Có thể bạn quan tâm: 10 Nhà Sách Phật Giáo Hà Nội: Cẩm Nang Tìm Sách Kinh, Pháp Âm & Đồ Dùng Tu Tập
Mở đầu: Khái quát về Nhân Thừa trong Phật Giáo
Nhân Thừa là một trong năm thừa (cấp độ tu tập) quan trọng nhất của Ngũ Thừa Phật Giáo. Đây là nền tảng cơ bản, là bước khởi đầu cho mọi hành trình tu tập hướng đến giác ngộ và giải thoát. Khi nhắc đến nhân thừa phật giáo, chúng ta đang nói đến con đường tu tập phù hợp với chúng sanh ở cõi người, dựa trên những nguyên tắc đạo đức và nhân bản thiết thực nhất. Không cầu kỳ hay viển vông, nhân thừa hướng con người đến việc làm người tốt, sống có trách nhiệm, và tạo nhân lành để hưởng quả báo tốt đẹp trong tương lai.
Việc hiểu rõ về nhân thừa không chỉ giúp người Phật tử có một cái nhìn đúng đắn về đạo Phật ngay từ những bước đầu tiên, mà còn là nền tảng vững chắc để có thể bước tiếp lên các thừa cao hơn như Thiên thừa, Thinh Văn Thừa, Duyên Giác Thừa và Bồ Tát Thừa. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn một cái nhìn toàn diện, chi tiết và sâu sắc nhất về nhân thừa phật giáo, từ khái niệm, mục tiêu, cho đến các pháp tu cụ thể và ý nghĩa thực tiễn của nó trong đời sống hiện đại.
Tổng quan về nhân thừa
1. Nhân thừa là gì?
Nhân thừa (tiếng Phạn: Manushyanana) là pháp môn tu tập dành cho loài người. “Nhân” là con người, “thừa” là phương tiện vận tải. Như vậy, nhân thừa là phương tiện giúp con người vượt qua biển khổ luân hồi để đến bờ an vui, hạnh phúc. Mục tiêu của nhân thừa là giữ trọn ngũ giới, làm tròn nhiệm vụ luân lý và đầy đủ trách vụ xã hội, từ đó tạo nên một cuộc sống an lành, hạnh phúc ở hiện tại và tương lai.
Có thể bạn quan tâm: Nhân Sinh Quan Trong Triết Học Phật Giáo: Thuyết Tứ Đế Và Con Đường Giải Thoát
2. Vị trí và vai trò trong Ngũ Thừa
Ngũ Thừa bao gồm:
- Nhân Thừa: Dựa trên luân lý nhân bản và ngũ giới.
- Thiên Thừa: Dựa trên mười điều lành để sanh về cõi trời.
- Thanh Văn Thừa: Dựa trên Tứ Diệu Đế để chứng quả A La Hán.
- Duyên Giác Thừa: Dựa trên Mười Hai Nhân Duyên để chứng quả Duyên Giác.
- Bồ Tát Thừa: Dựa trên Lục Độ để tự độ và độ tha, tiến đến Quả Vô Thượng Chánh Đẳng Giác.
Nhân thừa là nền tảng cho cả bốn thừa còn lại. Không có nền tảng nhân thừa vững chắc, thì việc tu tập các thừa cao hơn sẽ trở nên hư ảo và không bền vững.
Mục tiêu của nhân thừa
1. Mục tiêu trực tiếp: Làm người hoàn thiện
Mục tiêu trực tiếp của nhân thừa là làm một người hoàn thiện, nghĩa là làm tròn nhiệm vụ luân lý và đầy đủ trách vụ xã hội.
1.1. Tròn nhiệm vụ luân lý
Đức Phật dạy: “Chớ làm các điều ác, hãy làm các điều lành, hãy giữ tâm ý trong sạch. Đó là lời dạy của chư Phật.” Ba điều này là cốt tủy của luân lý nhân bản:
Không làm các điều ác: Gồm thân ba, khẩu bốn, ý ba, tổng cộng là mười điều ác.
- Thân ba (ba điều ác về thân): Sát sanh, trộm cắp, tà dâm.
- Khẩu bốn (bốn điều ác về miệng): Nói dối, nói lời thêu gia, nói lời hung ác, nói lời vô nghĩa.
