Lễ cúng tam chiêu là một nghi lễ quan trọng trong phong tục tang ma truyền thống của người Việt, diễn ra vào ngày thứ ba sau khi chôn cất người mất. Đây không chỉ là một nghi thức tâm linh mà còn thể hiện lòng hiếu thảo, sự quan tâm của người sống đối với người đã khuất. Bài viết dưới đây của chuaphatanlongthanh.com sẽ cung cấp cho bạn bài cúng tam chiêu chuẩn nhất cùng những thông tin hữu ích về nghi lễ này.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Ta Lung Của Người Dao: Nghi Lễ Tâm Linh Độc Đáo
Tổng quan về Lễ Cúng Tam Chiêu
Lễ cúng tam chiêu, còn được gọi là lễ mở cửa mả hay lễ cúng 3 ngày, là một nghi thức quan trọng trong phong tục tang ma của người Việt Nam. Nghi lễ này được tổ chức vào ngày thứ ba tính từ thời điểm chôn cất người mất, nhằm mục đích “mở cửa mả” để linh hồn người đã khuất có thể rời khỏi mộ phần, bắt đầu hành trình siêu thoát.
Theo quan niệm dân gian, sau khi qua đời, linh hồn người chết cần có thời gian để thích nghi với thế giới bên kia. Việc tổ chức lễ cúng tam chiêu giúp linh hồn được “giải thoát” khỏi sự ràng buộc với mộ phần, từ đó có thể đầu thai kiếp khác hoặc an nghỉ nơi cõi vĩnh hằng. Đây là dịp để người thân bày tỏ lòng hiếu thảo, tiễn biệt người đã khuất một cách trang trọng và chu đáo.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Sóc Vọng: Ý Nghĩa, Nghi Thức Và Cách Tổ Chức Trọn Vẹn Cho Người Mới Mất
Bài Cúng Tam Chiêu Chuẩn Truyền Thống
Dưới đây là bài cúng tam chiêu được sử dụng phổ biến trong các gia đình Việt Nam:
Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! - Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư phật mười phương. - Con lạy Đức Đương cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương - Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân - Con kính lạy chư gia tiên Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ tỷ. Hôm nay là ngày…….tháng……..năm………. Con trai trưởng (hoặc cháu đích tôn) là……… Vâng theo lệnh của mẫu thân (nếu là mẹ hoặc phụ mẫu nếu là cha), các chú bác, cùng anh rể, chị gái, các em trai gái dâu rể, con cháu nội ngoại kính lạy. Nay nhân ngày lễ Tế Ngu theo nghi lễ cổ truyền, Kính dâng lễ mọn biểu lộ lòng thành. Trước linh vị của: Hiển……………..chân linh Xin kính cẩn trình thưa rằng: Than ôi! Trên tòa Nam cực, lác đác sao thưa; (nếu khóc cha hoặc đổi là Bắc vụ nếu khóc mẹ). Trước chốn Giao trì, tờ mờ mây khóa. Cơ tạo hóa làm chi ngang ngửa thế, bóng khích câu, khen khéo trêu người. Chữ cương thường nghĩ lại ngậm ngùi thay, tình hiếu đễ chưa yên thỏa dạ. Ơn nuôi nấng áo dày cơm nặng, biển trời khôn xiết biết công lao Nghĩ sớm hôm ấp lạnh quạt nồng, tơ tóc những hiềm chưa báo quả; Ngờ đâu! Nhà Thung (nếu là cha hoặc Nhà Huyên nếu là mẹ) khuất núi, trời mây cách trở muôn trùng; Chồi Tử mờ sương, âm dương xa vời đôi ngả. Trông xe hạc lờ mờ ẩn bóng, cám cảnh cuộc phù sinh chưa mấy, gót tiên du đã lánh cõi trần ai. Rồi khúc tằm. áy náy trong lòng, thương thay hồn bất tử về đâu, cửa Phật độ biết nhờ ai hiện hóa. Suối vàng thăm thẳm, sáng phụ thân (hoặc mẫu thân) một mình lìa khơi, Giọt ngọc đầm đìa, đàn con cháu, hai hàng lã chã. Lễ Sơ Ngu (hoặc Tái Ngu, Tam Ngu) theo tục cổ, trình bày: Nhà đơn bạc, biết lấy gì để dóng dả. Đành đã biết: đất nghĩa trời kinh, nào chỉ ba tuần nghi tiết, đủ lễ báo đền Cũng gọi là: lưng cơm chén nước, họa may chín suối anh linh, được về yên thỏa Ôi! Thương ôi! Chúng con lễ bạc tâm thành, thành tâm kính lễ cúi xin được phù hộ độ trì. Kính cáo! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật! Nam mô A Di Đà Phật!
