Giằm tháng giêng nên cúng gì bàn thờ là một trong những thắc mắc phổ biến của nhiều gia đình Việt Nam dịp đầu năm. Ngày Giằm (mùng 14 âm lịch) tháng Giêng, còn gọi là lễ Thượng Nguyên, là một dịp lễ quan trọng trong văn hóa dân gian, đánh dấu sự khởi đầu cho một năm mới trọn vẹn. Việc chuẩn bị mâm cúng vào ngày này không chỉ thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh mà còn ẩn chứa những mong ước về một năm mới an lành, may mắn và thịnh vượng. Vậy cách thức cúng bái như thế nào là đúng, mâm cúng cần những gì, và có những lưu ý gì đặc biệt? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn tổng quan và chi tiết nhất về phong tục này.
Ngày Giằm tháng Giêng (14/1 âm lịch) là một trong ba lễ hội quan trọng trong năm theo quan niệm của người Việt, cùng với lễ Hạ Nguyên (14/7) và lễ Trung Nguyên (14/10). Lễ Thượng Nguyên, còn được gọi là Tết Nguyên tiêu hay Rằm tháng Giêng, đánh dấu thời điểm trăng tròn đầu tiên của năm mới. Đây là dịp để con cháu tưởng nhớ, báo hiếu tổ tiên, cầu mong sự bình an, may mắn và xua tan những điều xui rủi của năm cũ.
Theo tín ngưỡng dân gian, ngày này được coi là ngày “trời đất giao hòa”, âm dương hội tụ, vì vậy mọi hoạt động cầu khấn, cúng bái đều mang tính chất linh thiêng và có thể “được chư vị thần linh chứng giám”. Việc cúng bái vào ngày Giằm tháng Giêng không chỉ là một nghi lễ mà còn là dịp để gia đình sum họp, cùng nhau chuẩn bị mâm cỗ, trò chuyện về những kế hoạch, mong ước cho năm mới.
Sự Khác Biệt Giữa Cúng Mùng Một Và Cúng Giằm
Nhiều người thắc mắc liệu cúng Giằm tháng Giêng có gì khác so với cúng mùng Một hàng tháng. Câu trả lời là có. Về mặt hình thức, cả hai đều là lễ cúng dâng lên tổ tiên, thần linh, nhưng về ý nghĩa và quy mô thì có sự khác biệt rõ rệt.
Cúng mùng Một thường được coi là lễ cúng “nhỏ”, mang tính chất định kỳ, nhằm báo cáo và cầu mong sự phù hộ trong tháng mới. Trong khi đó, cúng Giằm tháng Giêng là một lễ cúng “lớn”, mang tính chất đặc biệt và thiêng liêng hơn. Đây là dịp để “tổng kết” những điều đã qua trong tháng đầu năm và “khởi động” cho một năm mới trọn vẹn. Vì vậy, mâm cúng Giằm tháng Giêng thường được chuẩn bị công phu, đầy đủ hơn, thể hiện sự trang trọng và lòng thành kính sâu sắc của con cháu.
Hướng Dẫn Chuẩn Bị Mâm Cúng Giằm Tháng Giêng
Lễ Vật Cúng Gia Tiên
Mâm Ngũ Quả
Mâm ngũ quả là một phần không thể thiếu trong bất kỳ lễ cúng nào của người Việt, đặc biệt là dịp Giằm tháng Giêng. Theo quan niệm phương Đông, ngũ quả tượng trưng cho ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), thể hiện sự hài hòa, cân bằng giữa các yếu tố tự nhiên và mong muốn một năm mới “thuận buồm xuôi gió”.
Cúng Rằm Tháng Giêng 2025 Vào Giờ Nào Đẹp Nhất?
Có thể bạn quan tâm: Giấy Đỏ Cúng Cô Hồn: Ý Nghĩa, Cách Làm Và Những Lưu Ý Quan Trọng
Cách lựa chọn và sắp xếp mâm ngũ quả:
Theo vùng miền: Ở miền Bắc, người ta thường chọn những loại quả có màu sắc tươi sáng như táo, lê, cam, quýt, bưởi, na (mãng cầu), thanh long… Trong khi đó, ở miền Nam, mâm ngũ quả thường có những loại quả mang tên gọi “cát lợi” như dừa (tức là “cùng” – cùng nhau), sung (tức là “sung túc”), xoài (tức là “xài” – tiền bạc dồi dào), đu đủ (tức là “đủ đầy”), mãng cầu (tức là “cầu” – cầu mong điều tốt lành).
