Giao thừa, hay còn gọi là lễ Trừ tịch, là thời khắc thiêng liêng đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới trong văn hóa Á Đông, đặc biệt là ở Việt Nam. Đây là thời điểm mà gia đình sum họp, cùng nhau tiễn biệt những điều không may mắn của năm cũ và đón chào những điều tốt đẹp, may mắn của năm mới. Việc thực hiện một bài cúng giao thừa trang trọng, đầy đủ và thành kính không chỉ thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, thần linh mà còn là cách để cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc và thịnh vượng cho cả gia đình.
Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn một hướng dẫn chi tiết về bài cúng giao thừa, bao gồm văn khấn, nghi lễ, mâm cúng, cũng như những điều cần lưu ý để buổi lễ được diễn ra một cách trọn vẹn và ý nghĩa nhất.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Cúng Giỗ Tổ Ngày Mùng 5: Ý Nghĩa, Nghi Thức Và Những Điều Cần Lưu Ý
Tầm quan trọng và ý nghĩa của lễ cúng giao thừa
Giao thừa là gì và vì sao cần cúng?
Giao thừa là khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, thường diễn ra vào đêm 30 tháng Chạp (hoặc 29 nếu tháng Chạp có 29 ngày). Trong tiếng Hán, “giao thừa” có nghĩa là “giao kết thời khắc cuối cùng”. Đây là thời điểm mà các vị thần linh cai quản hạ giới sẽ hoàn thành nhiệm vụ của mình trong năm cũ và trở về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng về tình hình hạ giới trong một năm qua.
Việc cúng giao thừa có ý nghĩa vô cùng quan trọng:
- Tạ ơn tổ tiên, thần linh: Thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên đã phù hộ cho gia đình trong suốt một năm qua, cũng như cảm ơn các vị thần linh đã che chở, bảo vệ.
- Tiễn năm cũ, đón năm mới: Đây là nghi lễ để tiễn biệt những điều không may mắn, rủi ro của năm cũ, đồng thời mở rộng tâm hồn để đón nhận những điều tốt đẹp, may mắn của năm mới.
- Cầu nguyện cho năm mới: Qua lễ cúng, gia chủ gửi gắm những mong ước, nguyện cầu đến tổ tiên, thần linh, mong muốn một năm mới bình an, sức khỏe, hạnh phúc và thịnh vượng cho cả gia đình.
- Gắn kết gia đình: Đây là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau, cùng nhau chuẩn bị, thực hiện lễ cúng, tạo nên một không khí ấm cúng, đoàn viên.
Những điều kiêng kỵ trong ngày giao thừa
Để buổi lễ cúng giao thừa diễn ra suôn sẻ và mang lại nhiều may mắn, có một số điều kiêng kỵ mà bạn nên lưu ý:
- Không quét nhà, đổ rác: Việc quét nhà hoặc đổ rác vào thời khắc giao thừa được cho là sẽ “quét đi” những may mắn, lộc lá của năm mới. Người ta thường quét nhà thật sạch sẽ trước giao thừa và để chổi ở một góc, không động vào cho đến sáng mùng 1 Tết.
- Không vay mượn, trả nợ: Việc vay mượn hay trả nợ vào ngày này được cho là sẽ khiến bạn cả năm phải lo lắng về tiền bạc. Nếu có người đến vay tiền, hãy từ chối một cách khéo léo.
- Không làm vỡ đồ đạc: Làm vỡ bát đĩa, gương, hay bất kỳ vật dụng nào vào thời khắc giao thừa được coi là điềm xấu, báo hiệu một năm mới gặp nhiều trắc trở.
- Không cho nước, cho lửa: Người xưa quan niệm rằng cho nước hay cho lửa vào giao thừa sẽ khiến gia đình bạn “hao tài, tốn lộc” trong năm mới.
- Không cho mượn đồ: Tương tự như vay mượn, việc cho người khác mượn đồ vào ngày này cũng không tốt.
- Không khóc lóc, cãi vã: Những cảm xúc tiêu cực như khóc lóc, buồn bã, hay cãi vã sẽ ảnh hưởng đến không khí vui vẻ, hạnh phúc của ngày Tết.
- Không mặc đồ rách, bẩn: Việc mặc đồ rách, bẩn vào ngày đầu năm được coi là không may mắn. Hãy chọn những bộ quần áo mới, sạch sẽ, gọn gàng để diện vào dịp này.
- Không nói chuyện có tính chất xui xẻo: Tránh nói đến những chuyện buồn, chuyện tang lễ, hay những điều không may mắn trong năm cũ.
Mâm cúng giao thừa gồm những gì?