- Ý ba (ba điều ác về ý): Tham lam, sân hận, si mê.
Người tu nhân thừa phải chuyên tâm tránh xa mười điều ác này, vì chúng là nguồn gốc của tội lỗi và khổ đau.
Làm các điều lành: Là làm các việc thiện đối với cha mẹ, sư trưởng, Sa môn, Bà la môn và người già. Cụ thể:
- Đối với cha mẹ: Cung kính, phụng dưỡng, vâng lời, không làm cha mẹ buồn.
- Đối với sư trưởng: Cung kính, lễ bái, hầu hạ, chuyên cần học hỏi.
- Đối với Sa môn, Bà la môn: Cúng dường, cung kính.
- Đối với người già: Cung kính, lễ bái, hầu hạ.
Giữ tâm ý trong sạch: Là tránh xa tham dục, sân nhuế và tà kiến. Tâm trong sạch mới có thể suy nghĩ đúng đắn, hành động đúng đắn và tạo ra quả báo tốt đẹp.
Nhân Thừa Phật Giáo: Cái Nhìn Toàn Diện Về Con Đường Tu Tập Cơ Bản Có thể bạn quan tâm: Nhân Quả Và Phật Pháp Nhiệm Màu: Hiểu Rõ Để Sống An Lành
1.2. Đầy đủ trách vụ xã hội
Đức Phật không dạy chúng ta lánh đời hay xuất thế ngay từ đầu. Người dạy chúng ta làm tròn trách vụ của một công dân tốt trong xã hội. Trong kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy:
“Trước tự mình làm lành,
Hậu làm cho người lành,
Tự thân được điều lành,
Làm người ta điều lành.”
Điều này có nghĩa là trước tiên phải làm tốt bổn phận của mình, sau đó mới có thể giúp đỡ, hướng dẫn người khác làm điều thiện. Một người tu nhân thừa lý tưởng phải là một người chồng, người vợ tốt, một người cha, người mẹ tốt, một người con có hiếu, một người bạn bè trung thực, và một công dân gương mẫu.
2. Mục tiêu gián tiếp: Tạo nhân lành để được làm người hoàn toàn
Mục tiêu gián tiếp của nhân thừa là tu phước để được làm người một cách hoàn toàn, nghĩa là không bị đọa làm súc sanh, ngạ quỷ hay địa ngục.
Theo luật nhân quả nghiệp báo, mỗi hành động đều có một kết quả tương xứng. Người nào giữ trọn ngũ giới, làm tròn nhiệm vụ luân lý, và đầy đủ trách vụ xã hội, thì khi mạng chung sẽ được sanh về cõi người một cách toàn vẹn, không bị đọa vào ba đường ác.
Ngũ giới – nền tảng đạo đức của nhân thừa
Ngũ giới là nền tảng đạo đức và là pháp môn tu tập chính yếu của nhân thừa. Năm giới này bao gồm:
- Không sát sanh
- Không trộm cắp
- Không tà dâm
- Không nói dối
- Không uống rượu
1. Giới sát sanh
Không sát sanh nghĩa là không giết hại mạng sống của chúng sanh. Ở đây, “sát sanh” chỉ có công đức, không có tội lỗi. Tự sát là điều tối ác.
Tại sao không nên sát sanh?
- Mạng sống là quý giá nhất: Ai cũng yêu mạng sống của mình hơn bất cứ thứ gì trên đời.
- Gây oán结: Người bị giết sẽ oán hận và muốn báo thù. Oán结 này có thể kéo dài nhiều kiếp.
- Phá hoại công đức: Sát sanh là cội gốc của tội lỗi, làm mất công đức và tạo nghiệp ác.
Hậu quả của sát sanh:
- Đời này: Thường bị tai nạn, bệnh tật, thọ mạng ngắn ngủi, sống trong lo âu và sợ hãi.
- Đời sau: Đọa vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh), khổ sở vô cùng.
Cách diệt trừ tội sát sanh:
- Sám hối: Ăn năn hối cải, thề không tái phạm.
- Trì giới: Giữ trọn giới sát sanh.
- Thí mạng: Cứu giúp sinh mạng của chúng sanh (thả chim, cá, rùa…).
