Trong văn hóa dân gian Việt Nam, việc cúng giỗ người đã khuất là một trong những phong tục thiêng liêng, thể hiện lòng hiếu thảo và sự tưởng nhớ của con cháu đối với tổ tiên, người thân đã mất. Những ngày cúng này không chỉ là dịp để bày tỏ lòng thành kính mà còn là thời điểm để gia đình sum họp, cùng nhau ôn lại kỷ niệm và duy trì các giá trị truyền thống. Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp các ngày cúng người chết phổ biến theo tín ngưỡng và phong tục người Việt.
Có thể bạn quan tâm: Các Nghi Lễ Cúng Vía Phật – Hướng Dẫn Chi Tiết Và Ý Nghĩa
Tóm tắt các ngày cúng người chết
Dưới đây là danh sách các ngày cúng người chết theo phong tục Việt Nam:
- Cúng Cơm mới (Cúng Thôi nôi): Thường vào ngày mất của người thân, là buổi cúng đầu tiên sau khi chôn cất.
- Cúng 49 ngày (Cúng Hết 7 tuần): Tổ chức vào ngày thứ 49 sau khi mất, đánh dấu thời điểm linh hồn đã đi qua 7 vòng xét xử.
- Cúng 100 ngày: Được tổ chức vào ngày thứ 100 sau khi mất, là một dịp quan trọng để tưởng niệm.
- Cúng 1 năm (Cúng Giỗ đầu): Tổ chức vào ngày mất của người thân trong năm đầu tiên.
- Cúng 2 năm (Cúng Giỗ thứ hai): Tương tự như giỗ đầu, nhưng vào năm thứ hai.
- Cúng 3 năm (Cúng Giỗ Tam niên): Được coi là giỗ lớn, đánh dấu sự kết thúc của tang lễ chính thức.
- Cúng Giỗ hằng năm: Tổ chức vào ngày mất của người đã khuất vào mỗi năm.
- Cúng Rằm tháng Bảy (Vu Lan): Dịp cúng chung cho tất cả các vong hồn, đặc biệt là tổ tiên.
- Cúng Tết Nguyên Đán: Cúng tổ tiên trong dịp Tết, thể hiện lòng biết ơn.
- Cúng Tết Trung Nguyên (Cúng Thanh minh): Dịp cúng tổ tiên vào mùa xuân, thường vào tháng 3 âm lịch.
- Cúng Rằm tháng Giêng: Cúng tổ tiên vào ngày rằm đầu tiên của năm mới.
- Cúng 23 tháng Chạp (Cúng ông Công ông Táo): Dịp tiễn Táo quân về trời, cũng là dịp để cúng tổ tiên.
Các ngày cúng theo tuần lễ (sau khi mất)
Cúng Cơm mới (Cúng Thôi nôi)
Cúng Cơm mới, còn được gọi là Cúng Thôi nôi, là buổi cúng đầu tiên được tổ chức ngay sau khi chôn cất người đã khuất. Đây là nghi thức quan trọng đánh dấu sự chuyển giao từ thế giới trần gian sang thế giới bên kia. Theo quan niệm dân gian, sau khi mất, linh hồn người chết cần có thời gian để thích nghi với cuộc sống mới. Buổi cúng này nhằm giúp linh hồn yên tâm ra đi và được tổ tiên tiếp dẫn.
Ý nghĩa và mục đích:
- An ủi linh hồn: Giúp linh hồn người đã khuất cảm thấy được chăm sóc và không bị bỏ rơi.
- Tưởng nhớ người quá cố: Là dịp để gia đình bày tỏ lòng thành kính và nhớ thương.
- Xin phép tổ tiên: Xin tổ tiên phù hộ cho linh hồn người mới mất được an lành.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm: Gồm các món ăn truyền thống như cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Hoa quả: Thường dùng hoa cúc, hoa hồng, hoa sen và các loại trái cây theo mùa.
- Nhang, đèn, rượu, trà.
