Mâm cúng người chết là một phần thiết yếu trong nghi lễ tang lễ truyền thống của người Việt, thể hiện lòng thành kính, tưởng nhớ và mong muốn tiễn biệt người đã khuất một cách trọn vẹn. Việc chuẩn bị mâm cúng người chết đúng cách không chỉ là tuân thủ phong tục mà còn là cách để gia đình thể hiện sự tôn trọng và để lại ấn tượng tốt đẹp trong mắt họ hàng, láng giềng. Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết cách chuẩn bị mâm cúng người chết theo từng giai đoạn, từ lễ khâm liệm, lễ nhập quan, đến lễ cúng cơm hàng ngày và các lễ cúng chính trong thời gian để tang.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chuẩn Bị Mâm Cúng Mặn Cất Nóc Nhà Đầy Đủ, Chi Tiết
Tóm tắt các bước chuẩn bị mâm cúng người chết
- Tìm hiểu phong tục: Nghiên cứu phong tục địa phương, tôn giáo của gia đình (Công giáo, Phật giáo, Cao Đài, Hòa Hảo, Đạo Mẫu, v.v.).
- Lập danh sách lễ vật: Xác định lễ vật cho từng buổi cúng (cơm, canh, xôi, cháo, heo sữa quay, gà luộc, bánh kẹo, hoa quả, trà rượu, vàng mã).
- Chuẩn bị lễ vật:
- Mâm cúng hàng ngày (cơm): Gạo, muối, nước, một đĩa cơm, một bát canh, một món mặn (thịt, cá, tôm), một đĩa trái cây, một ly nước, một chén trà, một chén rượu, một cây nhang.
- Mâm cúng khâm liệm/nhập quan: Thêm heo sữa quay, gà luộc, xôi, bánh phồng, bánh kẹo.
- Mâm cúng lớn (cúng giỗ, cúng 49 ngày, cúng 100 ngày): Bổ sung heo quay, bánh chưng, bánh tét, rượu, nước ngọt.
- Bày trí mâm cúng: Đặt mâm cúng trên bàn thờ hoặc bàn riêng, sắp xếp lễ vật gọn gàng, cân đối. Đặt 3 chén nước, 3 chén trà, 3 chén rượu, một cây nhang, một đôi đèn cầy.
- Thực hiện lễ cúng: Thắp nhang, vái lạy, đọc văn khấn (nếu có), mời cơm, mời cháo, mời nước, mời rượu, mời xôi, mời bánh kẹo. Sau khi cúng, đốt vàng mã (nếu có) và hóa vàng.
- Dọn dẹp: Dọn dẹp mâm cúng sau khi cúng xong, không để thừa thãi.
Mâm cúng người chết hàng ngày
Trong thời gian để tang, gia đình thường cúng cơm cho người đã khuất vào các bữa ăn chính (sáng, trưa, chiều) và một số thời điểm quan trọng khác như sáng sớm, chiều tối. Đây là cách để thể hiện lòng thành kính và mong muốn người đã khuất luôn được no đủ.
Lễ vật cần chuẩn bị
Mâm cúng người chết hàng ngày thường đơn giản hơn so với các lễ cúng lớn, nhưng vẫn cần đảm bảo đầy đủ các yếu tố cơ bản:
- Một đĩa cơm: Là món ăn chính, tượng trưng cho sự no ấm.
- Một bát canh: Có thể là canh rau, canh mồng tơi, canh bí đao, canh khổ qua, v.v.
- Một món mặn: Có thể là thịt luộc, cá kho, tôm rim, thịt kho, v.v. Món mặn thể hiện sự tôn trọng và mong muốn người đã khuất được thưởng thức món ăn ngon.
- Một đĩa trái cây: Nên chọn các loại trái cây có màu sắc tươi sáng, có ý nghĩa tốt lành như chuối, cam, quýt, thanh long, dưa hấu, v.v. Tránh các loại trái cây có mùi quá nồng hoặc có gai.
- Một ly nước: Nước sạch, tinh khiết.
- Một chén trà: Trà xanh hoặc trà thảo mộc.
- Một chén rượu: Rượu trắng hoặc rượu vang.
