Trong đời sống pháp lý, đặc biệt là các tranh chấp về tài sản, thừa kế, hay khi có quyết định thi hành án, câu hỏi “di sản thờ cúng có bị kê biên không?” luôn là một chủ đề nhạy cảm và được quan tâm. Việc xác định rõ những tài sản nào thuộc diện “không thể bị kê biên” giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan, đồng thời đảm bảo tuân thủ đúng quy định của pháp luật. Bài viết này sẽ giải đáp chi tiết về khái niệm, căn cứ pháp lý, các loại di sản thờ cúng không thể bị kê biên, cũng như các trường hợp đặc biệt và cách xử lý khi xảy ra tranh chấp.
Có thể bạn quan tâm: Di Chúc Toàn Bộ Nhà Cho Việc Thờ Cúng: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Những Điều Cần Biết
Di sản thờ cúng là gì? Khái niệm và đặc điểm
Định nghĩa di sản thờ cúng
Di sản thờ cúng là một khái niệm đặc biệt trong pháp luật dân sự Việt Nam, đề cập đến những tài sản được dùng để thờ cúng tổ tiên, ông bà, cha mẹ hoặc những người có công với gia đình, dòng họ. Đây không phải là tài sản thông thường mà mang tính chất đặc thù, gắn liền với đời sống tinh thần, tín ngưỡng và truyền thống văn hóa lâu đời của người Việt.
Đặc điểm của di sản thờ cúng
Di sản thờ cúng có những đặc điểm riêng biệt so với các loại tài sản khác:
- Tính chất đặc biệt: Không phải để sử dụng, khai thác lợi nhuận mà phục vụ cho việc thờ cúng, tưởng nhớ người đã khuất.
- Tài sản cụ thể: Có thể là bất động sản (nhà thờ họ, mộ phần, đất nghĩa trang, đất dùng để xây mộ), động sản (bàn thờ, bát hương, đồ thờ, chuông, mõ, tranh ảnh, tư liệu…) hoặc các quyền tài sản liên quan.
- Người được hưởng di sản thờ cúng: Là người được chỉ định trong di chúc hoặc do các thành viên trong gia đình, dòng họ thỏa thuận để thờ cúng. Người này có quyền chiếm hữu, sử dụng tài sản để thực hiện việc thờ cúng, nhưng không có quyền định đoạt (bán, tặng, cho, thế chấp, cầm cố…) tài sản đó.
- Không chia thừa kế: Di sản thờ cúng không được chia cho các đồng thừa kế như các tài sản khác trong khối di sản chung.
Căn cứ pháp lý về di sản thờ cúng không thể bị kê biên
Luật thừa kế và di chúc
Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS 2015) là văn bản pháp lý quan trọng nhất điều chỉnh các vấn đề về thừa kế, bao gồm cả di sản thờ cúng. Cụ thể:
Có thể bạn quan tâm: Di Sản Thờ Cúng Blds 2026: Nét Đẹp Văn Hóa Tín Ngưỡng Được Gìn Giữ Và Phát Triển
- Điều 645 BLDS 2015 quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc, trong đó có quy định: “Những người được hưởng di sản thờ cúng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình” là một trong các trường hợp được hưởng phần di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
- Điều 646 BLDS 2015 quy định về phần di sản không được chia, trong đó nêu rõ: “Di sản thờ cúng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình” là một trong các trường hợp thuộc phần di sản không được chia.
Luật hôn nhân và gia đình
Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (LHNGĐ 2014) có những quy định cụ thể hơn về di sản thờ cúng:
- Điều 111 LHNGĐ 2014 quy định về tài sản chung của vợ chồng, trong đó có quy định: “Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân… Di sản thờ cúng là tài sản chung của vợ chồng”.
- Điều 112 LHNGĐ 2014 quy định về tài sản riêng của vợ chồng, trong đó có quy định: “Tài sản riêng của vợ, chồng gồm tài sản mà mỗi người có trước khi kết hôn; tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân; tài sản được chia riêng cho vợ, chồng theo quy định tại các điều 38, 39 và 40 của Luật này; đồ dùng cá nhân và các tài sản khác mà vợ chồng có thỏa thuận là tài sản riêng”.
- Lưu ý: Theo quy định này, di sản thờ cúng không được coi là tài sản riêng của vợ hoặc chồng mà là tài sản chung.
Luật thi hành án dân sự
Luật Thi hành án dân sự 2008 (sửa đổi, bổ sung 2020) quy định về việc kê biên tài sản để bảo đảm thi hành án. Tuy nhiên, luật này không có điều khoản cụ thể nào liệt kê “di sản thờ cúng” là tài sản không thể bị kê biên. Việc xác định có được kê biên hay không phụ thuộc vào việc tài sản đó có phải là tài sản chung hay riêng, có thuộc diện bị cấm kê biên theo quy định pháp luật hay không.
Các loại di sản thờ cúng không thể bị kê biên
Tài sản thờ cúng gắn liền với đất
- Mộ phần, phần mộ: Là nơi an nghỉ của người đã khuất, mang tính thiêng liêng, không thể bị kê biên để xử lý thi hành án.
- Đất nghĩa trang, đất dùng để xây mộ: Đất dùng để chôn cất, thờ cúng người đã khuất, không thể bị kê biên.
