Cúng chay ngày rằm là một tập tục quen thuộc trong đời sống tâm linh của nhiều gia đình Việt Nam. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về nguồn gốc, ý nghĩa sâu xa và cách thức chuẩn bị một mâm cỗ chay đúng cách. Bài viết này sẽ giúp bạn có cái nhìn toàn diện, từ lý do tại sao nên cúng chay ngày rằm đến những gợi ý thực đơn phong phú, giúp bạn dễ dàng chuẩn bị một bữa cúng vừa trang trọng, vừa thanh tịnh.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Chay Cho Ông Địa Nên Cúng Gì?
Cúng Chay Ngày Rằm Là Gì? Ý Nghĩa Và Nguồn Gốc
Khái niệm cơ bản
Có thể bạn quan tâm: Cúng Chay Ngày Mùng 1: Nên Hay Không Nên?
Cúng chay ngày rằm là việc dâng lên mâm cơm chay (không sử dụng thịt, cá, trứng, sữa và các sản phẩm từ động vật) để cúng bái tổ tiên, thần linh vào ngày 15 âm lịch hàng tháng. Đây không chỉ là một nghi lễ tôn giáo mà còn là biểu hiện của lòng thành kính, biết ơn và mong muốn cầu bình an cho gia đình.
Nguồn gốc và lý do ăn chay ngày rằm
Theo quan niệm dân gian, ngày rằm (ngày vọng) là thời điểm trăng tròn nhất, tượng trưng cho sự đầy đủ, viên mãn. Người xưa tin rằng, vào ngày này, ăn chay sẽ giúp tâm hồn trở nên thanh tịnh, sáng suốt, dễ dàng soi rọi vào nội tâm, từ đó tránh xa những điều xấu xa, tiêu cực.
Trong đạo Phật, ăn chay ngày rằm (và mùng 1) được xem là một hình thức tu tập, tích đức, gieo duyên lành. Việc kiêng sát sinh, ăn đồ thanh đạm được cho là giúp tâm tính hiền hòa, giảm bớt sân si, góp phần thanh tẩy nghiệp chướng.
Nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, vào những ngày trăng tròn, con người có xu hướng cảm xúc bất ổn, dễ nổi nóng, mất kiểm soát. Ăn chay vào thời điểm này được cho là có tác dụng làm dịu tâm trí, giúp tinh thần ổn định hơn.
Mâm Cúng Chay Ngày Rằm Gồm Những Gì?
Một mâm cúng chay ngày rằm được coi là đầy đủ, trang trọng cần đảm bảo các yếu tố sau:
Nguyên tắc sắp xếp mâm cúng
Có thể bạn quan tâm: Cúng Chay Mùa Vu Lan – Gợi Ý Mâm Cỗ Thanh Tịnh, Trọn Vẹn Lòng Hiếu Kính
Một mâm cỗ chay ngày rằm thường gồm từ 7 đến 12 món (bao gồm cả xôi, chè). Các món ăn được chế biến từ các nguyên liệu thuần chay như rau củ, quả, nấm, đậu hũ, các loại ngũ cốc.
Mâm cỗ chay được cho là đầy đủ khi đảm bảo được 3 món đó là: món chính, món phụ và món tráng miệng.
- Món chính: Các món ăn chính có thể là các món xào, hấp, kho, nấu canh như: cá kho chay, rau củ xào thập cẩm, canh đậu hũ, lẩu nấm, gỏi cuốn chay…
- Món phụ: Các món ăn nhẹ, món ăn kèm như: nộm, gỏi, salad, củ quả luộc, dưa muối…
- Món tráng miệng: Các loại hoa quả, bánh ngọt chay, chè, nước giải khát từ thiên nhiên…
Những lưu ý khi chuẩn bị mâm cỗ chay
- Chọn nguyên liệu tươi ngon: Đây là yếu tố quan trọng nhất để tạo nên hương vị thanh khiết, hấp dẫn cho các món chay.
- Tận dụng nước dừa và gia vị chay: Khi nấu món chay, nên hạn chế dùng nhiều dầu mỡ. Thay vào đó, hãy tận dụng nước dừa, nước hầm rau củ để tạo độ ngọt tự nhiên. Gia vị nên dùng hạt nêm chay, xì dầu từ đậu nành để giữ được vị thanh đạm, làm nổi bật vị ngon tự nhiên của rau củ.