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Sao Tiếng Anh Là Gì? Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Diễn Đạt
Ý Nghĩa Tâm Linh Của Lễ Cúng Tam Chiêu
Lễ cúng tam chiêu mang nhiều ý nghĩa sâu sắc trong văn hóa tâm linh của người Việt:
Ý nghĩa đối với người đã khuất
Theo quan niệm dân gian, sau khi chôn cất, linh hồn người chết cần được “mở cửa mả” để có thể rời khỏi mộ phần. Trước đó, linh hồn bị “giam giữ” trong mộ, chưa thể siêu thoát. Lễ cúng tam chiêu giúp linh hồn được giải thoát, bắt đầu hành trình sang thế giới bên kia.
Ý nghĩa đối với người còn sống
Nghi lễ này là dịp để người thân bày tỏ lòng hiếu thảo, sự tiếc thương và tiễn biệt người đã khuất một cách trang trọng. Đây cũng là cách để người sống thể hiện trách nhiệm với tổ tiên, duy trì mối liên hệ giữa các thế hệ.
Ý nghĩa cộng đồng
Lễ cúng tam chiêu thường có sự tham gia của họ hàng, làng xóm, tạo nên sự gắn kết cộng đồng. Đây là dịp để mọi người cùng nhau chia sẻ nỗi đau mất mát, thể hiện tình làng nghĩa xóm.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Sao Thái Bạch Cho Người 44 Tuổi Vào Năm 2026: Hướng Dẫn Chi Tiết, Bài Khấn Và Những Điều Cần Tránh
Chuẩn Bị Lễ Vật Cho Lễ Cúng Tam Chiêu
Lễ vật chính
- Thang bẹ chuối: Nam 7 bậc, nữ 9 bậc, tượng trưng cho con đường dẫn linh hồn ra khỏi mộ
- Cây mía lau: Có 9 đốt, tượng trưng cho chữ “cù lao” (lau và lao đồng âm)
- Hoa quả: Hai bình hoa và hai dĩa hoa quả, chia làm hai phần để cúng đất đai và cúng vong linh
- Gà con: Tượng trưng cho con thơ bơ vơ, lang thang như gà con xa mẹ
Lễ vật phụ
- Giấy vàng mã: Đã được ủ cùng quần áo người chết để tạo mùi
- Ống trúc: 3 ống dài khoảng 4 tấc, một đầu đựng muối, một đầu đựng nước
- Đèn cầy: 4 cây
- Ngũ đậu: 5 loại đậu mỗi loại 100g
- Chè, xôi: 6 chén chè, 2 dĩa xôi
- Tam sênh: Bộ gồm trứng, thịt và tôm luộc
Lễ vật phóng sinh
- Chim: 18 con để phóng sinh, thể hiện lòng từ bi
Nghi Thức Thực Hiện Lễ Cúng Tam Chiêu
Giai đoạn chuẩn bị
- Thắp nhang: Khấn các chư vị tôn thần, mời họ chứng minh buổi lễ
- Tụng kinh: Thầy cúng tụng kinh, thỉnh các chư vị thần cùng triệu linh làm phép sái tịnh
Giai đoạn chính
- Rải đậu: Các thành viên trong gia đình chia nhau mỗi người một phần đậu
- Dẫn linh: Người đại diện cầm cây mía lau và lồng chim, vừa niệm phật vừa rải đậu
- Đi quanh mộ: Thầy cúng và người đại diện đi quanh mộ đủ 3 vòng
Giai đoạn kết thúc
- Phóng sinh: Thả chim, thể hiện lòng từ bi
- Hóa vàng: Đốt giấy vàng mã đã cúng
- Lạy tạ: Lạy tạ các thôn thần
- Cúng an linh: Dẫn vong linh người đã mất về nhà để cúng an linh
Quan Điểm Phật Giáo Về Lễ Cúng Tam Chiêu
Theo Phật Giáo, người sau khi chết không có lễ tam chiêu như trong tín ngưỡng dân gian. Giáo lý Phật giáo chỉ nhắc đến lễ an vị mô. Ngay trong ngày tang lễ, vong hồn của người đã khuất sẽ được rước về nhà để thực hiện các nghi lễ an sàng.
Điểm khác biệt chính
- Thời điểm: Phật giáo thực hiện nghi lễ ngay trong ngày tang lễ, không chờ đến ngày thứ ba
- Mục đích: Không phải “mở cửa mả” mà là an vị linh hồn tại nhà
- Cách thức: Tập trung vào việc siêu độ, cầu nguyện cho linh hồn được an nghỉ
Lý giải cho sự khác biệt
Theo quan điểm Phật giáo, 3 ngày sau tang lễ, người thân mới có thời gian chăm lo cho mộ phần của người đã mất. Việc chôn cất thường do người ngoài thực hiện, con cháu trong gia đình chỉ có thể ra thăm viếng, đắp lại mộ phần sau 3 ngày.