Mâm cúng giao thừa trong nhà
Mâm cúng trong nhà thường được đặt trên bàn thờ gia tiên. Đây là nơi để thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên, những người đã khuất trong gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Cúng Sao Cho Đúng Để Hóa Giải Vận Hạn Hàng Năm
Các lễ vật truyền thống gồm có:
- Hương, hoa: Hương (nhang) để thắp, hoa tươi (thường là hoa cúc, hoa lay ơn, hoa hồng) để dâng lên bàn thờ.
- Trái cây: Một mâm ngũ quả gồm 5 loại trái cây khác nhau, tượng trưng cho ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ). Các loại trái cây thường được chọn là: bưởi, cam, quýt, táo, lê, thanh long, dưa hấu, mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài (tạo thành cụm “cầu sung vừa đủ xài”).
- Giò chả: Giò lụa, chả lụa là món ăn truyền thống không thể thiếu trong mâm cúng Tết.
- Xôi gấc: Xôi gấc có màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn, sung túc.
- Bánh chưng, bánh tét: Đây là những loại bánh truyền thống của Tết Nguyên đán, tượng trưng cho đất trời, thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên.
- Mâm cơm mặn: Gồm các món ăn như: gà luộc (hoặc gà luộc nguyên con), thịt heo luộc, canh măng, dưa hành, dưa kiệu, nem rán, cá kho, thịt đông…
- Rượu, trà: Rượu và trà để dâng lên tổ tiên.
- Nước lọc: Một ly nước lọc sạch để dâng lên bàn thờ.
- Đèn, nến: Để thắp sáng cho bàn thờ.
- Muối, gạo: Một chén nhỏ muối và gạo để trừ tà, xua đuổi điều xấu.
- Bánh kẹo: Một số loại bánh kẹo truyền thống như mứt, kẹo mè xửng, bánh thuẫn…
Lưu ý:
- Các lễ vật nên được chuẩn bị đầy đủ, sạch sẽ, tươi mới.
- Nên chọn những loại trái cây chín, đẹp, không bị dập nát.
- Các món ăn nên được nấu chín kỹ, bày biện gọn gàng, đẹp mắt.
Mâm cúng giao thừa ngoài trời (cúng Thổ Công, Thổ Địa)
Mâm cúng ngoài trời thường được đặt ở sân trước hoặc trước cửa nhà. Đây là nơi để cúng Thổ Công, Thổ Địa – những vị thần cai quản đất đai, phù hộ cho gia đình.
Các lễ vật thường có:
- Một con gà luộc nguyên con hoặc một con heo quay nhỏ.
- Một đĩa xôi gấc hoặc xôi chè.
- Một đĩa trái cây (cũng có thể dùng mâm ngũ quả).
- Một đĩa bánh chưng hoặc bánh tét.
- Một chén cháo trắng (để cúng cô hồn).
- Rượu, trà.
- Nhang, đèn, nến.
- Một ít muối, gạo.
- Một ít tiền vàng mã (để cúng Thổ Công, Thổ Địa).
Lưu ý:
- Mâm cúng ngoài trời không cần quá cầu kỳ, nhưng phải đầy đủ và thành kính.
- Con gà luộc nên chọn con gà trống, luộc chín tới, da vàng ươm, không bị nứt.
- Heo quay nên chọn con nhỏ, da giòn, thịt chín đều.
Văn khấn cúng giao thừa
Văn khấn cúng giao thừa trong nhà
Sau đây là bài văn khấn cúng giao thừa trong nhà (cúng gia tiên) theo nghi lễ truyền thống:
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Nam mô Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Đức Bồ-tát Quán Thế Âm cứu khổ cứu nạn chúng sinh.
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị tôn thần.
Con kính lạy các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, bá thúc huynh đệ, đường thượng tiên linh, và các hương hồn nội tộc, ngoại tộc họ hàng.
Nay là phút giao thừa năm cũ [Tên năm cũ theo Can Chi, ví dụ: Quý Mão] sang năm mới [Tên năm mới theo Can Chi, ví dụ: Giáp Thìn].
Chúng con là: [Họ tên gia chủ]
Ngụ tại: [Địa chỉ nhà]
Nhân phút thiêng liêng giao thừa này, chúng con thành tâm kính mời:
– Ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương
– Ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Long Mạch Đại vương
– Ngũ phương, Ngũ thổ, Long thần, Táo phủ Thần quân
– Các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, nội ngoại tiên linh.
Cúi xin giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các vị vong linh, các vị anh hùng liệt sĩ, các vị tiền chủ, hậu chủ, các cô hồn bốn phương, những vong linh không nơi nương tựa, những vong linh bị tai nạn, chiến tranh… Cúi xin các vị thương xót cháu con, giáng về linh trước, nhận hưởng lễ vật, độ cho chúng con mạnh khỏe, bình an, hạnh phúc, thịnh vượng, làm ăn phát đạt, gia đạo an khang.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Văn khấn cúng giao thừa ngoài trời (cúng Thổ Công, Thổ Địa)
Sau đây là bài văn khấn cúng giao thừa ngoài trời (cúng Thổ Công, Thổ Địa):
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy:
– Ngài Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
– Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần quân.
