Giao thừa, hay còn gọi là đêm trừ tịch, là khoảnh khắc thiêng liêng đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Đây là thời điểm mà mọi gia đình người Việt đều hướng về tổ tiên, tạ ơn những điều đã qua và cầu mong một năm mới bình an, hạnh phúc, thịnh vượng. Một phần không thể thiếu trong nghi lễ này là mâm cúng giao thừa. Việc mua sắm cúng giao thừa không chỉ đơn thuần là chuẩn bị đồ lễ mà còn là thể hiện lòng thành kính, sự trang trọng và mong muốn một khởi đầu tốt đẹp cho năm mới. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn một hướng dẫn toàn diện về cách chuẩn bị mâm lễ cúng giao thừa một cách đầy đủ, chính xác và ý nghĩa nhất.
Có thể bạn quan tâm: Mua Ngũ Vị Hương Để Thờ Cúng Ở Tphcm: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A-z
Tóm tắt quy trình chuẩn bị mâm cúng giao thừa
Chuẩn bị mâm cúng giao thừa cần thực hiện theo các bước sau:
- Xác định thời gian cúng: Giao thừa thường được tiến hành vào khoảnh khắc chuyển giao giữa ngày 30 (hoặc 29) tháng Chạp và ngày mùng 1 Tết, thường là khoảng 23h00 đến 00h00.
- Chuẩn bị mâm cúng: Bao gồm mâm cúng trong nhà (cúng Gia tiên) và mâm cúng ngoài trời (cúng Tống Tiêu, đưa ông Táo về trời, cúng các vong linh).
- Chuẩn bị đồ lễ: Thực hiện các công việc mua sắm, nấu nướng các món ăn, bày trí mâm cúng.
- Thực hiện nghi lễ: Đọc văn khấn, thắp hương, vái lạy, hóa vàng mã.
- Hóa vàng mã: Sau khi cúng xong, hóa vàng mã và rải tiền vàng cho các vong linh.
Những điều cần biết về lễ cúng giao thừa
Ý nghĩa tâm linh của lễ cúng giao thừa
Lễ cúng giao thừa là một trong những nghi lễ quan trọng nhất trong dịp Tết Nguyên đán. Đây là thời điểm linh thiêng để:
- Tạ ơn tổ tiên: Cảm tạ tổ tiên đã phù hộ độ trì cho gia đình trong một năm qua.
- Cầu mong năm mới: Xin tổ tiên, thần linh phù hộ cho một năm mới an lành, hạnh phúc, thịnh vượng, sức khỏe dồi dào, công việc thuận lợi.
- Tống tiễn năm cũ: Đưa tiễn những điều không may mắn, xui xẻo của năm cũ.
- Đón tiếp năm mới: Đón rước những điều tốt đẹp, may mắn của năm mới.
- Cúng vong linh: Thể hiện lòng nhân ái, bố thí cho các vong linh, cô hồn không nơi nương tựa.
Theo quan niệm dân gian, giao thừa là thời điểm các vị thần linh, đặc biệt là Ngũ Đế (năm vị đế vương cai quản năm mới) giáng thế để xét duyệt công việc của con người trong năm cũ và định đoạt vận mệnh cho năm mới. Vì vậy, việc cúng giao thừa cần được thực hiện một cách trang trọng, thành kính.
Thời gian cúng giao thừa chuẩn nhất
Thời gian cúng giao thừa truyền thống là vào khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, thường là khoảng 23h30 đến 00h30. Tuy nhiên, tùy theo điều kiện thời gian và hoàn cảnh gia đình, có thể linh hoạt trong khoảng thời gian từ 23h00 (ngày 30 tháng Chạp) cho đến 01h00 (ngày mùng 1 Tết).
Điều quan trọng nhất là thực hiện nghi lễ một cách thành tâm và trang trọng. Nên tránh cúng quá sớm (trước 22h00) hoặc quá muộn (sau 02h00) để thể hiện sự tôn trọng với tổ tiên và thần linh.