Theo ngũ hành: Người ta cũng có thể lựa chọn quả theo màu sắc đại diện cho ngũ hành. Ví dụ: quả có màu vàng (Kim), quả có màu xanh (Mộc), quả có màu trắng/đen (Thủy), quả có màu đỏ (Hỏa), quả có màu nâu/đất (Thổ).
Sắp xếp: Mâm ngũ quả nên được sắp xếp một cách cẩn thận, gọn gàng, thể hiện sự trang trọng. Không nên để quả bị dập nát, héo úa.
Mâm Cơm Cúng
Mâm cơm cúng Giằm tháng Giêng thường được chuẩn bị một cách đầy đủ và tươm tất, thể hiện lòng hiếu thảo và sự kính trọng đối với tổ tiên. Dù mỗi gia đình có thể có những món ăn riêng biệt tùy theo phong tục, khẩu vị, nhưng vẫn có những món cơ bản thường thấy.
Các món ăn truyền thống thường có trong mâm cúng:
Xôi: Xôi gấc, xôi đậu xanh, xôi vò… là những món không thể thiếu. Xôi tượng trưng cho sự no đủ, sung túc.
Gà luộc: Gà luộc nguyên con, được bày biện cẩn thận, tượng trưng cho sự sung túc và may mắn.
Canh miến: Canh miến măng, canh miến nấm… là món canh truyền thống trong các dịp lễ cúng.
Nem rán (chả giò): Nem rán giòn rụm, vàng ươm, tượng trưng cho sự may mắn và tài lộc.
Thịt đông: Thịt đông là món ăn đặc trưng của mùa đông, thể hiện sự ấm cúng, sum vầy.
Rau củ quả luộc hoặc xào: Các loại rau củ tươi ngon, được chế biến đơn giản, thể hiện sự thanh tịnh và tinh khiết.
Bánh chưng hoặc bánh tét: Đặc biệt trong dịp đầu năm, bánh chưng (miền Bắc) hoặc bánh tét (miền Nam) là món ăn không thể thiếu, tượng trưng cho truyền thống “ăn quả nhớ kẻ trồng cây” và lòng hiếu thảo với tổ tiên.
Lưu ý:
Các món ăn nên được nấu chín, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.
Nên nấu vừa đủ, tránh lãng phí.
Món ăn nên được bày biện một cách gọn gàng, đẹp mắt.
Hương, Hoa, Nến
Hương, hoa, nến là những vật phẩm không thể thiếu trong bất kỳ lễ cúng nào, đặc biệt là dịp Giằm tháng Giêng.
Hương (nhang): Hương được thắp lên để “dẫn đường” cho hương linh tổ tiên, thần linh về dự lễ. Nên chọn loại hương có mùi thơm nhẹ, tự nhiên, tránh những loại hương có mùi quá nồng hoặc có hóa chất độc hại.
Hoa: Hoa tươi được dùng để dâng lên bàn thờ, thể hiện lòng thành kính và sự thanh tịnh. Những loại hoa phổ biến thường dùng là hoa cúc, hoa lay ơn, hoa hồng, hoa lan… Nên chọn hoa có màu sắc tươi sáng, không bị héo úa.
Nến (đèn): Nến được thắp lên để tạo ánh sáng, tượng trưng cho sự ấm áp, xua tan bóng tối và mang lại may mắn.
Lễ Vật Cúng Thần Linh
Cúng Phật
Nếu gia đình bạn có bàn thờ Phật, thì việc cúng Phật vào ngày Giằm tháng Giêng cũng rất quan trọng. Tuy nhiên, lễ vật cúng Phật thường được chuẩn bị một cách thanh tịnh, giản dị hơn so với cúng gia tiên.
Các lễ vật cúng Phật thường gồm có:
Hoa tươi: Hoa sen, hoa cúc, hoa hồng… được chọn lựa kỹ càng, thể hiện sự thanh tịnh, tinh khiết.