- Nhà thờ họ, nhà thờ tổ tiên: Là nơi thờ cúng chung của dòng họ, không thể bị kê biên.
- Đất dùng để xây nhà thờ họ: Đất dùng để xây dựng nơi thờ cúng chung của dòng họ, không thể bị kê biên.
Tài sản thờ cúng là động sản
Có thể bạn quan tâm: Di Cúng Cha Diệp: Hướng Dẫn Cúng Giỗ, Lễ Vía Và Văn Khấn Đầy Đủ
- Bàn thờ, bát hương: Là những vật dụng thiết yếu để thờ cúng, mang tính thiêng liêng, không thể bị kê biên.
- Ảnh thờ, di ảnh: Là hình ảnh của người đã khuất, không thể bị kê biên.
- Chuông, mõ, trống, chiêng: Là những vật dụng dùng trong nghi lễ thờ cúng, không thể bị kê biên.
- Đồ thờ cúng, vật phẩm thờ cúng: Các đồ vật dùng để dâng cúng, không thể bị kê biên.
- Tư liệu, sách vở, kỷ vật liên quan đến người đã khuất: Những tài liệu, kỷ vật có giá trị tinh thần, không thể bị kê biên.
Các quyền tài sản liên quan
- Quyền sử dụng đất để thờ cúng: Quyền sử dụng đất mà mục đích là để thờ cúng, không thể bị kê biên.
- Các quyền tài sản khác liên quan đến di sản thờ cúng: Các quyền tài sản phát sinh từ việc thờ cúng, không thể bị kê biên.
Trường hợp đặc biệt và cách xử lý
Di sản thờ cúng là tài sản chung của vợ chồng
Khi di sản thờ cúng là tài sản chung của vợ chồng, việc xử lý sẽ phức tạp hơn:
- Nếu vợ/chồng có công nợ riêng: Tài sản chung (bao gồm di sản thờ cúng) có thể bị kê biên để xử lý công nợ của vợ/chồng đó. Tuy nhiên, trong thực tiễn, cơ quan thi hành án thường cân nhắc yếu tố tâm linh, tín ngưỡng và có thể tìm các giải pháp thay thế (ví dụ: kê biên các tài sản khác, thỏa thuận thi hành án…).
- Nếu vợ/chồng có công nợ chung: Tài sản chung, bao gồm di sản thờ cúng, có thể bị kê biên để xử lý công nợ chung. Tuy nhiên, việc kê biên di sản thờ cúng vẫn cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
Di sản thờ cúng là tài sản riêng
Nếu di sản thờ cúng được xác định là tài sản riêng của một người (ví dụ: được thừa kế riêng, được tặng cho riêng), thì tài sản đó không thể bị kê biên để xử lý công nợ của người khác.
Tranh chấp về di sản thờ cúng
Khi có tranh chấp về di sản thờ cúng, các bên có thể:
- Tự hòa giải: Các bên tự thỏa thuận, thương lượng để giải quyết tranh chấp.
- Yêu cầu hòa giải ở cơ sở: Yêu cầu hòa giải viên ở cơ sở (xã, phường, thị trấn) hòa giải.
- Khởi kiện ra Tòa án: Nếu không thể hòa giải, các bên có thể khởi kiện ra Tòa án để giải quyết tranh chấp.
Hướng dẫn xử lý khi di sản thờ cúng bị kê biên
Có thể bạn quan tâm: Đi Cúng Bái Có Rước Ma Quỷ Về Nhà Không? Giải Đáp Theo Góc Nhìn Khoa Học Và Tâm Linh
Bước 1: Xác định tính chất của di sản thờ cúng
- Xác định tài sản thờ cúng có phải là di sản thờ cúng theo quy định pháp luật hay không.
- Xác định tài sản thờ cúng là tài sản chung hay riêng.
Bước 2: Thu thập chứng cứ
- Thu thập các chứng cứ chứng minh tài sản là di sản thờ cúng (di chúc, thỏa thuận, giấy tờ đất đai, giấy tờ mua bán, hình ảnh, video…).
- Thu thập các chứng cứ chứng minh tài sản là tài sản riêng (giấy tờ thừa kế, tặng cho, mua bán…).
Bước 3: Khiếu nại, tố cáo
- Nếu cho rằng việc kê biên là trái pháp luật, có thể khiếu nại, tố cáo đến cơ quan thi hành án dân sự.
- Trình bày rõ lý do, cung cấp chứng cứ.
Bước 4: Khởi kiện ra Tòa án
- Nếu khiếu nại, tố cáo không được giải quyết, có thể khởi kiện ra Tòa án.
- Yêu cầu Tòa án xác định tài sản là di sản thờ cúng, không thể bị kê biên.
Kết luận
Di sản thờ cúng là một khái niệm đặc biệt trong pháp luật dân sự Việt Nam, gắn liền với đời sống tinh thần, tín ngưỡng và truyền thống văn hóa của người Việt. Việc xác định rõ những tài sản nào thuộc diện “không thể bị kê biên” giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan, đồng thời đảm bảo tuân thủ đúng quy định của pháp luật. Khi có tranh chấp hoặc khi di sản thờ cúng bị kê biên, các bên cần tìm hiểu kỹ quy định pháp luật, thu thập chứng cứ và lựa chọn phương án giải quyết phù hợp.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 7, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