Các loại mâm cúng trong dịp giao thừa
Lễ cúng giao thừa thường bao gồm hai mâm cúng:
- Mâm cúng trong nhà (cúng Gia tiên): Được đặt trên bàn thờ gia tiên trong nhà. Đây là mâm cúng chính, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên.
- Mâm cúng ngoài trời (cúng Tống Tiêu): Được đặt ở ngoài trời, thường là ở cửa chính hoặc sân. Mâm này dùng để cúng Thần linh, Tống Tiêu (đưa tiễn năm cũ), đưa ông Táo về trời, và cúng các vong linh, cô hồn.
Chuẩn bị mâm cúng trong nhà (cúng Gia tiên)
Mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả là một phần không thể thiếu trong bất kỳ dịp lễ cúng nào của người Việt, đặc biệt là dịp Tết. Mâm ngũ quả tượng trưng cho ước mong về sức khỏe, sự sung túc, may mắn và bình an cho gia đình.
Cách chọn quả:
- Màu sắc: Nên chọn các loại quả có màu sắc tươi sáng, rực rỡ như đỏ, vàng, cam, xanh. Các màu sắc này tượng trưng cho sự may mắn, thịnh vượng và sinh khí.
- Hình dáng: Chọn những quả có hình dáng đẹp, không bị dập nát, sâu bệnh.
- Ý nghĩa: Mỗi loại quả có một ý nghĩa riêng:
- Cam, quýt, bưởi: Tượng trưng cho sự sung túc, đầy đủ.
- Thanh long: Tượng trưng cho sự may mắn, thịnh vượng.
- Táo: Tượng trưng cho sự bình an.
- Lê, táo: Tượng trưng cho sự “lê – táo” (vẹn toàn).
- Chuối: Tượng trưng cho sự gắn bó, sum vầy.
- Dứa (thơm): Tượng trưng cho sự giàu sang, phú quý.
- Nho: Tượng trưng cho sự viên mãn, hạnh phúc.
Cách bày trí:
- Bày theo hình tháp: Tạo cảm giác trang nghiêm, đầy đặn.
- Xếp theo màu sắc: Tạo sự hài hòa, bắt mắt.
- Sử dụng đĩa: Có thể dùng đĩa tròn, đĩa vuông, hoặc mẹt tre để bày trái cây.
Mâm cỗ mặn
Mâm cỗ mặn là phần chính của mâm cúng, thể hiện sự no đủ và lòng thành kính của gia chủ. Các món ăn trong mâm cỗ cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, nấu nướng cẩn thận.
Các món ăn truyền thống không thể thiếu:
- Bánh chưng / Bánh tét: Là biểu tượng của ngày Tết, tượng trưng cho trời đất, lòng biết ơn và sự đoàn viên.
- Gà luộc / Gà cúng: Thường là gà trống luộc nguyên con, tượng trưng cho sự sung túc và lòng thành kính. Gà luộc phải được luộc chín tới, da vàng óng, không bị nứt.
- Xôi gấc / Xôi đậu xanh: Tượng trưng cho sự may mắn, đỏ chót như màu lửa, cầu mong một năm mới đỏ chót về tài lộc.
- Canh măng / Canh miến: Tượng trưng cho sự thanh tao, tinh khiết.
- Thịt kho tàu / Thịt đông: Là món ăn truyền thống, thể hiện sự no đủ.
- Dưa hành, dưa kiệu: Giúp giải ngấy, thanh nhiệt.
Các món ăn khác tùy theo vùng miền:
- Miền Bắc: Giò lụa, chả quế, nem rán, dưa muối.
- Miền Trung: Bánh tét, thịt heo luộc, cá kho, các loại bánh mặn.
- Miền Nam: Bánh tét, thịt kho tàu, canh khổ qua, củ cải ngâm.
Cách bày trí mâm cỗ:
- Bày trên mâm lớn hoặc bàn: Những món chính như bánh chưng, gà luộc, xôi được đặt ở vị trí trung tâm.