- Một cây nhang: Thắp nhang để thông báo và mời người đã khuất về dùng cơm.
- Một đôi đèn cầy: Đèn cầy thường được thắp vào buổi tối hoặc các buổi cúng lớn.
- Một ít gạo, muối: Đặt ở hai bên mâm cúng, tượng trưng cho sự no ấm và may mắn.
- Vàng mã (nếu có): Có thể chuẩn bị một ít vàng mã để đốt trong các buổi cúng lớn.
Cách bày trí mâm cúng
- Mâm cúng: Nên dùng mâm gỗ, mâm nhựa hoặc mâm inox, đặt trên bàn thờ hoặc bàn riêng.
- Sắp xếp lễ vật: Đặt cơm ở chính giữa, canh và món mặn ở hai bên, trái cây ở phía trước. Nước, trà, rượu đặt ở phía trên cùng.
- Cây nhang: Cắm vào lư hương hoặc bát hương.
- Đèn cầy: Đặt ở hai bên mâm cúng.
Thời gian cúng
- Sáng: Khoảng 6-7 giờ sáng.
- Trưa: Khoảng 11-12 giờ trưa.
- Chiều: Khoảng 5-6 giờ chiều.
- Tối: Khoảng 9-10 giờ tối.
Mâm cúng người chết trong các lễ cúng lớn
Ngoài việc cúng cơm hàng ngày, gia đình còn tổ chức các lễ cúng lớn để tưởng nhớ người đã khuất. Các lễ cúng này thường được tổ chức vào các dịp như lễ khâm liệm, lễ nhập quan, lễ cúng 3 ngày, lễ cúng 7 ngày, lễ cúng 49 ngày, lễ cúng 100 ngày, lễ cúng giỗ đầu, lễ cúng giỗ hàng năm, v.v.
Lễ cúng khâm liệm và nhập quan
Đây là hai lễ cúng quan trọng diễn ra ngay sau khi người thân qua đời. Mâm cúng khâm liệm và nhập quan thường được chuẩn bị kỹ lưỡng hơn so với mâm cúng hàng ngày.
Lễ vật cần chuẩn bị:
- Mâm cúng cơm: Như đã nêu ở phần trên.
- Heo sữa quay: Là lễ vật quan trọng, tượng trưng cho sự no đủ và may mắn.
- Gà luộc: Gà trống luộc nguyên con, tượng trưng cho sự thanh khiết và may mắn.
- Xôi: Xôi gấc, xôi đậu xanh, xôi nếp, v.v.
- Bánh phồng: Bánh phồng tôm, bánh phồng lát, v.v.
- Bánh kẹo: Các loại bánh kẹo ngọt, tượng trưng cho sự ngọt ngào và may mắn.
- Trái cây: Các loại trái cây tươi, có màu sắc đẹp.
- Rượu, nước ngọt: Rượu trắng, bia, nước ngọt các loại.
- Hoa cúc: Hoa cúc vàng là loài hoa thường được dùng trong các lễ tang.
- Nhang, đèn cầy: Để thắp sáng và tạo không khí trang nghiêm.
- Vàng mã: Các loại vàng mã dành cho người đã khuất.
Lễ cúng 49 ngày và 100 ngày
Lễ cúng 49 ngày và 100 ngày là hai lễ cúng quan trọng trong thời gian để tang. Theo quan niệm dân gian, người đã khuất sẽ trở về nhà vào các mốc thời gian này.
Lễ vật cần chuẩn bị:
- Mâm cúng cơm: Như đã nêu ở phần trên.
- Heo quay: Heo quay nguyên con hoặc heo quay nhỏ.
- Bánh chưng, bánh tét: Tùy theo vùng miền.
- Bánh kẹo: Các loại bánh kẹo ngọt.
- Trái cây: Các loại trái cây tươi.
- Rượu, nước ngọt: Rượu trắng, bia, nước ngọt các loại.
- Hoa cúc: Hoa cúc vàng.
- Nhang, đèn cầy: Để thắp sáng và tạo không khí trang nghiêm.
- Vàng mã: Các loại vàng mã dành cho người đã khuất.