Trái cây: Trái cây tươi ngon, sạch sẽ, không bị dập nát.
Nước lọc: Một ly nước sạch, tinh khiết.
Đèn cầy: Một ngọn đèn cầy thắp sáng, tượng trưng cho trí tuệ và sự giác ngộ.
Hương: Hương thơm nhẹ, thanh tịnh.
Bánh ngọt (nếu có): Những loại bánh ngọt đơn giản, không có chất bảo quản.
Lưu ý:
Lễ vật cúng Phật nên được chuẩn bị một cách thanh tịnh, không nên dùng những món ăn mặn, có mùi tanh.
Trước khi cúng, nên tắm rửa sạch sẽ, mặc quần áo chỉnh tề để thể hiện lòng thành kính.
Cúng Thần Tài – Thổ Địa
Nhiều gia đình, đặc biệt là những gia đình kinh doanh, buôn bán, thường cúng Thần Tài – Thổ Địa vào ngày Giằm tháng Giêng với mong ước một năm mới buôn may bán đắt, tài lộc dồi dào.
Các lễ vật cúng Thần Tài – Thổ Địa thường gồm có:
Mâm ngũ quả: Tượng trưng cho sự sung túc, đủ đầy.
Hoa tươi: Hoa cúc, hoa lay ơn…
Nhang thơm: Hương thơm nhẹ, thanh tịnh.
Nước lọc: Một ly nước sạch.
Trà, rượu: Một chén trà, một chén rượu.
Gà luộc: Gà luộc nguyên con, bày biện cẩn thận.
Xôi: Xôi gấc, xôi đậu xanh…
Bánh kẹo: Các loại bánh kẹo ngọt ngào, tượng trưng cho sự ngọt ngào, may mắn trong năm mới.
Vàng mã: Vàng mã cúng Thần Tài – Thổ Địa, thể hiện lòng thành kính và mong ước tài lộc.
Lưu ý:
Nên cúng vào buổi sáng sớm, thời điểm mặt trời mọc, là thời điểm tốt nhất để cúng Thần Tài.
Nên cúng ngoài trời hoặc ở nơi thoáng đãng, tránh nơi ẩm thấp, tối tăm.
Sau khi cúng xong, nên đốt vàng mã và hóa sớ.
Các Nghi Thức Cúng Bái
Thời Gian Cúng
Việc lựa chọn thời gian cúng bái là một yếu tố quan trọng, vì theo quan niệm dân gian, thời gian cúng bái có thể ảnh hưởng đến sự linh thiêng và hiệu quả của lễ cúng.
Thời điểm tốt nhất để cúng Giằm tháng Giêng:
Buổi sáng: Từ 7h đến 11h là thời điểm tốt nhất để cúng Giằm tháng Giêng. Đây là thời điểm mặt trời lên cao, dương khí mạnh, là thời điểm tốt để cúng bái.
Buổi chiều: Nếu không thể cúng vào buổi sáng, có thể cúng vào buổi chiều, từ 13h đến 17h. Tuy nhiên, không nên cúng quá muộn, vì thời điểm này âm khí đã bắt đầu mạnh lên.
Tránh cúng vào buổi tối: Theo quan niệm dân gian, buổi tối là thời điểm âm khí mạnh, không thích hợp để cúng bái, đặc biệt là cúng gia tiên.
Văn Khấn
Văn khấn là một phần quan trọng trong lễ cúng, thể hiện lòng thành kính và mong ước của con cháu đối với tổ tiên, thần linh. Dưới đây là một bài văn khấn mẫu mà bạn có thể tham khảo:
Văn khấn cúng Giằm tháng Giêng (cúng gia tiên):
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy chư vị Tôn thần bản xứ.
Con kính lạy các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, Bá thúc Huynh Đệ, Cô Di, Tỷ Muội, nội ngoại họ hàng.
Chuẩn Bị Mâm Cúng Rằm Tháng Giêng 2025 May Mắn Suốt Năm …
Nhân ngày Giằm tháng Giêng, con cháu chúng con thành tâm kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Chúng con kính lễ:
Cúi xin chư vị Tôn thần phù hộ cho chúng con được sức khỏe dồi dào, công việc thuận lợi, tài lộc hanh thông.