– Ngài Bản gia Thổ Địa Long Mạch Tôn thần.
– Các Ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Phúc đức chính thần.
– Các vị Tôn thần cai quản trong khu vực này.
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp (hoặc 29 nếu tháng Chạp có 29 ngày) năm [Tên năm cũ theo Can Chi], nhằm ngày [Tên ngày theo Can Chi], giờ [Tên giờ theo Can Chi].
Tín chủ (chúng) con là: [Họ tên gia chủ]
Ngụ tại: [Địa chỉ nhà]
Nhân phút giao thừa, con cùng toàn thể gia quyến, dâng lên hương hoa, lễ vật, kim ngân, trà, rượu, để dâng cúng các Ngài.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Cúng Về Nhà Mới Kèm Bài Khấn Chuẩn
Con kính xin chư vị Tôn thần, chứng minh lòng thành, giáng phó linh sàng, thụ hưởng lễ vật.
Con kính xin chư vị Tôn thần, phù hộ độ trì, che chở cho gia đình chúng con, trong năm [Tên năm mới theo Can Chi] được an khang, thịnh vượng, may mắn, hạnh phúc, làm ăn phát đạt, gia đạo an khang, sức khỏe dồi dào.
Chúng con kính dâng lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Một số lưu ý khi đọc văn khấn
- Thành tâm: Khi đọc văn khấn, hãy đọc một cách thành kính, trang nghiêm, không được cợt nhả, nói chuyện riêng.
- Rõ ràng: Đọc văn khấn một cách rõ ràng, chậm rãi, để các đấng thần linh có thể nghe thấy.
- Đúng người, đúng việc: Chọn văn khấn phù hợp với hoàn cảnh, gia đình (ví dụ: có gia tiên hay không, có cúng ngoài trời hay không).
- Tránh sai sót: Cố gắng đọc chuẩn, tránh sai sót, nếu không nhớ hết có thể in ra giấy để đọc.
- Thay đổi linh hoạt: Các bài văn khấn trên là mẫu chuẩn, bạn có thể điều chỉnh một chút cho phù hợp với phong tục, tập quán của gia đình mình, nhưng cần giữ được sự trang nghiêm và thành kính.
Quy trình thực hiện lễ cúng giao thừa
Thời gian cúng giao thừa
Thời gian cúng giao thừa có thể khác nhau tùy theo phong tục từng vùng miền, từng gia đình. Tuy nhiên, có một số mốc thời gian phổ biến:
- Theo giờ hoàng đạo: Thường chọn một giờ hoàng đạo trong ngày 30 Tết để cúng. Một số giờ hoàng đạo tốt để cúng giao thừa là: Tý (23h-01h), Sửu (01h-03h), Dần (03h-05h), Mão (05h-07h), Thìn (07h-09h), Tỵ (09h-11h).
- Theo phong tục: Một số gia đình cúng vào buổi chiều ngày 30 Tết, một số gia đình cúng vào buổi tối, trước thời khắc giao thừa.
- Theo quan niệm “trừ tịch”: Cúng vào đúng thời khắc giao thừa, tức là lúc 23h59 phút ngày 30 Tết.
Lưu ý: Dù cúng vào thời gian nào, cũng nên cúng trước thời khắc giao thừa để kịp “tiễn năm cũ” và “đón năm mới”.
Các bước thực hiện lễ cúng giao thừa
1. Chuẩn bị:
- Dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ, lau chùi bàn thờ.
- Chuẩn bị đầy đủ các lễ vật cho mâm cúng trong nhà và ngoài trời.
- Chuẩn bị nhang, đèn, nến.
2. Bày biện mâm cúng:
- Mâm cúng trong nhà: Bày biện các lễ vật gọn gàng, đẹp mắt trên bàn thờ. Đặt hương ở vị trí trung tâm, hai bên là hoa, trái cây, bánh kẹo, rượu, trà…
- Mâm cúng ngoài trời: Bày biện các lễ vật trên một cái bàn nhỏ hoặc chiếu, đặt ở sân trước hoặc trước cửa nhà.
3. Thực hiện lễ cúng:
- Thắp hương: Thắp 3 nén hương (hoặc 5 nén tùy theo phong tục) vào bát hương trên bàn thờ.
- Đọc văn khấn: Đọc văn khấn một cách trang nghiêm, thành kính.