Lễ cúng giỗ
Lễ cúng giỗ là lễ cúng tưởng nhớ người đã khuất vào ngày mất hàng năm. Đây là dịp để gia đình sum họp, tưởng nhớ người thân và thể hiện lòng thành kính.
Lễ vật cần chuẩn bị:
- Mâm cúng cơm: Như đã nêu ở phần trên.
- Heo quay: Heo quay nguyên con hoặc heo quay nhỏ.
- Bánh chưng, bánh tét: Tùy theo vùng miền.
- Bánh kẹo: Các loại bánh kẹo ngọt.
- Trái cây: Các loại trái cây tươi.
- Rượu, nước ngọt: Rượu trắng, bia, nước ngọt các loại.
- Hoa cúc: Hoa cúc vàng.
- Nhang, đèn cầy: Để thắp sáng và tạo không khí trang nghiêm.
- Vàng mã: Các loại vàng mã dành cho người đã khuất.
Một số lưu ý khi chuẩn bị mâm cúng người chết
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Mừng Lúa Mới Của Cơ Tu: Nghi Lễ Thiêng Liêng Gắn Kết Con Người Với Thiên Nhiên
- Tôn trọng phong tục: Mỗi vùng miền, mỗi tôn giáo có những phong tục riêng về việc cúng người chết. Gia đình nên tìm hiểu và tuân thủ phong tục của địa phương và tôn giáo của mình.
- Chọn lễ vật tươi ngon: Lễ vật dùng để cúng người chết cần được chọn lựa kỹ lưỡng, đảm bảo tươi ngon, sạch sẽ.
- Bày trí gọn gàng, trang nghiêm: Mâm cúng cần được bày trí gọn gàng, trang nghiêm, thể hiện sự tôn trọng đối với người đã khuất.
- Cúng đúng giờ: Nên cúng đúng giờ, không nên cúng quá sớm hoặc quá muộn.
- Thành tâm: Khi cúng, gia đình nên thành tâm, thành kính, thể hiện lòng thành kính đối với người đã khuất.
- Không để thừa thãi: Sau khi cúng xong, nên dọn dẹp mâm cúng, không để thừa thãi.
- Chú ý an toàn: Khi đốt vàng mã, cần chú ý an toàn, tránh gây cháy nổ.
Mâm cúng người chết theo từng vùng miền
Miền Bắc
Mâm cúng người chết ở miền Bắc thường có những đặc điểm riêng biệt:
- Mâm cúng cơm: Gồm cơm trắng, canh mồng tơi, thịt luộc, cá kho, một ít rau luộc, một đĩa trái cây (thường là chuối, cam, quýt), một chén nước, một chén trà, một chén rượu, một cây nhang.
- Mâm cúng lớn: Ngoài mâm cúng cơm, còn có heo quay, gà luộc, xôi gấc, bánh chưng, bánh giầy, bánh kẹo, trà, rượu, nước ngọt, hoa cúc, nhang, đèn cầy, vàng mã.
Miền Trung
Mâm cúng người chết ở miền Trung cũng có những nét đặc trưng riêng:
- Mâm cúng cơm: Gồm cơm trắng, canh bí đao, thịt kho tàu, cá ngừ kho, một ít rau luộc, một đĩa trái cây (thường là thanh long, dưa hấu, cam), một chén nước, một chén trà, một chén rượu, một cây nhang.
- Mâm cúng lớn: Ngoài mâm cúng cơm, còn có heo quay, gà luộc, xôi đậu xanh, bánh chưng, bánh tét, bánh kẹo, trà, rượu, nước ngọt, hoa cúc, nhang, đèn cầy, vàng mã.
Miền Nam
Mâm cúng người chết ở miền Nam thường có những đặc điểm riêng:
- Mâm cúng cơm: Gồm cơm trắng, canh khổ qua, thịt kho tàu, cá basa kho tộ, một ít rau luộc, một đĩa trái cây (thường là chuối, cam, quýt, thanh long), một chén nước, một chén trà, một chén rượu, một cây nhang.
- Mâm cúng lớn: Ngoài mâm cúng cơm, còn có heo quay, gà luộc, xôi nếp, bánh chưng, bánh tét, bánh kẹo, trà, rượu, nước ngọt, hoa cúc, nhang, đèn cầy, vàng mã.