- Sắp xếp hợp lý: Các món ăn được sắp xếp gọn gàng, đẹp mắt.
- Dùng đĩa, bát: Các món ăn được chia ra các đĩa, bát nhỏ để dễ dàng bày trí.
Mâm cỗ chay
Nếu gia đình theo đạo Phật hoặc muốn cúng chay, có thể chuẩn bị một mâm cỗ chay thay cho mâm cỗ mặn. Các món chay cũng cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, sạch sẽ.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Mua Quần Áo Cúng Cô Hồn: Cách Chọn, Chuẩn Bị Và Thực Hiện Lễ Cúng
Các món chay phổ biến:
- Gỏi cuốn: Tượng trưng cho sự thanh tao.
- Canh nấm: Tượng trưng cho sự thanh tịnh.
- Xôi chay: Được nấu từ gạo nếp, đậu xanh, dừa.
- Bánh chưng chay: Được làm từ gạo nếp, đậu xanh, nấm, rau củ.
- Các loại rau củ quả luộc hoặc xào.
Hương, nến, đèn
Hương, nến, đèn là những vật dụng không thể thiếu trong nghi lễ cúng. Chúng tượng trưng cho ánh sáng, sự thanh tịnh và lòng thành kính.
- Hương: Nên chọn loại hương thơm dịu, không quá nồng. Cắm hương thành hàng thẳng, không quá dày, không quá thưa.
- Nến, đèn: Nên dùng nến trắng hoặc đèn dầu. Ánh sáng cần dịu nhẹ, tạo không khí trang nghiêm.
Hoa tươi
Hoa tươi tượng trưng cho vẻ đẹp, sự sống và lòng thành kính. Nên chọn các loại hoa có màu sắc tươi sáng, ý nghĩa tốt đẹp.
Các loại hoa thường dùng:
- Hoa cúc: Tượng trưng cho sự trường thọ, may mắn.
- Hoa lay ơn: Tượng trưng cho sự tinh khiết, thanh tao.
- Hoa hồng: Tượng trưng cho sự sang trọng, hạnh phúc.
- Hoa đào: Tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc (thường dùng ở miền Bắc).
- Hoa mai: Tượng trưng cho sự may mắn, phú quý (thường dùng ở miền Nam).
Trái cây
Ngoài mâm ngũ quả, có thể chuẩn bị thêm một đĩa trái cây tươi để dâng lên tổ tiên. Nên chọn những loại trái cây theo mùa, tươi ngon.
Rượu, trà
Rượu, trà là những thức uống truyền thống dùng để dâng lên tổ tiên.
- Rượu: Có thể dùng rượu vang, rượu gạo, rượu thuốc. Đổ rượu vào chén nhỏ, đặt trên mâm cúng.
- Trà: Có thể dùng trà xanh, trà sen, trà thảo mộc. Đổ trà vào ấm, chén nhỏ.
Tiền vàng mã
Tiền vàng mã là vật dụng dùng để hóa sau khi cúng. Đây là hình thức thể hiện lòng thành kính, bố thí cho các vong linh.
- Tiền vàng: Có thể mua sẵn ở các cửa hàng bán đồ cúng.
- Vàng mã: Các loại vàng mã như quần áo, giày dép, nhà cửa, xe cộ… dùng để hóa cho các vong linh.
Chuẩn bị mâm cúng ngoài trời (cúng Tống Tiêu)
Cúng Tống Tiêu là gì?
Cúng Tống Tiêu là nghi lễ cúng tiễn năm cũ, đưa tiễn những điều không may mắn, xui xẻo ra khỏi nhà. Đây là một nghi lễ quan trọng, thường được thực hiện ngoài trời.
Mâm cúng Tống Tiêu
Mâm cúng Tống Tiêu thường đơn giản hơn mâm cúng trong nhà, nhưng vẫn cần đầy đủ các yếu tố:
- Gà luộc: Một con gà luộc nguyên con.
- Xôi: Một đĩa xôi.