- Vàng mã: Bao gồm tiền vàng, quần áo, giày dép, nhà cửa, xe cộ… để linh hồn sử dụng ở thế giới bên kia.
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi sáng hoặc buổi chiều ngày mất. Tuy nhiên, tùy theo phong tục từng vùng miền mà thời gian có thể linh hoạt.
Cúng 7 ngày
Theo tín ngưỡng Phật giáo và dân gian, linh hồn người chết sẽ trải qua 7 tuần (mỗi tuần 7 ngày) để được xét xử trước các vị thần linh. Vì vậy, vào mỗi ngày “7” (7, 14, 21, 28, 35, 42, 49) sau khi mất, gia đình cần tổ chức cúng để cầu siêu cho linh hồn được thanh thản và sớm được siêu thoát.
Ý nghĩa và mục đích:
- Cầu siêu: Giúp linh hồn người chết được thanh thản, không bị đày đọa.
- Giúp linh hồn vượt qua các vòng xét xử: Mỗi lần cúng là một lần giúp linh hồn vượt qua một vòng xét xử.
- Tưởng nhớ người quá cố: Là dịp để gia đình bày tỏ lòng thành kính.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm chay hoặc mặn: Tùy theo phong tục và tín ngưỡng của gia đình.
- Hoa quả, nhang, đèn, rượu, trà.
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo, giày dép…
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi sáng hoặc buổi chiều ngày “7” tương ứng.
Cúng 49 ngày (Cúng Hết 7 tuần)
Cúng 49 ngày, còn được gọi là Cúng Hết 7 tuần hoặc Cúng Hồi linh, là một trong những ngày cúng quan trọng nhất sau khi mất. Theo quan niệm dân gian, sau 49 ngày, linh hồn người chết đã hoàn thành xong 7 vòng xét xử và có thể được siêu thoát hoặc đầu thai. Buổi cúng này nhằm tiễn biệt linh hồn người đã khuất một cách trang trọng.
Ý nghĩa và mục đích:
- Tiễn biệt linh hồn: Là buổi cúng tiễn biệt linh hồn người đã khuất một cách trang trọng.
- Cầu siêu: Giúp linh hồn được siêu thoát, không bị đày đọa.
- Tưởng nhớ người quá cố: Là dịp để gia đình bày tỏ lòng thành kính và nhớ thương.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn truyền thống như cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Hoa quả, nhang, đèn, rượu, trà.
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo, giày dép, nhà cửa, xe cộ…
- Bánh kẹo: Các loại bánh kẹo truyền thống.
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi sáng hoặc buổi chiều ngày 49.
Cúng 100 ngày
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tổ Nghề Là Gì? Tổng Hợp Các Ngành Nghề Cúng Tổ Và Cách Chuẩn Bị Mâm Lễ
Cúng 100 ngày là một dịp quan trọng để tưởng niệm người đã khuất. Theo quan niệm dân gian, sau 100 ngày, linh hồn người chết đã hoàn toàn ra đi và không còn quay về trần gian. Buổi cúng này nhằm tưởng nhớ người đã khuất và cầu mong linh hồn được an lành.
Ý nghĩa và mục đích:
- Tưởng nhớ người quá cố: Là dịp để gia đình bày tỏ lòng thành kính và nhớ thương.
- Cầu mong linh hồn được an lành: Cầu mong linh hồn người đã khuất được an lành ở thế giới bên kia.
- Kết thúc tang lễ chính thức: Theo một số phong tục, cúng 100 ngày là dấu mốc kết thúc tang lễ chính thức.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn truyền thống như cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Hoa quả, nhang, đèn, rượu, trà.
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo, giày dép, nhà cửa, xe cộ…
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi sáng hoặc buổi chiều ngày 100.