Mâm cúng người chết theo từng tôn giáo
Công giáo
Trong Công giáo, việc cúng người chết thường được gọi là “cầu nguyện cho người quá cố”. Mâm cúng người chết theo phong tục Công giáo thường đơn giản hơn so với phong tục dân gian:
- Hoa: Thường là hoa hồng, hoa cúc, hoa lan.
- Nến: Nến trắng hoặc nến màu.
- Rượu: Rượu vang đỏ hoặc rượu vang trắng.
- Bánh: Bánh mì, bánh ngọt.
- Nước: Nước lọc hoặc nước thánh.
Phật giáo
Trong Phật giáo, việc cúng người chết thường được gọi là “cúng dường” hoặc “cúng bái”. Mâm cúng người chết theo phong tục Phật giáo thường có những đặc điểm riêng:
- Mâm cúng cơm: Gồm cơm chay, canh chay, các món chay, một đĩa trái cây, một chén nước, một chén trà, một cây nhang.
- Mâm cúng lớn: Ngoài mâm cúng cơm, còn có các món chay lớn như chả giò chay, nem chay, xôi chay, bánh kẹo chay, trà, rượu, nước ngọt, hoa, nhang, đèn cầy, vàng mã.
Cao Đài
Trong đạo Cao Đài, việc cúng người chết thường được gọi là “cúng cơm” hoặc “cúng lễ”. Mâm cúng người chết theo phong tục Cao Đài thường có những đặc điểm riêng:
- Mâm cúng cơm: Gồm cơm trắng, canh rau, thịt luộc, cá kho, một ít rau luộc, một đĩa trái cây, một chén nước, một chén trà, một chén rượu, một cây nhang.
- Mâm cúng lớn: Ngoài mâm cúng cơm, còn có heo quay, gà luộc, xôi, bánh chưng, bánh tét, bánh kẹo, trà, rượu, nước ngọt, hoa cúc, nhang, đèn cầy, vàng mã.
Hòa Hảo
Trong đạo Hòa Hảo, việc cúng người chết thường được gọi là “cúng cơm” hoặc “cúng lễ”. Mâm cúng người chết theo phong tục Hòa Hảo thường có những đặc điểm riêng:
- Mâm cúng cơm: Gồm cơm trắng, canh rau, thịt luộc, cá kho, một ít rau luộc, một đĩa trái cây, một chén nước, một chén trà, một chén rượu, một cây nhang.
- Mâm cúng lớn: Ngoài mâm cúng cơm, còn có heo quay, gà luộc, xôi, bánh chưng, bánh tét, bánh kẹo, trà, rượu, nước ngọt, hoa cúc, nhang, đèn cầy, vàng mã.
Đạo Mẫu
Trong đạo Mẫu, việc cúng người chết thường được gọi là “cúng cô hồn” hoặc “cúng lễ”. Mâm cúng người chết theo phong tục đạo Mẫu thường có những đặc điểm riêng:
- Mâm cúng cơm: Gồm cơm trắng, canh rau, thịt luộc, cá kho, một ít rau luộc, một đĩa trái cây, một chén nước, một chén trà, một chén rượu, một cây nhang.
- Mâm cúng lớn: Ngoài mâm cúng cơm, còn có heo quay, gà luộc, xôi, bánh chưng, bánh tét, bánh kẹo, trà, rượu, nước ngọt, hoa cúc, nhang, đèn cầy, vàng mã.
Mâm cúng người chết theo từng hoàn cảnh
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Mồng 1 Tết Để Bao Nhiêu Ly Rượu?
Mâm cúng người chết ở nhà
Mâm cúng người chết ở nhà thường được chuẩn bị kỹ lưỡng hơn so với mâm cúng ở chùa hoặc nhà tang lễ. Gia đình có thể tự chuẩn bị hoặc nhờ người thân, bạn bè giúp đỡ.
Mâm cúng người chết ở chùa
Mâm cúng người chết ở chùa thường được chuẩn bị theo phong tục Phật giáo. Gia đình có thể nhờ nhà chùa chuẩn bị hoặc tự chuẩn bị và mang đến chùa.
