Mỗi độ trăng tròn tháng 10 âm lịch, không khí lễ hội Ok Om Bok lại rộn ràng khắp các bản làng Khmer ở Nam Bộ, đặc biệt là tại Vĩnh Long, Sóc Trăng, Trà Vinh và Cần Thơ. Đây không chỉ là dịp để đồng bào Khmer bày tỏ lòng biết ơn đến thần Mặt Trăng – vị thần ban cho ánh sáng và sự sống, mà còn là thời điểm để cả cộng đồng sum họp, gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống quý báu. Lễ hội Ok Om Bok đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc mà còn là biểu tượng của sự gắn kết cộng đồng và ước vọng về một cuộc sống no đủ, hạnh phúc.
Tổng quan về lễ hội Ok Om Bok
Ok Om Bok là gì – Nguồn gốc và ý nghĩa
Ok Om Bok là một lễ hội truyền thống lớn của người Khmer Nam Bộ, được tổ chức vào đêm rằm tháng 10 âm lịch hàng năm. “Ok Om Bok” trong tiếng Khmer có nghĩa là “cúng trăng” (Ok: lễ cúng, Om: trăng, Bok: cúng). Đây là dịp để đồng bào Khmer bày tỏ lòng biết ơn đến thần Mặt Trăng – vị thần trong tín ngưỡng dân gian đã ban cho ánh sáng, giúp con người canh tác, đánh bắt cá tôm thuận lợi và cầu mong một mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Về Nghi Lễ Cúng Nọ Tại Tòa Thánh Tây Ninh
Lễ hội này gắn liền với đời sống nông nghiệp của người Khmer, phản ánh quan niệm “ăn quả nhớ kẻ trồng cây” và tinh thần biết ơn thiên nhiên. Qua thời gian, Ok Om Bok không chỉ là một nghi lễ tôn giáo mà còn trở thành một ngày hội lớn, nơi cộng đồng cùng nhau sum họp, trao đổi, chia sẻ niềm vui và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Thời gian và địa điểm tổ chức
Lễ hội Ok Om Bok được tổ chức vào đêm rằm tháng 10 âm lịch, thường kéo dài từ 3 đến 5 ngày tùy theo từng địa phương. Đây là thời điểm trăng tròn nhất trong năm, tượng trưng cho sự viên mãn, trọn vẹn và may mắn. Các tỉnh có đông đồng bào Khmer sinh sống như Vĩnh Long, Sóc Trăng, Trà Vinh, Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang… là những nơi tổ chức lễ hội lớn và sôi động nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Nước Thần Tài Bằng Nước Lọc Hay Trà: Nên Dùng Loại Nào Cho Đúng?
Tại mỗi địa phương, lễ hội có những nét đặc trưng riêng, nhưng tựu chung đều hướng đến mục đích chung là cầu mong sự bình an, no ấm cho cộng đồng. Nhiều nơi còn kết hợp tổ chức Tuần lễ văn hóa, du lịch gắn với lễ hội Ok Om Bok để quảng bá hình ảnh, thu hút du khách trong và ngoài nước.
Các nghi thức cúng trăng truyền thống
Bàn cúng và các lễ vật
Có thể bạn quan tâm: Cúng Nước Dừa Ở Chùa Đà Nẵng: Ý Nghĩa, Cách Thực Hiện Và Những Điều Cần Lưu Ý
Bàn cúng trăng được trang trí trang nghiêm, thường đặt ở sân nhà hoặc dưới ánh trăng tự nhiên. Các lễ vật được bày biện cẩn thận, thể hiện lòng thành kính của gia chủ đối với thần Mặt Trăng.
Các lễ vật chính:
- Cốm dẹp: Đây là lễ vật quan trọng nhất, không thể thiếu trong mỗi mâm cúng. Cốm dẹp được làm từ gạo nếp mới, tượng trưng cho sự no đủ, sung túc và thành quả lao động của cả một mùa vụ.
- Trái cây: Bao gồm chuối, dừa, mít, sầu riêng, chôm chôm… tùy theo mùa vụ và điều kiện của mỗi gia đình. Các loại trái cây này không chỉ là sản vật địa phương mà còn mang ý nghĩa cầu mong sự ngọt ngào, may mắn trong cuộc sống.
- Khoai lang, khoai môn: Là những loại củ quen thuộc, thể hiện nét giản dị, gần gũi với đời sống nông nghiệp của người Khmer.
- Hai cây mía: Được dựng hai bên bàn cúng, tượng trưng cho cánh cổng nhìn thấu lên mặt trăng. Đây là biểu tượng của sự kết nối giữa con người và thần linh.