Các ngày cúng theo năm
Cúng 1 năm (Cúng Giỗ đầu)
Cúng 1 năm, còn được gọi là Cúng Giỗ đầu, là buổi cúng đầu tiên được tổ chức vào ngày mất của người thân trong năm đầu tiên. Đây là một dịp quan trọng để tưởng niệm người đã khuất và thể hiện lòng hiếu thảo của con cháu.
Ý nghĩa và mục đích:
- Tưởng nhớ người quá cố: Là dịp để gia đình bày tỏ lòng thành kính và nhớ thương.
- Thể hiện lòng hiếu thảo: Con cháu thể hiện lòng hiếu thảo đối với người đã khuất.
- Xin phép tổ tiên: Xin tổ tiên phù hộ cho gia đình được an lành.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn truyền thống như cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Hoa quả, nhang, đèn, rượu, trà.
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo, giày dép, nhà cửa, xe cộ…
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi sáng hoặc buổi chiều ngày mất.
Cúng 2 năm (Cúng Giỗ thứ hai)
Cúng 2 năm, còn được gọi là Cúng Giỗ thứ hai, là buổi cúng được tổ chức vào ngày mất của người thân trong năm thứ hai. Đây là một dịp để tưởng niệm người đã khuất và thể hiện lòng hiếu thảo của con cháu.
Ý nghĩa và mục đích:
- Tưởng nhớ người quá cố: Là dịp để gia đình bày tỏ lòng thành kính và nhớ thương.
- Thể hiện lòng hiếu thảo: Con cháu thể hiện lòng hiếu thảo đối với người đã khuất.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn truyền thống như cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Hoa quả, nhang, đèn, rượu, trà.
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo, giày dép, nhà cửa, xe cộ…
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi sáng hoặc buổi chiều ngày mất.
Cúng 3 năm (Cúng Giỗ Tam niên)
Cúng 3 năm, còn được gọi là Cúng Giỗ Tam niên, là một trong những ngày cúng quan trọng nhất. Đây là giỗ lớn, đánh dấu sự kết thúc của tang lễ chính thức. Theo quan niệm dân gian, sau 3 năm, linh hồn người chết đã hoàn toàn ra đi và không còn quay về trần gian.
Ý nghĩa và mục đích:
- Tưởng nhớ người quá cố: Là dịp để gia đình bày tỏ lòng thành kính và nhớ thương.
- Kết thúc tang lễ chính thức: Theo một số phong tục, cúng 3 năm là dấu mốc kết thúc tang lễ chính thức.
- Tưởng nhớ công ơn: Con cháu tưởng nhớ công ơn của người đã khuất.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn truyền thống như cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Hoa quả, nhang, đèn, rượu, trà.
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo, giày dép, nhà cửa, xe cộ…
- Bánh kẹo: Các loại bánh kẹo truyền thống.
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi sáng hoặc buổi chiều ngày mất.
Cúng Giỗ hằng năm
Cúng Giỗ hằng năm là buổi cúng được tổ chức vào ngày mất của người đã khuất vào mỗi năm. Đây là một phong tục thiêng liêng, thể hiện lòng hiếu thảo và sự tưởng nhớ của con cháu đối với tổ tiên, người thân đã mất.
Ý nghĩa và mục đích:
- Tưởng nhớ người quá cố: Là dịp để gia đình bày tỏ lòng thành kính và nhớ thương.
- Thể hiện lòng hiếu thảo: Con cháu thể hiện lòng hiếu thảo đối với người đã khuất.
- Duy trì truyền thống: Giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn truyền thống như cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Hoa quả, nhang, đèn, rượu, trà.
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo, giày dép, nhà cửa, xe cộ…
- Bánh kẹo: Các loại bánh kẹo truyền thống.
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi sáng hoặc buổi chiều ngày mất.
Các ngày cúng theo mùa lễ
Có thể bạn quan tâm: Các Nghi Thức Thờ Cúng Phật Giáo: Hướng Dẫn Chi Tiết Để Thực Hành Trọn Vẹn
Cúng Rằm tháng Bảy (Vu Lan)
Cúng Rằm tháng Bảy, còn được gọi là Vu Lan, là một trong những ngày lễ quan trọng trong năm của người Việt. Đây là dịp để con cháu tưởng nhớ công ơn cha mẹ, tổ tiên và cúng cho các vong hồn lang thang.