Cúi xin các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, Bá thúc Huynh Đệ, Cô Di, Tỷ Muội, nội ngoại họ hàng phù hộ cho con cháu chúng con được bình an, hạnh phúc, làm ăn phát đạt.
Cúi xin chư vị Tôn thần, các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho gia đình chúng con được an khang, thịnh vượng.
Chúng con kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý:
Văn khấn có thể được điều chỉnh tùy theo phong tục, tín ngưỡng của từng gia đình.
Nên đọc văn khấn một cách thành kính, trang trọng.
Có thể đọc văn khấn to hoặc đọc thầm trong lòng, tùy theo điều kiện.
Các Bước Thực Hiện Lễ Cúng
Chuẩn bị: Dọn dẹp bàn thờ, thay nước, thay hoa, thắp hương.
Bày biện lễ vật: Bày biện mâm cúng một cách gọn gàng, trang trọng.
Thắp hương: Thắp hương và khấn vái.
Hóa vàng mã: Nếu có vàng mã, nên hóa vàng mã sau khi khấn xong.
Hóa sớ: Nếu có sớ, nên hóa sớ.
Cúng cơm: Sau khi cúng xong, có thể cúng cơm cho gia tiên.
Những Lưu Ý Đặc Biệt Khi Cúng Giằm Tháng Giêng
Về Việc Hóa Vàng Mã
Việc hóa vàng mã là một phong tục lâu đời trong văn hóa Việt Nam, thể hiện lòng thành kính và mong ước của con cháu đối với tổ tiên. Tuy nhiên, hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về việc này.
Một số lưu ý khi hóa vàng mã:
Chọn nơi hóa vàng mã an toàn: Nên hóa vàng mã ở nơi thoáng đãng, tránh nơi có nhiều cây cối, vật liệu dễ cháy.
Hóa vàng mã đúng cách: Không nên vứt vàng mã bừa bãi, nên hóa vàng mã một cách cẩn thận, tránh gây cháy nổ.
Tôn trọng môi trường: Nên hạn chế hóa vàng mã, tránh gây ô nhiễm môi trường.
Tùy theo hoàn cảnh: Nếu không có điều kiện hóa vàng mã, có thể dùng cách khác để thể hiện lòng thành kính, như thắp hương, dâng hoa, trái cây…
Về Việc Cúng Mặn Hay Chay
Việc cúng mặn hay chay là một vấn đề được nhiều người quan tâm. Theo quan niệm dân gian, việc cúng mặn hay chay tùy thuộc vào tín ngưỡng, phong tục của từng gia đình.
Mâm Cúng Rằm Tháng Giêng Chuẩn Và Những Việc Nên Làm | Chuyên …
Có thể bạn quan tâm: Giấy Trắng Dài Cúng Là Gì? Hướng Dẫn Sử Dụng Đúng Cách Trong Nghi Lễ Tâm Linh
Quan điểm về cúng mặn:
Cúng mặn là cách thể hiện lòng thành kính và mong ước của con cháu đối với tổ tiên.
Cúng mặn thể hiện sự no đủ, sung túc của gia đình.
Quan điểm về cúng chay:
Cúng chay thể hiện sự thanh tịnh, tinh khiết.
Cúng chay phù hợp với những gia đình theo đạo Phật hoặc có tín ngưỡng ăn chay.
Lưu ý:
Dù cúng mặn hay chay, điều quan trọng nhất là lòng thành kính và sự trang trọng.
Nên chọn những món ăn phù hợp với tín ngưỡng, phong tục của gia đình.
Những Điều Kiêng Kỵ
Theo quan niệm dân gian, có một số điều kiêng kỵ khi cúng Giằm tháng Giêng mà bạn nên lưu ý:
Không cúng vào buổi tối: Buổi tối là thời điểm âm khí mạnh, không thích hợp để cúng bái.
Không cúng quá muộn: Nên cúng vào buổi sáng sớm, tránh cúng quá muộn.
Không cúng bằng đồ ăn thừa, đồ ăn cũ: Nên cúng bằng đồ ăn tươi ngon, sạch sẽ.