Lưu Ý Khi Tổ Chức Lễ Cúng Tam Chiêu
Đối với người chết oan uổng
- Cần làm lễ cúng lại sau 7 ngày kể từ khi nhập trạch
- Có thể cần thêm các nghi lễ đặc biệt để an ủi linh hồn
Về quần áo người chết
- Có thể chôn cất hoặc hỏa táng cạnh mộ khi làm lễ nhập trạch
- Việc này giúp người chết có thể nhìn thấy rõ ràng mùi hương của mình để sớm nhập hồn
Về cây dẫn đường
- Không nhất thiết phải dùng cây mía, có thể dùng tre, trúc
- Cần dùng khăn của người chết quấn lên ngọn cây
- Treo thêm chuông gió để dẫn đường
Về gà dùng trong lễ cúng
- Phải tìm đúng con gà trống mới tập gáy
- Gà trống tập gáy không bị ảnh hưởng bởi các vật khác trong quá trình thực hiện nghi lễ
Về vàng mã
- Nên dùng vàng mã đã được ủ cùng quần áo người chết để tạo mùi
- Không nên dùng vàng mã mua trực tiếp ngoài chợ rồi mới cúng
Biến Thể Của Lễ Cúng Tam Chiêu Theo Các Vùng Miền
Miền Bắc
- Thường có sự tham gia của thầy cúng
- Lễ vật cầu kỳ, đầy đủ theo nghi thức truyền thống
- Có sự hiện diện của các nghi thức như rắc gạo, muối
Miền Trung
- Giữ gìn nghi thức truyền thống một cách nghiêm ngặt
- Lễ vật mang tính biểu tượng cao
- Có sự kết hợp giữa tín ngưỡng dân gian và Phật giáo
Miền Nam
- Lễ vật đơn giản hơn nhưng vẫn đầy đủ ý nghĩa
- Có sự pha trộn giữa các yếu tố văn hóa
- Thường có sự tham gia của cộng đồng xóm giềng
Ý Nghĩa Hiện Đại Của Lễ Cúng Tam Chiêu
Giá trị văn hóa
Lễ cúng tam chiêu là một phần quan trọng trong di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. Nghi lễ này góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, đặc biệt là đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
Giá trị nhân văn
Nghi lễ giúp giáo dục thế hệ trẻ về lòng hiếu thảo, trách nhiệm với gia đình và tổ tiên. Đây là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, chia sẻ nỗi đau và cùng nhau vượt qua mất mát.
Giá trị tâm lý
Lễ cúng tam chiêu giúp người thân có cơ hội bày tỏ nỗi đau, tiễn biệt người đã khuất một cách trang trọng. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hồi phục tâm lý sau mất mát.
Cách Tổ Chức Lễ Cúng Tam Chiêu Hiện Đại
Tối giản hóa nghi thức
- Giữ lại những yếu tố tâm linh quan trọng
- Bỏ bớt những nghi thức rườm rà, lãng phí
- Tập trung vào ý nghĩa tinh thần hơn là hình thức
Kết hợp yếu tố hiện đại
- Sử dụng công nghệ để ghi lại nghi thức
- Tổ chức theo hướng thân thiện với môi trường
- Kết hợp các yếu tố văn hóa hiện đại
Tăng cường ý nghĩa cộng đồng
- Tổ chức các hoạt động từ thiện nhân dịp lễ cúng
- Chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong việc tổ chức tang lễ
- Tạo nên một cộng đồng hỗ trợ lẫn nhau trong những lúc khó khăn
Kết Luận
Lễ cúng tam chiêu là một nghi lễ tâm linh quan trọng trong văn hóa tang ma của người Việt Nam. Dù có những khác biệt về quan điểm giữa các tôn giáo và vùng miền, nhưng mục đích chung của lễ cúng này là thể hiện lòng hiếu thảo, tiễn biệt người đã khuất một cách trang trọng và cầu mong cho linh hồn họ được an nghỉ.
Trong xã hội hiện đại, lễ cúng tam chiêu cần được tiếp tục gìn giữ nhưng cũng cần có sự điều chỉnh phù hợp với cuộc sống ngày nay. Điều quan trọng là giữ được ý nghĩa tâm linh, giá trị văn hóa và nhân văn của nghi lễ này, đồng thời loại bỏ những yếu tố mê tín, lãng phí không cần thiết.
Thông qua bài viết này, chuaphatanlongthanh.com hy vọng đã cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích về lễ cúng tam chiêu, giúp bạn hiểu rõ hơn về một phần quan trọng trong di sản văn hóa tâm linh của dân tộc.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 8, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