Ý nghĩa và mục đích:
- Tưởng nhớ công ơn cha mẹ, tổ tiên: Con cháu thể hiện lòng hiếu thảo đối với cha mẹ, tổ tiên.
- Cúng cho các vong hồn lang thang: Giúp các vong hồn lang thang được no đủ và siêu thoát.
- Xin phép tổ tiên: Xin tổ tiên phù hộ cho gia đình được an lành.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm chay: Gồm các món ăn chay như cơm trắng, canh chay, rau củ, đậu hũ, xôi chay, chè.
- Hoa quả, nhang, đèn, nước lọc.
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo, giày dép, nhà cửa, xe cộ…
- Bánh kẹo: Các loại bánh kẹo chay.
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi chiều ngày rằm tháng Bảy.
Cúng Tết Nguyên Đán
Tết Nguyên Đán là dịp lễ quan trọng nhất trong năm của người Việt. Đây là dịp để gia đình sum họp, cùng nhau đón năm mới và cúng tổ tiên.
Ý nghĩa và mục đích:
- Cúng tổ tiên: Thể hiện lòng thành kính và biết ơn đối với tổ tiên.
- Đón năm mới: Cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc.
- Gia đình sum họp: Cùng nhau sum họp, gắn kết tình cảm gia đình.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn truyền thống như cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Hoa quả, nhang, đèn, rượu, trà.
- Bánh chưng, bánh tét: Là những món ăn không thể thiếu trong dịp Tết.
- Mứt, kẹo: Các loại mứt, kẹo truyền thống.
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi chiều ngày 30 Tết.
Cúng Tết Trung Nguyên (Cúng Thanh minh)
Tết Trung Nguyên, còn được gọi là Cúng Thanh minh, là dịp cúng tổ tiên vào mùa xuân, thường vào tháng 3 âm lịch. Đây là dịp để con cháu tưởng nhớ công ơn cha mẹ, tổ tiên và dọn dẹp mộ phần.
Ý nghĩa và mục đích:
- Tưởng nhớ công ơn cha mẹ, tổ tiên: Con cháu thể hiện lòng hiếu thảo đối với cha mẹ, tổ tiên.
- Dọn dẹp mộ phần: Dọn dẹp, sửa sang mộ phần cho người đã khuất.
- Cầu mong bình an: Cầu mong bình an, hạnh phúc cho gia đình.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn truyền thống như cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Hoa quả, nhang, đèn, rượu, trà.
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo, giày dép, nhà cửa, xe cộ…
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi sáng hoặc buổi chiều ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch.
Cúng Rằm tháng Giêng
Cúng Rằm tháng Giêng là dịp cúng tổ tiên vào ngày rằm đầu tiên của năm mới. Đây là dịp để con cháu tưởng nhớ công ơn cha mẹ, tổ tiên và cầu mong một năm mới an lành.
Ý nghĩa và mục đích:
- Tưởng nhớ công ơn cha mẹ, tổ tiên: Con cháu thể hiện lòng hiếu thảo đối với cha mẹ, tổ tiên.
- Cầu mong bình an: Cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc.
- Tưởng nhớ người quá cố: Là dịp để tưởng nhớ người đã khuất.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn truyền thống như cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Hoa quả, nhang, đèn, rượu, trà.
- Bánh kẹo: Các loại bánh kẹo truyền thống.
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi chiều ngày rằm tháng Giêng.
Cúng 23 tháng Chạp (Cúng ông Công ông Táo)
Có thể bạn quan tâm: Các Nghi Thức Thờ Cúng Của Tín Ngưỡng Phồn Thực: Tìm Hiểu Những Lễ Hội Và Phong Tục Cầu Con Cái
Cúng 23 tháng Chạp, còn được gọi là Cúng ông Công ông Táo, là dịp tiễn Táo quân về trời. Đây là dịp để gia đình bày tỏ lòng thành kính và cầu mong một năm mới an lành.
