Lễ cúng thần Táo quân, hay còn gọi là lễ cúng ông Công ông Táo, là một trong những nghi lễ quan trọng và quen thuộc nhất trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Đây là dịp để các gia đình bày tỏ lòng thành kính, tiễn đưa các vị thần bếp về trời và cầu mong một năm mới an lành, no ấm. Vậy, lễ cúng thần táo quân diễn ra vào ngày nào và cần chuẩn bị những gì? Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện và sâu sắc về nghi lễ ý nghĩa này.
Theo truyền thống, lễ cúng thần Táo quân được thực hiện vào ngày 23 tháng Chạp (tháng 12 âm lịch) hàng năm. Đây được coi là ngày các Táo quân cưỡi cá chép về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng về mọi việc lớn nhỏ trong gia đình suốt một năm qua. Do đó, các gia đình thường làm lễ tiễn ông Táo vào trước giờ Ngọ (tức trước 12 giờ trưa) của ngày này. Việc hiểu rõ về thời gian, ý nghĩa và cách thức thực hiện lễ cúng sẽ giúp bạn có được một nghi lễ trọn vẹn và trang trọng.
Việc chọn ngày 23 tháng Chạp để cúng tiễn ông Táo không phải là ngẫu nhiên mà bắt nguồn từ một truyền thuyết lâu đời trong văn hóa Á Đông. Theo quan niệm dân gian, bếp là nơi tượng trưng cho sự no ấm, sum vầy và là trái tim của mỗi gia đình. Ba vị Thần Bếp (hay Táo quân) gồm có hai nam và một nữ, được cho là người trông coi, chứng kiến mọi sinh hoạt, lời ăn tiếng nói cũng như những việc làm tốt xấu của các thành viên trong nhà.
Vào ngày 23 tháng Chạp, ba vị Táo quân sẽ lên đường về Thiên đình để trình báo mọi việc với Ngọc Hoàng. Chuyến đi này kéo dài 7 ngày, đến đêm Giao thừa (30 Tết), các ngài sẽ quay trở lại trần gian để tiếp tục công việc trông coi bếp núc cho gia đình trong năm mới. Vì vậy, lễ cúng ngày 23 tháng Chạp thực chất là một buổi tiễn đưa đầy thành kính, mong các ngài sẽ báo cáo những điều tốt đẹp và ban phước lành cho gia chủ.
Ngoài ra, lễ cúng này cũng mang ý nghĩa “tống cựu nghinh tân” – tiễn cái cũ đi, đón cái mới đến. Sau khi tiễn ông Táo, các gia đình thường dọn dẹp nhà cửa, bếp núc sạch sẽ để chuẩn bị đón Tết và chờ đón các vị thần quay về trong năm mới. Đây không chỉ là một nghi lễ tâm linh mà còn là một hoạt động văn hóa có ý nghĩa sâu sắc, gắn kết các thành viên trong gia đình.
Mâm cúng lễ tiễn ông Táo cần những gì?
Để có một lễ cúng ông Công ông Táo đầy đủ và trang trọng, việc chuẩn bị mâm cúng là vô cùng quan trọng. Một mâm cúng truyền thống thường được chia làm hai phần chính: mâm lễ mặn và mâm lễ vật đặc trưng cho ông Táo.
Tết Ông Công Ông Táo: Ý Nghĩa Và Lễ Cúng 23 Tháng Chạp
Mâm lễ mặn thường bao gồm các món ăn truyền thống của người Việt, tùy theo điều kiện và phong tục từng vùng miền. Thông thường, các gia đình chuẩn bị:
Một con gà luộc: Thường là gà trống, được luộc chín, tạo dáng đẹp mắt.
Xôi gấc hoặc xôi đỗ: Màu đỏ của xôi gấc tượng trưng cho sự may mắn, thịnh vượng.
Giò chả, nem rán: Là những món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ cúng của người miền Bắc.
Canh măng, miến: Hoặc các món canh khác tùy theo sở thích của gia đình.
Rượu trắng, nước trà, thuốc lá: Dùng để dâng lên các vị thần.
Mâm lễ vật đặc trưng dành riêng cho ông Táo là phần không thể thiếu và mang đậm nét văn hóa nhất:
Bộ đồ cúng ông Táo (3 bộ áo, mũ và hia): Đây là vật phẩm quan trọng nhất. Sau khi cúng xong, những bộ đồ này sẽ được đốt đi để hóa vàng cho các ngài. Một bộ thường có 3 mũ dành cho 3 vị Táo quân, trong đó có 2 mũ đàn ông và 1 mũ đàn bà.
Cá chép vàng (hoặc cá chép sống): Đây là “phương tiện” để Táo quân cưỡi về trời. Theo tục lệ, sau khi cúng xong, cá chép sẽ được mang ra sông, hồ hoặc ao lớn để phóng sinh, tượng trưng cho việc cá hóa rồng, đưa các ngài về trời. Nhiều gia đình hiện đại cũng sử dụng cá chép vàng bằng giấy để thay thế.
Bánh kẹo, mứt Tết: Để dâng lên các vị thần.
Hoa quả tươi: Thường là ngũ quả (5 loại trái cây) với mong muốn một năm mới sung túc, đủ đầy.