2. Giới trộm cắp
Không trộm cắp nghĩa là không chiếm đoạt tài sản của người khác một cách bất chính. Trộm cắp không chỉ là lấy trộm, mà còn bao gồm lường gạt, cướp giật, tham ô, hối lộ…
Tại sao không nên trộm cắp?
- Xâm phạm quyền sở hữu: Mỗi người đều có quyền sở hữu tài sản do công sức lao động mà có.
- Gây bất an cho xã hội: Trộm cắp làm xáo trộn trật tự, gây mất an toàn.
- Tạo nghiệp ác: Trộm cắp là cội gốc của sự nghèo khổ.
Hậu quả của trộm cắp:
- Đời này: Nghèo khổ, bị người khác khinh rẻ, thường bị mất của.
- Đời sau: Đọa vào ngạ quỷ, bị lửa nóng thiêu đốt, không được no đủ.
Cách diệt trừ tội trộm cắp:
- Sám hối: Ăn năn hối cải, trả lại của cải đã trộm cắp (nếu có thể).
- Trì giới: Giữ trọn giới trộm cắp.
- Bố thí: Lấy của cải của mình để cúng dường Tam bảo, giúp đỡ người nghèo.
3. Giới tà dâm
Không tà dâm nghĩa là không quan hệ nam nữ bất chính. Đối với người tại gia, chỉ được quan hệ vợ chồng hợp pháp. Đối với người xuất gia, phải giữ giới trong sạch trọn đời.
Tại sao không nên tà dâm?
- Phá hoại hạnh phúc gia đình: Tà dâm là nguyên nhân chính dẫn đến ly dị, tan vỡ hạnh phúc.
- Gây tổn hại đến người khác: Gây đau khổ cho vợ/chồng, con cái, và người bị hại.
- Làm tổn hại đến chính mình: Gây bệnh tật, mất danh dự, tâm lý bất an.
Hậu quả của tà dâm:
- Đời này: Bị vợ/chồng phản bội, bị người khác khinh rẻ, mắc bệnh nan y, tâm lý bất ổn.
- Đời sau: Đọa vào ngục A Tỳ, bị lửa nóng thiêu đốt, khổ sở vô cùng.
Cách diệt trừ tội tà dâm:
- Sám hối: Ăn năn hối cải, tránh xa các duyên dẫn đến tà dâm.
- Trì giới: Giữ trọn giới tà dâm.
- Tu tập: Quán bất tịnh, quán vô thường, quán khổ, để giảm dục vọng.
4. Giới nói dối
Không nói dối nghĩa là không nói lời không chân thật. Nói dối bao gồm nói dối trắng trợn, nói lời thêu gia, nói lời hung ác, và nói lời vô nghĩa.
Tại sao không nên nói dối?
- Mất niềm tin: Người hay nói dối sẽ mất niềm tin của người khác.
- Gây tổn hại đến người khác: Nói dối có thể gây hại đến danh dự, tài sản, thậm chí là mạng sống của người khác.
- Làm tổn hại đến chính mình: Gây tâm lý bất an, cảm giác tội lỗi.
Hậu quả của nói dối:
- Đời này: Mất uy tín, bị người khác khinh rẻ, khó thành công trong sự nghiệp.
- Đời sau: Đọa vào ngục A Tỳ, bị lửa nóng thiêu đốt, khổ sở vô cùng.
Cách diệt trừ tội nói dối:
- Sám hối: Ăn năn hối cải, thề không tái phạm.
- Trì giới: Giữ trọn giới nói dối.
- Tu tập: Nói lời chân thật, lành mạnh, có ích lợi.
5. Giới uống rượu
Có thể bạn quan tâm: Nhà Thầu Thi Công Cầu Phật Tích: Kinh Nghiệm Chọn Đơn Vị Uy Tín Và Đảm Bảo Chất Lượng Công Trình
Không uống rượu nghĩa là không uống các chất say làm mất trí. Ngoài rượu, còn bao gồm các chất kích thích khác như ma túy, thuốc lá…
Tại sao không nên uống rượu?
- Mất chánh niệm: Uống rượu làm mất chánh niệm, không kiểm soát được hành vi.
- Gây ra các tội lỗi khác: Khi mất trí, dễ phạm các giới khác (sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối).
- Gây hại cho sức khỏe: Gây bệnh tật, giảm tuổi thọ.