Ý nghĩa và mục đích:
- Tiễn Táo quân về trời: Táo quân là vị thần cai quản việc bếp núc trong gia đình, vào ngày này sẽ về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng về việc làm của gia đình trong năm.
- Cầu mong bình an: Cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc.
- Tưởng nhớ người quá cố: Là dịp để tưởng nhớ người đã khuất.
Lễ vật cúng gồm có:
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn truyền thống như cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Hoa quả, nhang, đèn, rượu, trà.
- Cá chép sống: Là phương tiện để Táo quân về trời.
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo, giày dép, nhà cửa, xe cộ…
Thời gian tổ chức:
Buổi cúng thường được tổ chức vào buổi chiều ngày 23 tháng Chạp.
Các ngày cúng theo phong tục địa phương
Ở Việt Nam, tùy theo từng vùng miền mà có những phong tục cúng giỗ khác nhau. Dưới đây là một số phong tục cúng giỗ đặc trưng ở một số vùng miền:
Miền Bắc
- Cúng giỗ: Thường tổ chức vào buổi sáng, mâm cỗ gồm có cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Cúng ông Công ông Táo: Thường cúng cá chép sống, thả cá chép xuống sông sau khi cúng.
- Cúng Tết Trung Nguyên: Thường tổ chức vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, con cháu về quê dọn dẹp mộ phần.
Miền Trung
- Cúng giỗ: Thường tổ chức vào buổi chiều, mâm cỗ gồm có cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Cúng ông Công ông Táo: Thường cúng cá chép sống, thả cá chép xuống sông sau khi cúng.
- Cúng Tết Trung Nguyên: Thường tổ chức vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, con cháu về quê dọn dẹp mộ phần.
Miền Nam
- Cúng giỗ: Thường tổ chức vào buổi chiều, mâm cỗ gồm có cơm trắng, canh, thịt luộc, cá kho, xôi, chè.
- Cúng ông Công ông Táo: Thường cúng cá chép sống, thả cá chép xuống sông sau khi cúng.
- Cúng Tết Trung Nguyên: Thường tổ chức vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, con cháu về quê dọn dẹp mộ phần.
Những lưu ý khi cúng giỗ
- Chuẩn bị lễ vật: Lễ vật cúng giỗ cần được chuẩn bị chu đáo, sạch sẽ, thể hiện lòng thành kính.
- Trang phục: Người tham gia cúng giỗ nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo.
- Thái độ: Khi cúng giỗ cần có thái độ nghiêm túc, thành kính.
- Văn khấn: Cần đọc văn khấn một cách thành kính, rõ ràng.
- Đốt vàng mã: Khi đốt vàng mã cần cẩn thận, tránh gây cháy nổ.
Kết luận
Việc cúng giỗ người đã khuất là một phong tục thiêng liêng, thể hiện lòng hiếu thảo và sự tưởng nhớ của con cháu đối với tổ tiên, người thân đã mất. Những ngày cúng này không chỉ là dịp để bày tỏ lòng thành kính mà còn là thời điểm để gia đình sum họp, cùng nhau ôn lại kỷ niệm và duy trì các giá trị truyền thống. Việc tuân thủ các phong tục, nghi lễ cúng giỗ một cách thành kính sẽ giúp con cháu thể hiện được lòng hiếu thảo và biết ơn đối với người đã khuất, đồng thời cầu mong sự bình an, hạnh phúc cho gia đình.
Thông tin về các ngày cúng người chết trên đây hy vọng đã giúp bạn hiểu rõ hơn về phong tục, nghi lễ cúng giỗ trong văn hóa dân gian Việt Nam. Đây là một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của người Việt, góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 5, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
