): Dùng để thắp cúng, tạo mùi thơm và là phương tiện để truyền đạt lời khấn nguyện lên các đấng linh thiêng.
- Nước: Một chén nước sạch.
- Trà: Một chén trà nóng.
- Rượu: Một chén rượu (có thể thay bằng nước lọc nếu gia đình không dùng rượu).
- Bánh kẹo: Một vài loại bánh kẹo truyền thống.
- Muối, gạo: Một chén nhỏ muối và một chén nhỏ gạo, tượng trưng cho sự no ấm.
- Gà luộc: Một con gà luộc (thường là gà trống) hoặc thịt lợn luộc (đùi hoặc chân giò). Đây là lễ vật chính, thể hiện lòng thành kính.
- Xôi: Một đĩa xôi gấc hoặc xôi đậu xanh, tượng trưng cho sự may mắn, đỏ vận.
- Bánh chưng (hoặc bánh giầy): Một phần bánh chưng hoặc bánh giầy còn sót lại từ Tết, thể hiện sự tươm tất và lòng biết ơn.
- Nhang đèn (nến): Một đôi nến hoặc đèn dầu.
- Tiền vàng mã: Một ít tiền vàng mã để “đi đường”.
Hướng dẫn chi tiết cách cúng dằm tháng giêng
Chuẩn bị mâm cúng
- Chọn ngày giờ: Chuẩn bị mâm cúng vào sáng ngày mùng 7 tháng giêng. Có thể cúng vào bất kỳ giờ nào trong ngày, nhưng thường là vào buổi sáng hoặc buổi chiều.
- Bày biện mâm cúng: Xếp các lễ vật lên mâm một cách gọn gàng, trang trọng. Gà luộc hoặc thịt luộc đặt ở vị trí trung tâm, các lễ vật khác xung quanh.
- Tâm thế: Trước khi cúng, các thành viên trong gia đình nên tắm rửa sạch sẽ, tâm niệm thanh tịnh, thành tâm.
Văn khấn bài cúng dằm tháng giêng
Bài cúng dằm tháng giêng là phần quan trọng nhất của lễ cúng. Dưới đây là bài cúng dằm tháng giêng phổ biến và đầy đủ nhất, được lưu truyền trong dân gian:
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Dường Khói Gure: Ý Nghĩa, Nghi Lễ Và Những Điều Cần Biết
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần) Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Đức Đương cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương. Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân. Con kính lạy chư gia tiên Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, Thúc bá, Đ堂 Huynh, Huynh đệ, Cô di, Tỷ muội, Tử tôn, nội ngoại gia tiên. Hôm nay là ngày mùng 7 tháng giêng năm Quý Mão (hoặc năm đương niên). Chúng con là: (Họ tên gia chủ). Ngụ tại: (Địa chỉ nhà). Nay nhân tiết Nguyên tiêu, chúng con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, trà quả, kim ngân, hương đăng, phẩm vật, cúng dâng lên trước án. Chúng con kính mời ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân, các vị thánh thần, chư gia tiên nội ngoại họ..., cúi xin thương xót, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật. Chúng con kính xin các vị gia tiên chứng giám, phù hộ độ trì cho con cháu mạnh khoẻ, bình an, làm ăn phát đạt, vạn sự như ý. Chúng con kính mời các ngài về chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật. Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì. Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Lưu ý:
- Khi đọc văn khấn, cần đọc to, rõ ràng, thành kính.
- Có thể thay đổi một số chi tiết nhỏ cho phù hợp với phong tục địa phương, nhưng cần giữ nguyên ý nghĩa chính.
- Sau khi đọc xong văn khấn, đốt vàng mã và hóa vàng.
Các bước tiến hành lễ cúng
- Thắp hương: Đốt hương và cắm vào bát hương trên ban thờ.
- Khấn vái: Đọc bài cúng dằm tháng giêng như trên, vừa đọc vừa vái lạy.
- Dâng lễ: Lần lượt dâng các lễ vật lên ban thờ.
- Hóa vàng: Đốt vàng mã, hóa vàng.
- Hết hương: Khi hương cháy hết, có thể khấn vái lần cuối và dọn mâm cúng.
Những điều cần lưu ý khi cúng dằm tháng giêng
- Thành tâm: Đây là yếu tố quan trọng nhất. Dù mâm cúng có đơn giản đến đâu, chỉ cần thành tâm thì các đấng linh thiêng sẽ chứng giám.
- Tâm niệm thanh tịnh: Trước khi cúng, nên tránh nghĩ đến những điều tiêu cực, u sầu.
- Không cúng vào ngày khác: Lễ cúng dằm tháng giêng cố định vào ngày mùng 7 tháng giêng, không nên cúng vào các ngày khác.
- Tôn trọng phong tục: Mỗi vùng miền có thể có những nét riêng trong cách cúng dằm, cần tôn trọng và tuân theo phong tục địa phương.
- Tránh lãng phí: Mâm cúng cần tươm tất nhưng không cần quá cầu kỳ, tránh lãng phí.
Những sai lầm thường gặp khi cúng dằm tháng giêng
- Cúng vào ngày khác: Một số người vì bận rộn mà cúng dằm vào các ngày khác trong tháng giêng, điều này không đúng theo phong tục.
- Cúng quá đơn giản: Mâm cúng quá đơn giản, thiếu lễ vật chính (gà luộc hoặc thịt luộc) có thể khiến lễ cúng không trọn vẹn.
- Không thành tâm: Cúng một cách qua loa, không thành tâm thì lễ cúng sẽ mất đi ý nghĩa.
- Không biết bài cúng dằm tháng giêng: Một số gia đình không biết bài cúng dằm tháng giêng chính xác, dẫn đến việc khấn vái không đúng.
Cúng dằm tháng giêng ở các vùng miền khác nhau
Miền Bắc
Ở miền Bắc, đặc biệt là các tỉnh đồng bằng, lễ cúng dằm tháng giêng được tổ chức rất phổ biến và trang trọng. Mâm cúng thường có gà luộc, xôi gấc, bánh chưng, trái cây, hoa tươi…
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Dường Khói: Ý Nghĩa, Lễ Nghi Và Cách Thực Hiện Trong Đạo Phật
Miền Trung
Ở miền Trung, lễ cúng dằm tháng giêng cũng được tổ chức, nhưng có thể có những nét riêng về lễ vật và cách thức cúng.
Miền Nam
Ở miền Nam, lễ cúng dằm tháng giêng không phổ biến bằng miền Bắc, nhưng một số gia đình có gốc Bắc vẫn duy trì tục lệ này.
Kết luận
Bài cúng dằm tháng giêng là một nghi lễ tâm linh truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam. Việc cúng dằm không chỉ là một hình thức tín ngưỡng mà còn là một cách để thanh lọc tâm hồn, xua đuổi xui xẻo, cầu mong may mắn cho một năm mới. Hy vọng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về bài cúng dằm tháng giêng, từ ý nghĩa, cách cúng, đến các lễ vật cần thiết. Hãy thực hiện lễ cúng một cách thành tâm và đúng phong tục để mang lại bình an và may mắn cho gia đình trong năm mới.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 2, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