Mâm cúng người chết ở nhà tang lễ
Mâm cúng người chết ở nhà tang lễ thường được chuẩn bị theo phong tục dân gian. Gia đình có thể nhờ nhà tang lễ chuẩn bị hoặc tự chuẩn bị và mang đến nhà tang lễ.
Mâm cúng người chết có cần thiết không?
Việc cúng người chết là một phong tục truyền thống của người Việt Nam, thể hiện lòng thành kính, tưởng nhớ và mong muốn tiễn biệt người đã khuất một cách trọn vẹn. Tuy nhiên, việc cúng người chết có cần thiết hay không còn tùy thuộc vào quan điểm, tín ngưỡng và hoàn cảnh của từng gia đình.
- Đối với những gia đình theo đạo Phật: Việc cúng người chết là một phần quan trọng trong nghi lễ tang lễ, thể hiện lòng thành kính và mong muốn người đã khuất được siêu thoát.
- Đối với những gia đình theo đạo Công giáo: Việc cúng người chết thường được gọi là “cầu nguyện cho người quá cố”, thể hiện lòng thành kính và mong muốn người đã khuất được an nghỉ.
- Đối với những gia đình theo đạo Cao Đài, Hòa Hảo, Đạo Mẫu: Việc cúng người chết cũng là một phần quan trọng trong nghi lễ tang lễ, thể hiện lòng thành kính và mong muốn người đã khuất được siêu thoát.
- Đối với những gia đình không theo đạo nào: Việc cúng người chết là một phong tục truyền thống, thể hiện lòng thành kính và mong muốn người đã khuất được siêu thoát.
Mâm cúng người chết nên đặt ở đâu?
Mâm cúng người chết nên được đặt ở những nơi trang nghiêm, sạch sẽ, không bị ồn ào, náo nhiệt. Tùy theo phong tục và hoàn cảnh của từng gia đình, mâm cúng người chết có thể được đặt ở những vị trí khác nhau:
- Trước bàn thờ: Đây là vị trí phổ biến nhất để đặt mâm cúng người chết.
- Trước linh cữu: Mâm cúng người chết có thể được đặt trước linh cữu trong thời gian để tang.
- Trước mộ: Mâm cúng người chết có thể được đặt trước mộ trong các dịp lễ giỗ, lễ cúng 49 ngày, lễ cúng 100 ngày, v.v.
- Trước cổng nhà: Mâm cúng người chết có thể được đặt trước cổng nhà trong các dịp lễ giỗ, lễ cúng 49 ngày, lễ cúng 100 ngày, v.v.
Mâm cúng người chết có thể để được bao lâu?
Mâm cúng người chết nên được dọn dẹp sau khi cúng xong, không nên để thừa thãi. Tuy nhiên, tùy theo phong tục và hoàn cảnh của từng gia đình, mâm cúng người chết có thể được để được một thời gian nhất định:
- Mâm cúng cơm hàng ngày: Nên dọn dẹp sau khi cúng xong.
- Mâm cúng lớn: Có thể để được một vài ngày, tùy theo thời tiết và điều kiện bảo quản.
- Mâm cúng ở chùa: Thường được dọn dẹp sau khi cúng xong.
Mâm cúng người chết có thể làm bằng gì?
Mâm cúng người chết có thể được làm bằng nhiều chất liệu khác nhau, tùy theo phong tục và hoàn cảnh của từng gia đình:
- Mâm gỗ: Mâm gỗ là chất liệu truyền thống, mang lại cảm giác ấm cúng, thân thiện.
- Mâm nhựa: Mâm nhựa là chất liệu hiện đại, dễ vệ sinh, giá thành rẻ.
- Mâm inox: Mâm inox là chất liệu hiện đại, dễ vệ sinh, giá thành rẻ, nhưng có thể mang lại cảm giác lạnh lẽo.
Mâm cúng người chết có cần phải mua mới không?
