Mỗi dịp cuối năm, không khí Tết Nguyên Đán ở miền Nam lại rộn ràng với nghi lễ tiễn đưa ông Công, ông Táo về trời. Lễ cúng ông Táo không chỉ là một phong tục đẹp mà còn là dịp để gia đình sum họp, bày tỏ lòng thành kính với các vị thần cai quản bếp lửa, cầu mong một năm mới an lành, ấm no. Cách cúng đưa ông Táo về trời miền Nam có những nét đặc trưng riêng, dung dị, gần gũi và mang đậm bản sắc văn hóa của người phương Nam.
Có thể bạn quan tâm: Cách Cúng Ông Táo Lên Chầu Trời Đúng Chuẩn
Thời Điểm Cúng Ông Táo Miền Nam
Có thể bạn quan tâm: Cách Cúng Đón Gia Tiên Về Ăn Tết: Hướng Dẫn Chi Tiết Theo Phong Tục Truyền Thống
Ngày Giờ Làm Lễ
Ngày: Theo phong tục chung của cả nước, lễ cúng ông Táo ở miền Nam diễn ra vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch. Đây là ngày các vị Táo quân sẽ chầu trời để báo cáo công việc một năm qua với Ngọc Hoàng.
Giờ: Khác với miền Bắc thường cúng vào buổi sáng, người miền Nam có thói quen cúng vào buổi tối, cụ thể là từ 19 giờ đến 23 giờ (có thể bắt đầu từ 20 giờ). Lý do được giải thích rằng đây là thời điểm cả nhà đã sum họp sau một ngày làm việc, các ông Táo cũng đã hoàn thành nhiệm vụ coi sóc bếp núc nên có thể thảnh thơi lên “chầu” thiên đình.
Đón Ông Táo Về Nhà
Có thể bạn quan tâm: Cách Cúng Ông Tổ Cuối Năm Chuẩn Và Ý Nghĩa Nhất
Sau khi lên trời báo cáo, theo tín ngưỡng, các ông Táo sẽ trở về dương gian vào ngày mùng 7 tháng Giêng âm lịch. Nhiều gia đình miền Nam cũng chuẩn bị một mâm lễ nhỏ để đón ông Táo về, tiếp tục công việc coi sóc bếp lửa, mang lại may mắn cho gia đình trong năm mới.
Mâm Cúng Ông Táo Miền Nam Gồm Những Gì?
Mâm cúng ông Táo ở miền Nam tuy có những nét riêng nhưng nhìn chung vẫn giữ được sự trang trọng và đầy đủ như các vùng khác. Dưới đây là danh sách các vật phẩm thường thấy trên mâm cúng:
1. Vật Dụng Cúng
- Bộ cò ngựa: Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với miền Bắc (dùng cá chép). Người miền Nam thường dùng cò và ngựa (thường là ngựa giấy) để tiễn ông Táo về trời. Một số nơi còn có thêm gà. Theo quan niệm, cò và ngựa sẽ luân phiên nhau cõng ông Táo về trời cho kịp giờ. Đây là một nét đặc trưng thể hiện tư duy thực tế và hóm hỉnh của người phương Nam.
- Bộ giấy cúng: Gồm các loại giấy tiền, vàng mã, áo mũ cho ông Táo.
- Nhang, đèn/hoa đăng, trầu cau, rượu, nước lọc.
- Lọ hoa tươi (thường là hoa cúc, hoa lay ơn hoặc các loại hoa mùa xuân).
2. Mâm Cỗ Mặn
Mâm cỗ mặn là phần quan trọng, thể hiện lòng thành và mong ước no đủ của gia đình. Một mâm cỗ mặn tiêu biểu ở miền Nam thường gồm:
Có thể bạn quan tâm: Cách Cúng Ông Táo Ngày 23 Đơn Giản: Hướng Dẫn Từ A-z Cho Người Mới
- Gà luộc (hoặc heo quay): Là món chính, tượng trưng cho sự sung túc.
- Xôi gấc: Màu đỏ tượng trưng cho may mắn, hạnh phúc.
- Nem rán (chả giò): Món ăn truyền thống, giòn rụm, tượng trưng cho sự trọn vẹn.
- Món mặn: Có thể là thịt kho tàu, canh măng, canh củ sen, hoặc các món ăn đặc trưng theo sở thích gia đình.
- Rau xào.
- Trái cây: Thường chọn các loại trái cây theo mùa, đẹp mắt như thanh long, dưa hấu, dứa, mãng cầu, nho…
- Bánh kẹo (nếu có).
3. Mâm Cỗ Chay (Tùy chọn)
Nhiều gia đình theo đạo Phật hoặc có thói quen cúng chay sẽ chuẩn bị một mâm cỗ chay gồm các món như chè, xôi, các loại bánh ngọt, trái cây, hoa quả, nước ngọt, trà…
4. Đặc Sản Miền Nam
Một số gia đình còn nấu thêm chè trôi nước (bánh trôi) hoặc chè xôi như một nét đặc trưng riêng của vùng đất phương Nam.