- Trình bày đẹp mắt: Mâm cỗ chay ngày rằm cần được sắp xếp gọn gàng, đẹp mắt, thể hiện sự thành kính và trân trọng.
Gợi Ý Thực Đơn Cúng Chay Ngày Rằm Đơn Giản, Dễ Làm
Dưới đây là một số gợi ý thực đơn cúng chay ngày rằm vừa ngon miệng, vừa dễ thực hiện, phù hợp với nhiều gia đình.
1. Xôi Cốm Hạt Sen Dừa
Xôi cốm hạt sen dừa là món ăn truyền thống, mang đậm hương vị quê hương, rất thích hợp để dâng lên tổ tiên vào ngày rằm.
Nguyên liệu:
- 200gr cốm dẹp
- 100gr đậu xanh không vỏ
- 100gr hạt sen tươi
- 20gr dừa nạo
- Đường, muối, dầu ăn
Cách làm:
- Hạt sen rửa sạch, ninh nhừ với muối, vớt ra để ráo. Xào sen với đường cho có vị ngọt nhẹ.
- Đậu xanh hấp chín cùng muối, giã nhuyễn, nắm thành nắm.
- Cốm để ra chảo, nếu dùng cốm khô thì vẩy chút nước cho mềm.
- Trộn đậu xanh, hạt sen với cốm cho đều.
- Đun nước sôi, bôi dầu vào xửng, cho cốm vào đồ 5-7 phút cho chín.
- Trộn thêm đường cho vừa ăn, rắc dừa nạo đã xào đường lên trên.
2. Củ Cải Cuộn Nấm Hấp Chay
Món này vừa thanh mát, vừa đẹp mắt, rất thích hợp để dâng cúng.
Nguyên liệu:
- 1 củ cải trắng, 1 củ cà rốt
- 50gr nấm rơm, 50gr nấm đông cô
- 1 củ hành tây, hành lá
- 1 miếng tàu hủ trắng, 1 miếng tàu hủ chiên
- Hạt nêm chay, muối, tiêu
Cách làm:
- Củ cải bào thành miếng mỏng, hấp chín.
- Nấm, cà rốt, hành tây thái sợi. Tàu hủ trắng tán nhuyễn, tàu hủ chiên cắt hạt lựu.
- Phi thơm hành lá, xào chín hỗn hợp nấm, cà rốt, hành tây, tàu hủ.
- Dùng củ cải cuộn hỗn hợp nhân lại, rưới dầu hành, hấp thêm 5 phút.
3. Nấm Đùi Gà Sốt Bơ
Món ăn này có hương vị thơm ngon, béo ngậy nhưng vẫn rất thanh đạm.
Nguyên liệu:
- 200gr nấm đùi gà
- Bơ, tỏi, nước tương, đường, dầu vừng
Cách làm:
- Nấm rửa sạch, cắt khúc 0.5cm.
- Cho bơ vào chảo, phi thơm tỏi, cho nấm vào xào chín.
- Hòa nước tương, đường, dầu vừng, đổ vào chảo, đảo cho sệt lại.
4. Đậu Hũ Sốt Tứ Xuyên
Món đậu hũ mềm mịn, thấm đẫm nước sốt cay nồng, kích thích vị giác.
Nguyên liệu:
- 1 hộp đậu hũ non
- Tỏi băm, gừng băm, hành lá
- Nước tương, dầu mè, sa tế, ớt bột, dầu ăn
Cách làm:
- Đậu hũ cắt miếng vừa ăn.
- Phi thơm tỏi, gừng, ớt bột, cho sa tế, nước tương, dầu mè vào đảo đều.
- Cho đậu hũ vào chảo, thêm nước, đun nhỏ lửa cho thấm đều.
5. Canh Ngũ Sắc
Có thể bạn quan tâm: Cúng Chay Có Cúng Cháo Không?
Canh rau củ thập cẩm thanh mát, bổ dưỡng, là món canh lý tưởng cho mâm cỗ chay.
Nguyên liệu:
- 100gr đậu cove
- 100gr ngô ngọt
- 2 củ khoai tây
- 1 củ cà rốt
- 30gr nấm hương
- Gia vị: rau mùi, dầu ăn, mì chính, hạt nêm chay
Cách làm:
- Các loại rau củ rửa sạch, cắt miếng vừa ăn. Nấm hương ngâm mềm, cắt bỏ chân.