Mâm cúng người chết không nhất thiết phải mua mới. Gia đình có thể sử dụng mâm cúng cũ, miễn là mâm cúng sạch sẽ, không bị hư hỏng. Tuy nhiên, nếu gia đình có điều kiện, có thể mua mâm cúng mới để thể hiện lòng thành kính.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Mặn Gác Đòn Dông Là Gì Và Cách Chuẩn Bị Đầy Đủ
Mâm cúng người chết có thể dùng lại được không?
Mâm cúng người chết có thể dùng lại được, miễn là mâm cúng sạch sẽ, không bị hư hỏng. Tuy nhiên, sau mỗi lần cúng, nên vệ sinh mâm cúng kỹ lưỡng để đảm bảo vệ sinh.
Mâm cúng người chết có thể để ở đâu sau khi cúng xong?
Sau khi cúng xong, mâm cúng người chết nên được dọn dẹp và để ở những nơi sạch sẽ, khô ráo, tránh ẩm mốc, côn trùng. Tùy theo chất liệu của mâm cúng, có thể để ở những nơi khác nhau:
- Mâm gỗ: Nên để ở nơi khô ráo, tránh ẩm mốc.
- Mâm nhựa: Nên để ở nơi sạch sẽ, tránh ánh nắng trực tiếp.
- Mâm inox: Nên để ở nơi sạch sẽ, tránh ẩm mốc.
Mâm cúng người chết có thể được tặng cho ai?
Mâm cúng người chết không nên được tặng cho ai, vì đây là vật dụng dùng để cúng người đã khuất. Tuy nhiên, sau khi cúng xong, có thể tặng cho người thân, bạn bè những món ăn còn lại trong mâm cúng.
Mâm cúng người chết có thể được bán lại không?
Mâm cúng người chết không nên được bán lại, vì đây là vật dụng dùng để cúng người đã khuất. Tuy nhiên, nếu gia đình không còn nhu cầu sử dụng, có thể tặng cho người thân, bạn bè hoặc cho người nghèo.
Mâm cúng người chết có thể được tái chế không?
Mâm cúng người chết có thể được tái chế, tùy theo chất liệu của mâm cúng:
- Mâm gỗ: Có thể được tái chế thành các vật dụng khác.
- Mâm nhựa: Có thể được tái chế thành các vật dụng khác.
- Mâm inox: Có thể được tái chế thành các vật dụng khác.
Mâm cúng người chết có thể được dùng để làm gì khác?
Mâm cúng người chết không nên được dùng để làm gì khác, vì đây là vật dụng dùng để cúng người đã khuất. Tuy nhiên, sau khi cúng xong, có thể dùng mâm cúng để đựng đồ ăn, thức uống trong các dịp khác.
Mâm cúng người chết có thể được dùng để làm gì trong tương lai?
Mâm cúng người chết có thể được dùng để làm gì trong tương lai tùy thuộc vào chất liệu và tình trạng của mâm cúng:
- Mâm gỗ: Có thể được dùng để làm vật dụng trang trí, vật dụng lưu niệm.
- Mâm nhựa: Có thể được dùng để làm vật dụng đựng đồ, vật dụng trang trí.
- Mâm inox: Có thể được dùng để làm vật dụng đựng đồ, vật dụng trang trí.
Kết luận
Việc chuẩn bị mâm cúng người chết đúng cách là một phần quan trọng trong nghi lễ tang lễ truyền thống của người Việt Nam. Tùy theo phong tục, tôn giáo và hoàn cảnh của từng gia đình, mâm cúng người chết có thể được chuẩn bị theo những cách khác nhau. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là gia đình cần thể hiện lòng thành kính, tưởng nhớ và mong muốn tiễn biệt người đã khuất một cách trọn vẹn. Việc cúng người chết không chỉ là tuân thủ phong tục mà còn là cách để gia đình thể hiện sự tôn trọng và để lại ấn tượng tốt đẹp trong mắt họ hàng, láng giềng.
Theo thông tin tổng hợp từ chuaphatanlongthanh.com, việc chuẩn bị mâm cúng người chết đúng cách là một phần quan trọng trong nghi lễ tang lễ truyền thống của người Việt Nam, thể hiện lòng thành kính, tưởng nhớ và mong muốn tiễn biệt người đã khuất một cách trọn vẹn.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 9, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