Hậu quả của uống rượu:
- Đời này: Sức khỏe suy yếu, tâm trí mê muội, dễ phạm các tội lỗi khác.
- Đời sau: Đọa vào ngục A Tỳ, khổ sở vô cùng.
Cách diệt trừ tội uống rượu:
- Sám hối: Ăn năn hối cải, thề không tái phạm.
- Trì giới: Giữ trọn giới uống rượu.
- Tu tập: Tỉnh thức, chánh niệm, tránh xa các duyên dẫn đến uống rượu.
Mười điều thiện – con đường dẫn đến an vui
Ngoài ngũ giới, mười điều thiện cũng là một pháp môn tu tập quan trọng của nhân thừa. Mười điều thiện là ngược lại với mười điều ác.
1. Ba điều thiện về thân
- Không giết hại: Bảo vệ mạng sống của chúng sanh.
- Không trộm cắp: Không chiếm đoạt tài sản của người khác.
- Không tà dâm: Giữ gìn hạnh phúc gia đình.
2. Bốn điều thiện về khẩu
- Nói lời chân thật: Không nói dối, không nói lời thêu gia.
- Nói lời hòa hợp: Không nói lời chia rẽ, gây bất hòa.
- Nói lời nhu hòa: Không nói lời hung ác, thô lỗ.
- Nói lời có ý nghĩa: Không nói lời vô nghĩa, phù phiếm.
3. Ba điều thiện về ý
- Không tham lam: Biết đủ, biết ơn.
- Không sân hận: Lòng từ bi, hòa ái.
- Không si mê: Hiểu biết chơn chánh, không mê tín dị đoan.
Ý nghĩa và giá trị của nhân thừa trong đời sống hiện đại
1. Giá trị nhân bản
Nhân thừa là đạo lý làm người. Nó dạy chúng ta làm người tốt, sống có trách nhiệm, và tạo nhân lành để hưởng quả báo tốt đẹp. Đây là giá trị cốt lõi của đạo Phật, phù hợp với mọi thời đại và mọi tầng lớp xã hội.
2. Giá trị xã hội
- Góp phần xây dựng xã hội an lành: Khi mọi người đều giữ trọn ngũ giới, làm tròn nhiệm vụ luân lý, và đầy đủ trách vụ xã hội, thì xã hội sẽ an lành, hạnh phúc.
- Góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc: Nhân thừa dạy luân lý gia đình, hiếu thuận cha mẹ, kính trọng vợ chồng, yêu thương con cái.
3. Giá trị tâm linh
- Là nền tảng cho các thừa cao hơn: Không có nền tảng nhân thừa vững chắc, thì việc tu tập các thừa cao hơn sẽ trở nên hư ảo.
- Giúp tâm hồn thanh thản: Khi không làm các điều ác, làm các điều lành, và giữ tâm ý trong sạch, thì tâm hồn sẽ thanh thản, an vui.
Kết luận: Nhân thừa – nền tảng vững chắc cho hành trình tu tập
Nhân thừa phật giáo không phải là một pháp môn cao siêu, viển vông, mà là con đường tu tập thiết thực nhất cho đại đa số chúng sanh. Nó dạy chúng ta làm người, sống có trách nhiệm, và tạo nhân lành để hưởng quả báo tốt đẹp. Việc tu tập nhân thừa không chỉ mang lại lợi ích cho bản thân, mà còn góp phần xây dựng xã hội an lành, hạnh phúc.
Để tu tập nhân thừa một cách hiệu quả, chúng ta cần:
- Hiểu rõ về nhân thừa, ngũ giới, và mười điều thiện.
- Thường xuyên sám hối để diệt trừ tội lỗi.
- Chuyên tâm trì giới để giữ gìn giới thể.
- Làm tròn nhiệm vụ luân lý và đầy đủ trách vụ xã hội.
- Tập sống từ bi, hòa ái, và biết ơn.
Chỉ khi nền tảng nhân thừa được xây dựng vững chắc, thì việc bước tiếp lên các thừa cao hơn mới có thể thành công. Hãy bắt đầu từ việc làm người tốt, sống có trách nhiệm, và tạo nhân lành. Đó chính là con đường tu tập đúng đắn và hiệu quả nhất theo nhân thừa phật giáo.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 12, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