- Xào khoai tây, cà rốt trước, cho nước nấm vào ninh mềm.
- Cho nấm, ngô, đậu cove vào, nêm gia vị vừa ăn, nấu thêm 10 phút.
- Múc canh ra bát, rắc hành lá, mùi thơm.
6. Bún Trộn Thập Cẩm Chay
Món bún trộn này đầy đủ màu sắc, hương vị, rất hấp dẫn.
Nguyên liệu:
- 100gr bún tươi
- 2 miếng đậu hũ chiên
- 200gr giá đỗ, 1/2 củ cà rốt
- 200gr cải xanh, 100gr nấm hương
- 50gr lạc rang
- Hành hoa, rau thơm, hành tỏi
- Sốt chua ngọt hoặc nước mắm chay
Cách làm:
- Các nguyên liệu như đậu hũ, cà rốt, giá đỗ, cải xanh, nấm hương sơ chế, xào hoặc luộc chín.
- Hành phi thơm, lạc rang vàng, bóc vỏ.
- Cho bún vào tô, bày các nguyên liệu lên trên, rưới nước sốt, trộn đều và thưởng thức.
7. Chè Hạt Sen Long Nhãn
Món chè thanh mát, ngọt dịu, là món tráng miệng lý tưởng cho mâm cỗ chay ngày rằm.
Nguyên liệu:
- 200gr hạt sen tươi
- 70gr long nhãn
- 90gr đường phèn
- 1/2 muỗng cà phê muối
- 50gr bột sắn dây
Cách làm:
- Hạt sen luộc chín, long nhãn rửa sạch, để ráo.
- Cho hạt sen vào nồi cùng nước, nấu mềm.
- Cho long nhãn, đường phèn, muối vào, khuấy đều cho tan.
- Hòa tan bột sắn dây với nước, đổ vào nồi chè, khuấy đều, nấu thêm 2 phút.
Thực Đơn Theo Từng Dịp Rằm Đặc Biệt
Thực đơn cúng rằm tháng Giêng
- Xôi gấc
- Chè trôi nước ngũ sắc
- Gà chay nhồi nấm hấp
- Rau cải xào nấm đông cô
- Chả giò chay
- Canh củ cải súp lơ
Thực đơn cúng rằm tháng 7 (cúng cô hồn)
Ngoài mâm cỗ chay dâng lên tổ tiên, vào rằm tháng 7, nhiều gia đình còn có tục cúng cô hồn (cúng chúng sinh) để bố thí, giúp đỡ những linh hồn lang thang.
Lễ vật cúng cô hồn gồm có:
- Muối, gạo (để rắc ra bốn phương tám hướng)
- Cháo trắng (12 chén nhỏ)
- Hoa quả (5 loại 5 màu)
- 12 cục đường thẻ
- Quần áo chúng sinh (nhiều màu sắc)
- Các loại bánh kẹo, bỏng ngô
- Tiền vàng (tiền thật và tiền vàng mã)
- Nước, nhang, nến
Thực đơn cúng rằm tháng Chạp
- Xôi dừa
- Chè đậu xanh
- Giò lụa chay
- Gỏi cổ hũ dừa chay
- Chả ngô chiên
- Miến xào
- Lẩu nấm chay
Lời Kết
Cúng chay ngày rằm không chỉ là một nghi lễ tâm linh mà còn là dịp để mỗi người chúng ta hướng về cội nguồn, thể hiện lòng hiếu kính với tổ tiên, đồng thời rèn luyện tâm tính thanh tịnh, biết ơn cuộc sống. Việc chuẩn bị một mâm cỗ chay đơn giản, tươm tất không quá khó khăn. Quan trọng nhất là tấm lòng thành kính, biết ơn.
Hy vọng những chia sẻ trên đây về cúng chay ngày rằm sẽ giúp bạn có thêm kiến thức và cảm hứng để chuẩn bị một mâm cỗ chay trọn vẹn, thanh tịnh cho gia đình mình. Đừng quên khám phá thêm các bài viết khác tại chuaphatanlongthanh.com để có thêm nhiều thông tin hữu ích về đời sống, ẩm thực và văn hóa truyền thống.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 5, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