Không cúng bằng đồ ăn có mùi tanh, mùi hôi: Nên cúng bằng đồ ăn có mùi thơm, tươi ngon.
Không cúng bằng đồ ăn có chất bảo quản: Nên cúng bằng đồ ăn tự nhiên, không có chất bảo quản.
Không cúng bằng đồ ăn có màu sắc sẫm, màu sắc không đẹp mắt: Nên cúng bằng đồ ăn có màu sắc tươi sáng, đẹp mắt.
Không cúng bằng đồ ăn có hình dạng không đẹp mắt: Nên cúng bằng đồ ăn có hình dạng đẹp mắt, gọn gàng.
Không cúng bằng đồ ăn có mùi vị không ngon: Nên cúng bằng đồ ăn có mùi vị ngon, hấp dẫn.
Không cúng bằng đồ ăn có kích thước quá lớn hoặc quá nhỏ: Nên cúng bằng đồ ăn có kích thước vừa phải.
Không cúng bằng đồ ăn có số lượng quá nhiều hoặc quá ít: Nên cúng bằng đồ ăn có số lượng vừa phải, tránh lãng phí.
Những Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
1. Giằm tháng giêng nên cúng gì bàn thờ là đủ?
Một mâm cúng đầy đủ cho ngày Giằm tháng Giêng thường gồm có: mâm ngũ quả, mâm cơm cúng (xôi, gà luộc, canh miến, nem rán, thịt đông, rau củ quả luộc hoặc xào, bánh chưng hoặc bánh tét), hương, hoa, nến. Nếu có bàn thờ Phật, nên chuẩn bị lễ vật cúng Phật thanh tịnh hơn. Nếu có bàn thờ Thần Tài – Thổ Địa, nên chuẩn bị lễ vật cúng Thần Tài – Thổ Địa đầy đủ hơn.
2. Có nên cúng mặn hay chay vào ngày Giằm tháng Giêng?
Việc cúng mặn hay chay tùy thuộc vào tín ngưỡng, phong tục của từng gia đình. Dù cúng mặn hay chay, điều quan trọng nhất là lòng thành kính và sự trang trọng.
3. Có nên hóa vàng mã vào ngày Giằm tháng Giêng?
Việc hóa vàng mã là một phong tục lâu đời, nhưng hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về việc này. Nếu muốn hóa vàng mã, nên chọn nơi an toàn, hóa vàng mã đúng cách, tránh gây cháy nổ và ô nhiễm môi trường.
4. Có nên cúng vào buổi tối vào ngày Giằm tháng Giêng?
Theo quan niệm dân gian, buổi tối là thời điểm âm khí mạnh, không thích hợp để cúng bái. Nên cúng vào buổi sáng sớm, thời điểm mặt trời lên cao, dương khí mạnh.
5. Có nên cúng bằng đồ ăn thừa, đồ ăn cũ vào ngày Giằm tháng Giêng?
Theo quan niệm dân gian, không nên cúng bằng đồ ăn thừa, đồ ăn cũ. Nên cúng bằng đồ ăn tươi ngon, sạch sẽ, thể hiện lòng thành kính và sự trang trọng.
Lời Kết
Giằm tháng giêng nên cúng gì bàn thờ là một câu hỏi quan trọng, thể hiện sự quan tâm, kính trọng của con cháu đối với tổ tiên, thần linh. Việc chuẩn bị mâm cúng một cách đầy đủ, trang trọng, thể hiện lòng thành kính và mong ước một năm mới an lành, may mắn là điều mà mọi gia đình đều mong muốn. Hy vọng rằng với những thông tin được chia sẻ trong bài viết này, bạn sẽ có thể chuẩn bị một mâm cúng Giằm tháng Giêng thật trọn vẹn, ý nghĩa, mang lại nhiều may mắn, tài lộc cho gia đình trong năm mới. Theo thông tin tổng hợp từ chuaphatanlongthanh.com, việc tuân thủ các phong tục, nghi thức cúng bái một cách thành kính sẽ giúp gia đình bạn có một năm mới trọn vẹn, hạnh phúc và thịnh vượng.
