Trong hành trình tìm kiếm chân lý và giác ngộ, có những cuộc đối thoại vượt thời gian, nơi những vị thầy vĩ đại của các thời đại dường như gặp gỡ nhau qua không gian và tâm trí. Một trong những cuộc đối thoại sâu sắc và gây tranh cãi nhất có lẽ là những lời dạy của Osho (Bhagwan Shree Rajneesh) về Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Osho, một nhà tâm linh nổi tiếng và cũng đầy tai tiếng của thế kỷ 20, đã dành rất nhiều bài giảng để nói về Đức Phật, không phải với tư cách là một vị thần linh hay một nhân vật lịch sử xa vời, mà như một con người giác ngộ, một nhà tâm lý học vĩ đại và một người thầy thực tiễn.
Vậy Osho đã nói gì về Đức Phật? Ông nhìn nhận Đức Phật như thế nào? Và liệu những lời dạy của Osho có giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về con đường mà Đức Phật đã chỉ ra? Bài viết này sẽ đi sâu vào những quan điểm then chốt của Osho về Đức Phật, từ cách ông nhìn nhận bản chất của giác ngộ, đến những lời chỉ trích sắc bén dành cho các tôn giáo hình thức, và cuối cùng là thông điệp về việc “trở về với Phật tính” trong thời đại hiện đại.
Có thể bạn quan tâm: Năm Phật Lịch 2019 Là Năm Con Gì, Mệnh Gì? Toàn Cảnh Về Mậu Tuất Và Phật Giáo
Tóm tắt nhanh thông minh
Quan điểm cốt lõi của Osho về Đức Phật
Osho nhìn nhận Đức Phật không phải là một vị thần linh trong tôn giáo, mà là một con người giác ngộ vĩ đại. Ông coi Đức Phật là một “nhà tâm lý học” của tâm trí, một người thầy thực tiễn của thiền định, và một tấm gương về sự tự do tuyệt đối. Theo Osho, cốt lõi của lời dạy của Đức Phật là vô ngã và chánh niệm. Ông cho rằng con đường giải thoát không nằm ở việc cầu xin hay sùng bái, mà nằm ở việc quan sát và buông bỏ những lớp vỏ của cái tôi. Osho cũng chỉ trích mạnh mẽ việc biến lời dạy của Đức Phật thành những nghi lễ hình thức, và kêu gọi một sự trở về với tinh thần nguyên thủy của thiền định. Ông tin rằng mỗi con người đều có Phật tính, và nhiệm vụ của đời người là nhận ra và thể hiện Phật tính đó trong từng khoảnh khắc của cuộc sống.
Osho: Người thầy của sự tỉnh thức và thách thức
Cuộc đời và triết lý của Osho
Osho, tên khai sinh là Chandra Mohan Jain, sinh năm 1931 tại Ấn Độ. Từ nhỏ, ông đã thể hiện sự nhạy cảm tâm linh đặc biệt và tinh thần phản叛 mãnh liệt. Sau khi trải qua nhiều năm tu tập và thiền định, Osho tuyên bố giác ngộ vào năm 1953. Khác với nhiều vị thầy tâm linh khác, Osho không tìm cách xây dựng một tôn giáo mới, mà muốn trở thành một “người đánh thức” con người khỏi giấc mộng dài của vô minh.
Triết lý của Osho là một sự pha trộn độc đáo giữa Thiền, Sufi, tâm lý học phương Tây và triết học hiện sinh. Ông nhấn mạnh vào sự tỉnh thức, sự tự do cá nhân và sự trải nghiệm trực tiếp. Osho từ chối mọi hình thức giáo điều, sùng bái và nghi lễ. Ông cho rằng chân lý không thể được tìm thấy trong sách vở hay đền chùa, mà chỉ có thể được cảm nhận trong sự im lặng của tâm trí.
Osho và cái nhìn “không tôn giáo”
Một trong những điểm đặc biệt nhất trong tư tưởng của Osho là quan điểm “không tôn giáo” của ông. Osho không phủ nhận giá trị của các vị thầy tâm linh vĩ đại như Phật, Chúa Jesus hay Mahavira, nhưng ông phủ nhận việc biến họ thành những vị thần linh để sùng bái. Ông cho rằng tôn giáo, khi trở thành một tổ chức, thường đánh mất cốt lõi của nó và biến thành một công cụ kiểm soát tâm trí con người.