Ý Nghĩa Của Các Vật Phẩm Cúng
- Cò, ngựa: Là phương tiện để ông Táo về trời, thể hiện sự cầu toàn và mong muốn ông Táo lên trời thuận lợi, nhanh chóng.
- Gà luộc: Tượng trưng cho sự dồi dào, sung túc.
- Xôi gấc: Màu đỏ may mắn, tượng trưng cho sự hạnh phúc, viên mãn.
- Nem rán: Vỏ ngoài giòn rụm, bên trong đầy đặn, tượng trưng cho sự trọn vẹn, đầy đủ.
- Trái cây: Tượng trưng cho sự tươi mới, sinh sôi và lòng hiếu thảo.
- Hoa tươi: Tượng trưng cho vẻ đẹp, sự thanh khiết và lòng thành kính.
Các Bước Thực Hiện Lễ Cúng
Bước 1: Chuẩn Bị
- Dọn dẹp sạch sẽ bàn thờ, bếp và khu vực cúng.
- Sắp xếp mâm cúng một cách gọn gàng, trang trọng.
Bước 2: Đặt Mâm Cúng
- Người miền Nam xưa thường đặt mâm cúng dưới đất, gần bếp lò. Ngày nay, dù đã có bàn thờ ông Táo trang trọng hơn, nhưng vẫn giữ được không khí ấm cúng, gần gũi.
Bước 3: Thắp Hương Và Khấn Cúng
- Người chủ gia đình (hoặc người lớn tuổi nhất) thắp hương và khấn vái. Nội dung bài khấn thường bao gồm:
- Lạy các ông Táo, trình bày lý do cúng (tiễn ông Táo về trời).
- Tưởng nhớ công lao của các vị thần bếp.
- Xin các vị thần chứng giám lòng thành và phù hộ cho gia đình.
- Xin các vị thần báo cáo những điều tốt đẹp với Ngọc Hoàng.
- Cầu xin một năm mới an lành, hạnh phúc, may mắn, sức khỏe, tài lộc.
Bước 4: Hóa Vàng
- Sau khi hương cháy hết (khoảng 15-20 phút), hóa vàng mã, cò, ngựa… để tiễn ông Táo về trời.
- Một số nơi có tục thả cá chép (nếu có) hoặc thả cò, ngựa giấy xuống nước.
Bước 5: Hóa Giải
- Sau khi hóa vàng, có thể đốt một ít nhang để xua đuổi khí xấu và cầu mong điều tốt lành.
Sự Khác Biệt Giữa Các Miền
| Tiêu chí | Miền Bắc | Miền Trung | Miền Nam |
|---|---|---|---|
| Phương tiện tiễn ông Táo | Cá chép | Cá chép (một số nơi có cò, ngựa) | Cò, ngựa (còn có gà) |
| Thời gian cúng | Thường buổi sáng | Linh hoạt, có thể buổi sáng hoặc chiều | Buổi tối (19h-23h) |
| Địa điểm cúng | Trên bàn thờ | Trên bàn thờ hoặc dưới đất | Dưới đất (gần bếp) hoặc trên bàn thờ |
| Mâm cúng | Mâm cỗ mặn, chay, bánh kẹo, trái cây | Tương tự miền Bắc | Tương tự, có thể có chè trôi nước |
Những Lưu Ý Khi Cúng Ông Táo Miền Nam
- Tâm thành: Điều quan trọng nhất là lòng thành kính. Dù mâm cúng có đơn giản hay cầu kỳ, chỉ cần thành tâm là được.
- Sự ấm cúng: Lễ cúng ông Táo ở miền Nam mang đậm chất sum vầy, cả nhà cùng nhau chuẩn bị, cùng nhau cúng bái.
- Không quá câu nệ: Người miền Nam thường không quá khắt khe về giờ giấc hay nghi thức, miễn sao lễ cúng được thực hiện một cách trang trọng và thành kính.
- Vệ sinh môi trường: Khi hóa vàng, nên chọn nơi an toàn, tránh gây ô nhiễm môi trường.
Dịch Vụ Đồ Cúng Trọn Gói
Đối với những gia đình bận rộn, không có thời gian chuẩn bị mâm cúng, hiện nay có nhiều dịch vụ đồ cúng trọn gói cung cấp mâm cúng ông Táo đầy đủ, đúng phong tục. Tuy nhiên, nếu có thể, việc tự tay chuẩn bị mâm cúng vẫn là cách thể hiện lòng thành kính và giữ gìn truyền thống tốt nhất.
Tóm lại, cách cúng đưa ông Táo về trời miền Nam là một nghi lễ truyền thống đẹp, thể hiện lòng biết ơn, sự kính trọng đối với các vị thần và mong ước một năm mới an lành, hạnh phúc. Dù có những nét đặc trưng riêng, nhưng tựu chung lại, đây vẫn là một phong tục mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người Việt.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 5, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