- Lạy: Sau khi đọc văn khấn, lạy 3 lạy (hoặc 5 lạy tùy theo phong tục).
- Hóa vàng: Sau khi hương cháy hết (khoảng 15-20 phút), hóa vàng mã (nếu có) để tiễn các đấng thần linh về trời.
4. Một số lưu ý:
- Trong lúc cúng, không nên nói chuyện riêng, cợt nhả.
- Không để trẻ con nghịch ngợm trên bàn thờ.
- Sau khi cúng, có thể thưởng thức các món ăn trên mâm cúng cùng gia đình.
Những điều cần lưu ý khác khi cúng giao thừa
Cách chọn ngày, giờ cúng giao thừa
- Xem ngày tốt: Có thể xem ngày tốt để cúng giao thừa theo lịch âm, chọn ngày hoàng đạo, tránh ngày hắc đạo.
- Xem giờ hoàng đạo: Chọn một giờ hoàng đạo trong ngày 30 Tết để cúng. Một số giờ hoàng đạo tốt để cúng giao thừa là: Tý (23h-01h), Sửu (01h-03h), Dần (03h-05h), Mão (05h-07h), Thìn (07h-09h), Tỵ (09h-11h).
- Tùy theo tuổi: Có thể xem giờ hoàng đạo phù hợp với tuổi của gia chủ.
Những người không nên cúng giao thừa
Có thể bạn quan tâm: Hương Vị Tết Ngày Cúng Ông Táo: Truyền Thống Và Ý Nghĩa
- Người có tang: Người đang để tang (có người thân mới mất) trong vòng 100 ngày thì không nên cúng giao thừa.
- Phụ nữ có thai: Một số phong tục cho rằng phụ nữ có thai không nên cúng giao thừa vì có thể ảnh hưởng đến thai nhi.
- Người đang có bệnh nặng: Người đang có bệnh nặng, sức khỏe yếu thì không nên cúng giao thừa.
Cách hóa vàng sau cúng giao thừa
- Chọn nơi hóa vàng: Nên hóa vàng ở một nơi sạch sẽ, thoáng đãng, tránh gió.
- Hóa vàng đúng cách: Đốt vàng mã một cách cẩn thận, tránh để lửa lan ra xung quanh.
- Không vứt rác bừa bãi: Sau khi hóa vàng, thu dọn tro, tàn, không để rác bừa bãi.
Những điều nên làm sau cúng giao thừa
- Giữ nhà cửa sạch sẽ: Không quét nhà, đổ rác sau cúng giao thừa.
- Mặc quần áo mới: Mặc quần áo mới, sạch sẽ để đón năm mới.
- Chúc Tết: Chúc Tết ông bà, cha mẹ, anh chị em trong gia đình.
- Xông nhà: Có thể đốt trầm, xông nhà để xua đuổi điều xấu, mang lại may mắn cho năm mới.
Một số biến thể và phong tục cúng giao thừa ở các vùng miền
Miền Bắc
- Mâm cúng: Thường có bánh chưng, giò lụa, xôi gấc, gà luộc, mâm ngũ quả, rượu, trà.
- Văn khấn: Sử dụng bài văn khấn truyền thống, có thể có thêm phần cúng “cô hồn” (cháo trắng, muối, gạo).
- Thời gian: Thường cúng vào buổi chiều ngày 30 Tết.
Miền Trung
- Mâm cúng: Ngoài các lễ vật chung, còn có thêm bánh tét, cá thu, mực khô, các loại bánh đặc sản.
- Văn khấn: Có thể có thêm phần cúng “thổ công”, “thổ địa”.
- Thời gian: Thường cúng vào buổi tối, trước thời khắc giao thừa.
Miền Nam
- Mâm cúng: Thường có bánh tét, thịt kho tàu, canh măng, dưa hành, dưa kiệu, các loại trái cây nhiệt đới.
- Văn khấn: Sử dụng bài văn khấn truyền thống, có thể có thêm phần cúng “cô hồn”.
- Thời gian: Thường cúng vào buổi tối, trước thời khắc giao thừa.
Kết luận
Lễ cúng giao thừa là một nghi lễ truyền thống quan trọng, thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, thần linh, cũng như cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc và thịnh vượng cho cả gia đình. Việc thực hiện một bài cúng giao thừa trang trọng, đầy đủ và thành kính không chỉ giúp bạn cảm thấy an tâm, mà còn là cách để gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Hy vọng rằng hướng dẫn bài cúng giao thừa chi tiết trên đây sẽ giúp bạn có thể chuẩn bị một buổi lễ cúng giao thừa trọn vẹn và ý nghĩa cho gia đình mình. Chúc bạn và gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng, hạnh phúc và may mắn!
Cập Nhật Lúc Tháng 1 8, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