Osho từng nói: “Tôn giáo là một phát minh dối trá nhất của con người. Nó đã giết chết tôn giáo thực sự.” Với Osho, tôn giáo thực sự không phải là niềm tin, mà là kiến thức trực tiếp. Nó không phải là cầu nguyện, mà là thiền định. Nó không phải là sợ hãi, mà là tình yêu. Và chính trong tinh thần này, Osho tiếp cận với Đức Phật.
Đức Phật qua lăng kính của Osho: Con người giác ngộ, không phải vị thần
Đức Phật như một “nhà tâm lý học” của tâm trí
Một trong những cách tiếp cận độc đáo nhất của Osho đối với Đức Phật là việc ông coi Đức Phật như một “nhà tâm lý học” vĩ đại. Theo Osho, Đức Phật không quan tâm đến việc xây dựng một hệ thống thần học hay một bộ máy tôn giáo. Thay vào đó, Đức Phật dành cả cuộc đời để quan sát và phân tích tâm trí con người.
Osho giải thích: “Phật không nói về Thượng đế. Phật nói về tâm trí. Ông không quan tâm đến việc có hay không có Thượng đế. Ông quan tâm đến việc tâm trí con người đang làm gì, tại sao nó lại khổ, và làm thế nào để chấm dứt khổ đau.” Trong mắt Osho, Đức Phật là người đầu tiên trong lịch sử nhân loại thực hiện một “cuộc phẫu thuật tâm lý” triệt để, vạch trần từng lớp ảo tưởng, tham muốn và sợ hãi trong tâm trí.
Vô ngã: Khái niệm trung tâm theo Osho
Có thể bạn quan tâm: Hình Xăm Nửa Mặt Phật Nửa Mặt Quỷ: Ý Nghĩa Sâu Sắc Và Những Điều Cần Biết
Nếu phải chọn một khái niệm then chốt mà Osho nhấn mạnh khi nói về Đức Phật, đó chính là vô ngã (Anatta). Osho coi vô ngã là cốt lõi của lời dạy của Đức Phật, và cũng là chìa khóa để giải thoát.
Theo Osho, cái tôi (cái ngã) là nguyên nhân gốc rễ của mọi khổ đau. Nó là một ảo ảnh được tạo ra bởi tâm trí, nhưng con người lại nhầm lẫn nó với bản ngã thực sự. Cái tôi luôn đòi hỏi, so sánh, sợ hãi và tham lam. Nó không bao giờ bằng lòng với hiện tại, và luôn tìm cách khẳng định bản thân.
Osho giảng giải: “Cái tôi không tồn tại. Nó chỉ là một thói quen của tâm trí. Nó là một cái bóng, nhưng con người lại nhầm lẫn cái bóng với chính mình. Khi bạn nhận ra rằng cái tôi là ảo ảnh, thì khổ đau cũng tan biến theo.”
Việc nhận ra vô ngã không phải là một hành động tiêu cực, mà là một sự giải phóng tích cực. Khi cái tôi biến mất, thì không gian cho sự sống, cho tình yêu, cho sự sáng tạo và cho giác ngộ mới thực sự mở ra.
Chánh niệm: Nghệ thuật của sự quan sát không phán xét
Một khái niệm khác mà Osho nhấn mạnh khi nói về Đức Phật là chánh niệm (Mindfulness). Theo Osho, chánh niệm không phải là một kỹ thuật thiền định, mà là một cách sống, một thái độ của tâm trí.
Osho định nghĩa chánh niệm là “sự quan sát không phán xét”. Đó là khả năng nhìn vào những gì đang xảy ra trong tâm trí và cơ thể mình, mà không bị捲 vào trong đó. Khi bạn giận dữ, hãy quan sát cơn giận mà không kết luận rằng “tôi đang giận”. Khi bạn vui vẻ, hãy quan sát niềm vui mà không bám víu vào nó.
Osho nói: “Chánh niệm là nghệ thuật của người giác ngộ. Nó là khả năng hiện diện hoàn toàn trong khoảnh khắc hiện tại, mà không bị tâm trí kéo về quá khứ hay tương lai.” Theo Osho, chỉ khi tâm trí hoàn toàn tỉnh thức và im lặng, thì chân lý mới có thể được cảm nhận.