- Dây trầu và quả cau: Trên dây trầu có treo 12 lá trầu tượng trưng cho 12 tháng trong năm, và 7 quả cau hình con ong bầu tượng trưng cho 7 ngày trong tuần, thể hiện ước nguyện cho năm mới may mắn, bình an.
Các nghi thức chính trong đêm cúng
Có thể bạn quan tâm: Cúng Năm Ông Hổ: Ý Nghĩa, Lễ Vật Và Cách Cúng Đúng
1. Đọc kinh cầu phúc
Được dẫn dắt bởi các vị trưởng lão uy tín trong cộng đồng, phần đọc kinh cầu phúc là nghi thức quan trọng nhất. Các vị trưởng lão sẽ đọc những bài kinh cổ truyền, cầu mong thần Mặt Trăng ban phước lành, bảo vệ sức khỏe, mùa màng bội thu và xua đuổi những điều xui xẻo.
2. Thả đèn xuống sông
Sau phần cúng, các gia đình sẽ thả những chiếc đèn hoa đăng xuống sông. Ánh đèn lung linh trôi theo dòng nước tượng trưng cho sự thanh tẩy, gột rửa những điều không may mắn và mang theo ước nguyện của con người gửi lên thần linh.
3. Đút cốm dẹp cho trẻ em và người thân
Một trong những nghi thức đặc biệt và đầy tính nhân văn là việc đút cốm dẹp cho trẻ em, người già và những người thân yêu. Hành động này thể hiện tình yêu thương, sự sẻ chia và mong ước về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Người lớn đút cốm dẹp cho trẻ em với lời chúc “các cháu ăn mau chóng lớn, học hành chăm chỉ, ngoan ngoãn”.
4. Ca hát, nhảy múa
Sau phần cúng trăng, không khí lễ hội trở nên rộn ràng, vui tươi hơn khi dàn nhạc ngũ âm cất lên những giai điệu quen thuộc. Mọi người cùng nhau ca hát, nhảy múa các điệu múa truyền thống như múa lâm thôn, múa sư tử… tạo nên một bức tranh sinh động, đậm đà bản sắc văn hóa Khmer.
Ý nghĩa văn hóa và xã hội của lễ hội Ok Om Bok
Gắn kết cộng đồng và gìn giữ bản sắc
Ok Om Bok không chỉ là một lễ hội tôn giáo mà còn là dịp để đồng bào Khmer thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó cộng đồng. Trong những ngày lễ hội, các gia đình sum họp, hàng xóm láng giềng cùng nhau chuẩn bị lễ vật, tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao. Những người con xa quê cũng tranh thủ trở về sum vầy cùng gia đình, tham gia vào không khí lễ hội chung.
Lễ hội cũng là cơ hội để thế hệ trẻ tìm hiểu, học hỏi và tiếp nối những giá trị văn hóa truyền thống của cha ông. Thông qua các nghi thức cúng bái, các điệu múa, bản nhạc, trẻ em được giáo dục về lòng biết ơn, tinh thần lao động, sự gắn bó với thiên nhiên và cộng đồng.
Bảo tồn di sản và phát triển du lịch
Năm 2014, lễ hội Ok Om Bok được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, khẳng định giá trị văn hóa, lịch sử và tinh thần của cộng đồng người Khmer Nam Bộ. Việc công nhận di sản không chỉ góp phần bảo tồn, phát huy giá trị của lễ hội mà còn tạo điều kiện để phát triển du lịch, quảng bá hình ảnh của các tỉnh Nam Bộ đến với du khách trong và ngoài nước.
Nhiều địa phương đã tổ chức Tuần lễ văn hóa, du lịch gắn với lễ hội Ok Om Bok với các hoạt động phong phú như: trình diễn nhạc cụ, trang phục truyền thống dân tộc Khmer; trưng bày bánh dân gian Nam Bộ; đêm hội Ok Om Bok; đua ghe ngo; triển lãm ảnh; hội chợ ẩm thực… Những hoạt động này không chỉ thu hút đông đảo người dân tham gia mà còn là điểm đến hấp dẫn cho du khách muốn tìm hiểu về văn hóa, con người Nam Bộ.
Các hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc trong lễ hội
Đua ghe ngo
Đua ghe ngo là một trong những hoạt động thể thao đặc sắc và hấp dẫn nhất trong lễ hội Ok Om Bok. Ghe ngo là một loại ghe truyền thống của người Khmer, được trang trí công phu với hình đầu rồng, thân ghe sơn son thếp vàng. Mỗi ghe có từ 30 đến 50 tay chèo, cùng nhau phối hợp nhịp nhàng trong tiếng trống giục, tạo nên một không khí sôi động, náo nhiệt.