- Canh: Một bát canh.
- Trái cây: Một đĩa trái cây.
- Hương, nến: Để thắp.
- Tiền vàng mã: Dùng để hóa.
Cúng vong linh, cô hồn
Cúng vong linh, cô hồn là hình thức thể hiện lòng nhân ái, bố thí cho các vong linh không nơi nương tựa.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Mua Nến Tealight Cúng Sao Đúng Cách Và Hiệu Quả
Các vật dụng cần chuẩn bị:
- Cơm trắng: Một bát cơm trắng.
- Nước: Một cốc nước.
- Trái cây: Một đĩa trái cây.
- Tiền vàng mã: Dùng để hóa.
- Muối, gạo: Rải ra đất để hóa giải xui xẻo.
Cúng đưa ông Táo về trời
Theo quan niệm dân gian, ông Táo (Táo quân) là vị thần cai quản bếp lửa trong mỗi gia đình. Vào ngày 23 tháng Chạp, ông Táo sẽ về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng về những việc làm tốt xấu của gia đình trong năm qua. Tuy nhiên, một số gia đình cũng có tục cúng đưa ông Táo về trời vào dịp giao thừa.
Các vật dụng cần chuẩn bị:
- Mâm cỗ mặn: Tương tự như mâm cỗ cúng gia tiên.
- Hương, nến: Để thắp.
- Tiền vàng mã: Dùng để hóa.
- Bánh kẹo: Dành cho ông Táo.
Những lưu ý quan trọng khi chuẩn bị mâm cúng giao thừa
Sự thành tâm là yếu tố quan trọng nhất
Dù mâm cúng có đơn giản hay cầu kỳ, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính. Người xưa có câu: “Thành tâm thì linh”. Chỉ cần bạn thực sự thành tâm, kính trọng tổ tiên, thần linh thì nghi lễ sẽ linh thiêng.
Sự trang nghiêm, sạch sẽ
Nghi lễ cúng giao thừa cần được thực hiện trong không khí trang nghiêm, thanh tịnh. Trước khi cúng, cần dọn dẹp nhà cửa, lau chùi bàn thờ, chuẩn bị các vật dụng sạch sẽ.
Tuân theo phong tục địa phương
Mỗi vùng miền có những phong tục, tập quán khác nhau. Bạn nên tìm hiểu và tuân theo phong tục của địa phương mình để nghi lễ được diễn ra đúng cách.
Không cúng đồ sống
Tuyệt đối không cúng đồ sống vì điều này thể hiện sự thiếu tôn trọng với tổ tiên, thần linh.
Không để mâm cúng quá đơn giản
Mâm cúng cần được chuẩn bị đầy đủ, chỉn chu để thể hiện lòng thành kính. Tuy nhiên, không cần quá cầu kỳ, lãng phí.
Không cúng vào giờ xấu
Nên tránh cúng vào những giờ xấu, những ngày xấu để nghi lễ được diễn ra thuận lợi.
Không cúng quá muộn
Nên cúng vào thời gian quy định, tránh cúng quá muộn vì điều này có thể ảnh hưởng đến ý nghĩa của nghi lễ.
Văn khấn giao thừa
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Mua Nhẫn Đã Được Cúng: Cách Chọn, Ý Nghĩa, Và Những Điều Cần Lưu Ý
Văn khấn giao thừa trong nhà
Văn khấn giao thừa trong nhà là lời khấn dâng lên tổ tiên, thể hiện lòng thành kính và cầu mong sự phù hộ.
Nội dung văn khấn (mẫu):
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ.
Con kính lạy chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản gia Táo Quân.
Con kính lạy Cửu Trùng Thanh Vân, Lục Cung Tinh chúa.
Con kính lạy Huyền Bồng Tinh quân, Hạc Thần Tinh quân, Kim Quỹ Tinh quân, Thái Bạch Tinh quân.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại chư vị tiên linh.
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp (hoặc 29 tháng Chạp), năm… (tên năm âm lịch).