Những lời chỉ trích sắc bén của Osho dành cho Phật giáo hình thức
Biến Phật thành thần: Một bi kịch theo Osho
Mặc dù hết lời ca ngợi Đức Phật như một con người giác ngộ, Osho lại dành rất nhiều lời chỉ trích cho những gì ông gọi là “Phật giáo hình thức”. Osho cho rằng sau khi Đức Phật nhập Niết Bàn, lời dạy của Ngài đã bị biến dạng nghiêm trọng. Đức Phật, một con người giác ngộ, đã bị biến thành một vị thần linh để sùng bái. Những lời dạy về vô ngã và buông bỏ đã bị biến thành những nghi lễ cầu xin và tích phước.
Osho từng nói một cách mỉa mai: “Họ đã giết chết Đức Phật một lần nữa, lần này bằng vàng và tượng đá.” Theo Osho, việc thờ cúng tượng Phật, đốt hương, cầu nguyện và làm công đức không những không giúp con người giác ngộ, mà còn làm tăng thêm cái tôi. Bởi vì khi bạn làm những điều đó, bạn đang mong cầu một điều gì đó – phước báo, may mắn, hay giải thoát. Và mong cầu chính là gốc rễ của khổ đau.
Nghi lễ và hình thức: Rào cản của thiền định
Osho cũng chỉ trích mạnh mẽ việc biến thiền định thành một nghi lễ hay một kỹ thuật. Ông cho rằng thiền định thực sự không thể được dạy bằng lời, cũng không thể được thực hành như một thói quen. Thiền định là sự buông bỏ mọi thói quen, mọi suy nghĩ, mọi mục đích.
Osho nói: “Khi bạn ngồi thiền với mục đích để đạt được điều gì đó, thì bạn đã đánh mất thiền rồi. Thiền là khi bạn ngồi mà không mong cầu điều gì cả. Thiền là khi bạn hiện diện trong khoảnh khắc, mà không nghĩ về quá khứ hay tương lai.”
Theo Osho, nhiều người tập thiền nhưng lại không bao giờ thực sự thiền. Họ chỉ đang “diễn” thiền, giống như họ “diễn” cầu nguyện hay “diễn” sùng bái. Họ ngồi im, nhưng tâm trí thì đang chạy loanh quanh với hàng ngàn suy nghĩ và lo lắng.
Sự khác biệt giữa “biết về” và “biết”
Có thể bạn quan tâm: Giải Mã Giấc Mơ Thấy Tượng Phật Tổ Như Lai: Ý Nghĩa, Điềm Báo & Con Số May Mắn
Một điểm then chốt khác trong chỉ trích của Osho là sự khác biệt giữa “biết về” và “biết”. Osho cho rằng phần lớn những người theo đạo Phật ngày nay chỉ đang “biết về” Đức Phật và lời dạy của Ngài, chứ không thực sự “biết” chúng.
Họ có thể thuộc lòng hàng ngàn bài kinh, có thể giảng giải về Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, Nhân Quả, Luân Hồi… nhưng lại không bao giờ thực sự trải nghiệm được những điều đó trong chính mình. Kiến thức sách vở, theo Osho, chỉ là “thức ăn chết”, nó không thể nuôi dưỡng tâm hồn.
Osho nhấn mạnh: “Bạn không thể đến được với chân lý bằng kiến thức. Chân lý chỉ có thể được cảm nhận bằng trải nghiệm trực tiếp. Cũng giống như bạn không thể hiểu được vị của một quả cam bằng cách đọc sách về nó. Bạn phải cắn một miếng và nếm thử.”
Phật tính: Mỗi con người đều là một vị Phật đang ngủ
Khái niệm Phật tính theo Osho
Một trong những thông điệp tích cực và lạc quan nhất của Osho là niềm tin rằng mỗi con người đều có Phật tính. Theo Osho, giác ngộ không phải là một điều gì đó xa vời, chỉ dành cho những vị thầy hay những người tu hành. Giác ngộ là bản chất tự nhiên của con người, chỉ là nó đang bị che lấp bởi lớp bụi của vô minh, tham欲 và cái tôi.
Osho nói: “Bạn không cần phải trở thành một vị Phật. Bạn đã là một vị Phật rồi, chỉ là bạn đang ngủ. Nhiệm vụ của bạn không phải là đạt được giác ngộ, mà là thức tỉnh.” Theo Osho, việc tìm kiếm giác ngộ bên ngoài bản thân là một sự ngu dốt. Giác ngộ nằm ngay trong chính bạn, trong từng hơi thở, trong từng nhịp đập của trái tim.