Cuộc đua không chỉ là sự thể hiện sức mạnh, sự khéo léo mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, ý chí vươn lên của cộng đồng người Khmer. Các đội đua đến từ nhiều xã, huyện, tỉnh khác nhau cùng tranh tài, tạo nên một ngày hội lớn trên sông nước.
Trình diễn văn hóa nghệ thuật
Lễ hội Ok Om Bok là dịp để đồng bào Khmer trình diễn những tinh hoa văn hóa nghệ thuật của dân tộc mình. Các điệu múa truyền thống như múa lâm thôn, múa sư tử, múa chén… được biểu diễn với sự uyển chuyển, duyên dáng, thể hiện đời sống tâm linh phong phú và tinh thần lạc quan, yêu đời.
Các nhạc cụ truyền thống như trống, kèn, đàn tranh… cùng hòa quyện tạo nên những giai điệu đặc trưng, gợi nhớ về một thời kỳ lịch sử hào hùng của dân tộc Khmer. Ngoài ra, các trang phục truyền thống với màu sắc rực rỡ, họa tiết tinh xảo cũng được trưng bày và trình diễn, thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách.
Triển lãm và hội chợ ẩm thực
Ẩm thực là một phần không thể thiếu trong lễ hội Ok Om Bok. Các món ăn truyền thống như cốm dẹp, bánh tét, bánh ít, các loại trái cây, đặc sản địa phương… được trưng bày và giới thiệu đến du khách. Đây là cơ hội để du khách thưởng thức những món ăn đặc sắc, tìm hiểu về văn hóa ẩm thực phong phú của người Khmer Nam Bộ.
Bên cạnh đó, các triển lãm ảnh, hiện vật, tư liệu về lịch sử, văn hóa, con người Khmer cũng được tổ chức, giúp du khách có cái nhìn toàn diện, sâu sắc hơn về cộng đồng người Khmer tại Việt Nam.
Ok Om Bok – Di sản văn hóa và trách nhiệm bảo tồn
Giá trị di sản phi vật thể
Lễ hội Ok Om Bok không chỉ là một nghi lễ tôn giáo mà còn là một di sản văn hóa phi vật thể quý giá, phản ánh đời sống tinh thần, tín ngưỡng, phong tục tập quán và bản sắc văn hóa của người Khmer Nam Bộ. Lễ hội thể hiện quan niệm sống hòa hợp với thiên nhiên, tinh thần biết ơn, sự gắn bó cộng đồng và ước vọng về một cuộc sống no đủ, hạnh phúc.
Việc bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội Ok Om Bok không chỉ là trách nhiệm của cộng đồng người Khmer mà còn là nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Cần có những chính sách, chương trình cụ thể để hỗ trợ, khích lệ các hoạt động bảo tồn, truyền dạy các nghi thức, nghệ thuật truyền thống cho thế hệ trẻ.
Thách thức và giải pháp bảo tồn
Trong bối cảnh hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, lễ hội Ok Om Bok cũng đối mặt với không ít thách thức. Sự thay đổi trong lối sống, sự ảnh hưởng của văn hóa ngoại lai, sự di cư của thanh niên ra các thành phố lớn… có thể làm mai một dần những giá trị truyền thống.
Để bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội, cần có sự chung tay của nhiều bên: chính quyền địa phương, các tổ chức văn hóa, giáo dục, các nhà nghiên cứu và đặc biệt là cộng đồng người Khmer. Cần tổ chức các lớp học truyền dạy nghi thức, nghệ thuật truyền thống; đưa lễ hội vào chương trình giáo dục địa phương; phát triển du lịch văn hóa một cách bền vững, có chọn lọc để vừa quảng bá hình ảnh, vừa bảo vệ được bản sắc văn hóa.
Kết luận
Lễ hội Ok Om Bok là một biểu tượng văn hóa đặc sắc, là niềm tự hào của đồng bào Khmer Nam Bộ và cũng là một phần quan trọng trong bản đồ văn hóa đa dạng của Việt Nam. Qua bao thế hệ, lễ hội vẫn luôn giữ được nét đẹp truyền thống, vừa thiêng liêng, vừa gần gũi, vừa mang tính cộng đồng sâu sắc.
Việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị của lễ hội Ok Om Bok không chỉ giúp lưu giữ những giá trị văn hóa quý báu mà còn góp phần xây dựng một xã hội đoàn kết, nhân ái, biết trân trọng những giá trị truyền thống. Hãy cùng nhau chung tay bảo vệ và lan tỏa những giá trị tốt đẹp này, để Ok Om Bok mãi là một di sản sống động, rực rỡ trong lòng người Việt và bạn bè quốc tế.
Bạn có thể tìm hiểu thêm về các lễ hội truyền thống khác cũng như những giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc anh em tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 6, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