Tín chủ con là… (họ tên, tuổi, địa chỉ).
Cùng toàn thể gia đình.
Nhân tiết giao thừa, con trân trọng sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả, kim ngân, hương đăng, bày ra trước án, kính cẩn tấu trình.
Kính cáo các cụ, kính cáo các vị:
Năm cũ sắp qua, xuân mới sắp tới, đón mừng năm mới, con cháu chúng con xin kính cáo các cụ, các vị:
Trong năm qua, nhờ ơn tổ tiên, ơn các vị thần linh phù hộ, gia đình chúng con được bình an, hạnh phúc.
Nay theo phong tục, con cháu chúng con sửa biện hương hoa, lễ vật, kính dâng lên các cụ, các vị, kính mong các cụ, các vị chứng giám cho lòng thành của con cháu.
Con cháu chúng con xin kính chúc các cụ, các vị:
Năm mới an khang, thọ tựa thiên sơn, phúc như đông hải.
Chúng con kính chúc các cụ, các vị:
Năm mới an khang, thọ tựa thiên sơn, phúc như đông hải.
Chúng con kính chúc các cụ, các vị:
Năm mới an khang, thọ tựa thiên sơn, phúc như đông hải.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Văn khấn giao thừa ngoài trời
Văn khấn giao thừa ngoài trời là lời khấn dâng lên các vị thần linh, thể hiện lòng thành kính và cầu mong sự phù hộ.
Nội dung văn khấn (mẫu):
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ.
Con kính lạy chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Cửu Trùng Thanh Vân, Lục Cung Tinh chúa.
Con kính lạy Huyền Bồng Tinh quân, Hạc Thần Tinh quân, Kim Quỹ Tinh quân, Thái Bạch Tinh quân.
Con kính lạy các vị Thần linh cai quản xứ này.
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp (hoặc 29 tháng Chạp), năm… (tên năm âm lịch).
Tín chủ con là… (họ tên, tuổi, địa chỉ).
Cùng toàn thể gia đình.
Nhân tiết giao thừa, con trân trọng sửa biện hương hoa, lễ vật, trà quả, kim ngân, hương đăng, bày ra trước án, kính cẩn tấu trình.
Kính cáo các vị:
Năm cũ sắp qua, xuân mới sắp tới, đón mừng năm mới, con cháu chúng con xin kính cáo các vị:
Trong năm qua, nhờ ơn các vị thần linh phù hộ, gia đình chúng con được bình an, hạnh phúc.
Nay theo phong tục, con cháu chúng con sửa biện hương hoa, lễ vật, kính dâng lên các vị, kính mong các vị chứng giám cho lòng thành của con cháu.
Con cháu chúng con xin kính chúc các vị:
Năm mới an khang, thọ tựa thiên sơn, phúc như đông hải.
Chúng con kính chúc các vị:
Năm mới an khang, thọ tựa thiên sơn, phúc như đông hải.
Chúng con kính chúc các vị:
Năm mới an khang, thọ tựa thiên sơn, phúc như đông hải.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Những lưu ý khi đọc văn khấn
- Đọc rõ ràng, rành mạch: Không đọc vội vàng, hấp tấp.
- Thành tâm, kính cẩn: Đọc văn khấn với thái độ thành kính, tôn trọng.
- Theo đúng nghi thức: Thực hiện các nghi thức như chắp tay, vái lạy theo đúng quy định.
Kết luận
Mua sắm cúng giao thừa là một công việc quan trọng, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh và mong muốn một năm mới an lành, hạnh phúc, thịnh vượng. Việc chuẩn bị mâm cúng cần được thực hiện một cách thành tâm, trang nghiêm, chỉn chu. Dù mâm cúng có đơn giản hay cầu kỳ, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính của gia chủ. Hy vọng rằng với những hướng dẫn chi tiết trên, bạn có thể chuẩn bị một mâm cúng giao thừa đầy đủ, ý nghĩa và trang trọng để đón một năm mới an lành, hạnh phúc.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 9, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