Con đường “trở về” chứ không phải “đi tới”
Từ quan điểm này, Osho cho rằng con đường tâm linh không phải là một hành trình “đi tới” một nơi nào đó, mà là một hành trình “trở về” với chính mình. Đó là việc loại bỏ những lớp vỏ, những ảo tưởng, những kiến thức sai lầm, để lộ ra bản chất thuần khiết ban đầu.
Osho ví von: “Con đường tâm linh giống như việc làm sạch một tấm gương. Tấm gương vốn đã sáng, nhưng bị bụi bẩn che phủ. Nhiệm vụ của bạn không phải là mang ánh sáng vào tấm gương, mà là lau sạch bụi bẩn. Khi bụi bẩn biến mất, ánh sáng tự nhiên sẽ chiếu rọi.”
Làm thế nào để thức tỉnh Phật tính?
Vậy làm thế nào để thức tỉnh Phật tính trong chính mình? Theo Osho, không có một phương pháp chung nào. Mỗi con người là một cá thể độc đáo, và con đường giác ngộ của mỗi người cũng sẽ khác nhau. Tuy nhiên, Osho đưa ra một số nguyên tắc chung:
- Sự tỉnh thức: Hãy sống trong hiện tại. Quan sát mọi suy nghĩ, cảm xúc và hành động của bạn một cách không phán xét.
- Sự trung thực: Hãy trung thực với chính mình. Đừng đóng kịch, đừng giả vờ. Hãy dũng cảm đối mặt với những khía cạnh tối tăm trong tâm hồn bạn.
- Sự buông bỏ: Hãy buông bỏ cái tôi, buông bỏ tham欲, buông bỏ mọi kiến thức và giáo điều. Chỉ khi tâm trí hoàn toàn trống rỗng, thì chân lý mới có thể đến.
- Sự yêu thương: Hãy yêu thương bản thân và yêu thương mọi người xung quanh. Tình yêu là biểu hiện cao nhất của Phật tính.
Thiền động Osho: Một phương pháp hiện đại để tiếp cận thiền định
Nhu cầu về một phương pháp mới
Osho cho rằng trong thời đại hiện đại, con người không còn có thể thực hành thiền định theo cách truyền thống – ngồi yên lặng trong nhiều giờ. Tâm trí con người ngày nay quá căng thẳng, quá bận rộn, và quá bị chi phối bởi công nghệ. Việc ép buộc tâm trí phải im lặng ngay lập tức thường dẫn đến thất bại và chán nản.
Vì vậy, Osho đã phát triển một phương pháp thiền định đặc biệt, được gọi là Thiền động Osho. Đây là một phương pháp được thiết kế dành cho những con người hiện đại, những người không có nhiều thời gian và không thể dễ dàng kiểm soát tâm trí của mình.
Cấu trúc của Thiền động Osho
Có thể bạn quan tâm: Nơi Thờ Tự Của Phật Giáo: Kiến Trúc, Ý Nghĩa Và Các Loại Hình
Thiền động Osho thường kéo dài 60 phút và được chia thành 5 giai đoạn:
- Giai đoạn 1 (10 phút): Hít thở mạnh và nhanh qua mũi. Mục đích là để khuấy động năng lượng trong cơ thể và giải phóng những cảm xúc bị kìm nén.
- Giai đoạn 2 (10 phút): Biểu đạt mọi cảm xúc một cách tự do – la hét, run rẩy, nhảy múa, khóc, cười… Không phán xét, không kiểm soát.
- Giai đoạn 3 (10 phút): Nhảy múa một cách tự do và vui vẻ. Hãy để cơ thể bạn là trung tâm, và tâm trí bạn được nghỉ ngơi.
- Giai đoạn 4 (15 phút): Đứng hoặc ngồi yên trong sự im lặng hoàn toàn. Quan sát mọi thứ đang xảy ra trong bạn mà không phản ứng.
- Giai đoạn 5 (15 phút): Kết thúc bằng một điệu nhảy nhẹ nhàng, biểu thị sự biết ơn và chia sẻ năng lượng tích cực.
Mục đích và lợi ích của Thiền động
Theo Osho, mục đích của Thiền động không phải là để “làm” điều gì đó, mà là để “không làm” điều gì cả. Bằng cách khuấy động tâm trí và cơ thể ở 3 giai đoạn đầu, bạn sẽ giải phóng được những năng lượng tiêu cực bị kìm nén. Khi đó, giai đoạn 4 – giai đoạn của sự im lặng – sẽ đến một cách tự nhiên và dễ dàng.
Osho nói: “Thiền động là một cây cầu. Nó giúp bạn từ bờ bên này – bờ của sự ồn ào và căng thẳng – sang bờ bên kia – bờ của sự im lặng và an bình.”
Sự kế thừa và khác biệt: Osho có phải là một “Phật tử” không?
Osho kế thừa tinh thần nào từ Đức Phật?
Rõ ràng là Osho chịu ảnh hưởng sâu sắc từ lời dạy của Đức Phật. Ông kế thừa tinh thần tự lực, tỉnh thức, và trực tiếp của Đức Phật. Osho cũng nhấn mạnh đến vô ngã, vô thường, và khổ đau – những khái niệm trung tâm trong Phật giáo.
Hơn nữa, Osho cũng kế thừa phương pháp quan sát nội tâm của Đức Phật. Ông coi việc quan sát tâm trí là con đường duy nhất để đạt được giải thoát. Osho cũng phản đối mọi hình thức sùng bái, giáo điều và nghi lễ – điều mà Đức Phật cũng từng cảnh báo.
Osho khác biệt ở điểm nào?
Tuy nhiên, Osho cũng có những điểm khác biệt rõ rệt so với Phật giáo truyền thống:
- Sự tích cực và lạc quan: Trong khi Phật giáo thường nhấn mạnh vào khổ đau và sự từ bỏ, Osho lại mang đến một thông điệp tích cực và lạc quan hơn. Ông nói về niềm vui, về tình yêu, về sự sáng tạo. Ông không khuyến khích con người từ bỏ cuộc sống, mà khuyến khích họ sống một cách trọn vẹn và tỉnh thức.
- Sự chấp nhận dục vọng: Phật giáo coi dục vọng là nguyên nhân của khổ đau và cần được diệt trừ. Osho thì cho rằng dục vọng không phải là kẻ thù, mà là một năng lượng tự nhiên. Vấn đề không phải là diệt trừ dục vọng, mà là hiểu và chuyển hóa nó.
- Sự phản叛 và thách thức: Osho mang trong mình một tinh thần phản叛 mạnh mẽ. Ông thách thức mọi giá trị, mọi chuẩn mực, mọi quyền威. Trong khi đó, Phật giáo thường hướng đến sự hòa hợp, từ bi và nhẫn耐.
Osho: Một “Phật tử” hay một “người đánh thức”?
Vậy Osho có phải là một “Phật tử” không? Câu trả lời là có và không.
Có, vì Osho đã học hỏi rất nhiều từ Đức Phật và thường xuyên trích dẫn lời dạy của Ngài. Ông coi Đức Phật là một trong những vị thầy vĩ đại nhất của nhân loại.
Không, vì Osho không tuân theo bất kỳ hình thức Phật giáo nào. Ông không xây dựng một tông phái, không đặt ra giới luật, và không yêu cầu đệ tử phải tin theo bất cứ điều gì. Osho không muốn có “đệ tử”, mà muốn có những “người bạn cùng đi trên con đường tìm kiếm chân lý”.
Có lẽ, cách gọi chính xác nhất đối với Osho là “một người đánh thức”. Ông không muốn bạn tin theo ông, mà muốn bạn tỉnh thức và tìm ra con đường của chính mình. Và trong hành trình đó, ông chỉ ra rằng Đức Phật là một ngọn hải đăng, một tấm gương, một người thầy vĩ đại – nhưng không phải là một vị thần linh để sùng bái.
Lời kết: Bài học từ cuộc “đối thoại” xuyên thời gian
Cuộc “đối thoại” giữa Osho và Đức Phật, dù là một chiều, nhưng lại chứa đựng rất nhiều bài học sâu sắc cho con người hiện đại. Qua lăng kính của Osho, Đức Phật không còn là một vị thần linh xa cách trong đền chùa, mà trở thành một con người giác ngộ gần gũi, một nhà tâm lý học vĩ đại, và một người thầy thực tiễn.
Osho nhắc nhở chúng ta rằng, con đường tâm linh không phải là con đường của niềm tin, mà là con đường của sự trải nghiệm trực tiếp. Nó không phải là con đường của sùng bái, mà là con đường của tỉnh thức. Nó không phải là con đường của từ bỏ cuộc sống, mà là con đường của sống trọn vẹn trong từng khoảnh khắc.
Và thông điệp cuối cùng, cũng là thông điệp quan trọng nhất: Bạn đã là một vị Phật rồi, chỉ là bạn đang ngủ. Hãy tỉnh thức.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 12, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