Hương, hoa, đèn nến: Để tạo không khí trang nghiêm cho buổi lễ.
Việc chuẩn bị mâm cúng không cần quá cầu kỳ, quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm của gia chủ. Tuy nhiên, theo thông tin tổng hợp từ chuaphatanlongthanh.com, việc tuân thủ một số nét truyền thống cơ bản sẽ giúp nghi lễ thêm phần ý nghĩa và trọn vẹn.
Văn khấn cúng tiễn ông Táo về trời
Sau khi đã chuẩn bị đầy đủ lễ vật, gia chủ cần thực hiện nghi thức cúng bái và đọc văn khấn. Bài văn khấn là lời trình bày, cầu xin và tiễn đưa các vị thần bếp về trời một cách trang trọng. Dưới đây là bài văn khấn truyền thống được nhiều gia đình sử dụng:
“Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
Tín chủ con là: …………………………………………..
Tuổi: ………………………………………………….
Ngụ tại: ……………………………………………….
Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp năm ………, tín chủ con thành tâm sắp lễ, hương hoa trà quả, thắp nén hương thơm dâng lên trước án. Kính cẩn thưa trình:
Ngài là vị chủ, Ngũ Tự Gia Thần, soi xét lòng trần, Táo Quân chứng giám. Trong năm cũ qua đi, đón mừng năm mới sắp đến, tín chủ chúng con thành tâm sửa biện hương hoa vật phẩm dâng lên trước án, kính cẩn tiến dâng Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
Ngài là vị chủ của gia đình chúng con, là vị thần cai quản trong nhà, soi xét lòng thành, chứng giám lòng thành. Cúi xin Ngài giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật. Phù hộ cho toàn gia chúng con: trai gái, già trẻ sức khỏe dồi dào, trăm sự hanh thông, vạn sự tốt lành, làm ăn phát đạt, gia đình hòa thuận êm ấm.
Tín chủ con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám và phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)”
Sau khi đọc xong văn khấn, gia chủ vái 3 vái và chờ cho hương cháy được khoảng 2/3 thì đi lễ tạ và hóa vàng. Trong quá trình hóa vàng, nên đốt cả bộ đồ cúng và cá chép giấy (nếu có). Đối với cá chép sống, nên thả ở một nơi có dòng nước sạch và chảy, tượng trưng cho sự thuận lợi trên đường về trời của các Táo quân.
Những điều kiêng kỵ cần lưu ý trong ngày cúng ông Táo
Bên cạnh những việc cần làm, dân gian cũng lưu truyền một số điều kiêng kỵ trong ngày 23 tháng Chạp để tránh phạm phải những điều không may, đảm bảo cho một năm mới suôn sẻ.
Không cúng đồ chay: Quan niệm cho rằng ông Táo là người trần, nên mâm cúng phải là đồ mặn để thể hiện sự no đủ, sung túc của gia đình. Nếu cúng đồ chay, người ta cho rằng gia đình sẽ nghèo khó, thiếu thốn trong năm tới. Điều này phản ánh mong ước về một cuộc sống vật chất đầy đủ.
Không tranh cãi, nói lời thô tục: Ngày này là ngày quan trọng khi các Táo quân chứng kiến mọi việc để về báo cáo. Vì vậy, mọi thành viên trong gia đình nên giữ hòa khí, tránh cãi vã, to tiếng hoặc nói những lời không hay. Hành động này nhằm đảm bảo các ngài sẽ chỉ “tấu” lên Ngọc Hoàng những điều tốt đẹp.
Không vay mượn tiền bạc: Người ta kiêng kỵ việc cho vay hoặc đi vay tiền trong ngày ông Táo về trời, vì sợ rằng cả năm sau gia đình sẽ gặp khó khăn về tài chính, phải vay mượn suốt năm.
Không làm vỡ đồ đạc: Việc làm rơi vỡ bát đĩa, đồ đạc trong ngày này bị coi là điềm xui, có thể dẫn đến những mất mát, chia ly trong năm mới. Do đó, mọi người thường cẩn thận hơn trong sinh hoạt.
Tránh cúng hoa ly, hoa cúc: Mặc dù không phải là điều kiêng kỵ phổ biến ở mọi nơi, nhưng một số gia đình cho rằng hoa ly và hoa cúc mang ý nghĩa tang tóc, không phù hợp với không khí của lễ cúng thần linh. Thay vào đó, nên chọn các loại hoa tươi sáng, có hương thơm như hoa huệ, hoa sen, hoa hồng.
Nên Cúng Ông Công Ông Táo 2025 Vào Ngày Nào, Giờ Nào?
Những điều kiêng kỵ này phần lớn là các quan niệm dân gian được truyền lại qua nhiều thế hệ, mang tính chất tham khảo để mọi người có thêm sự cẩn trọng và tâm lý an tâm. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm và lòng thành kính của gia chủ.
Ý nghĩa sâu xa của lễ cúng thần Táo quân trong đời sống tinh thần
Lễ cúng thần Táo quân không chỉ đơn thuần là một nghi thức tín ngưỡng, mà nó còn ẩn chứa những giá trị văn hóa và tinh thần sâu sắc, góp phần định hình nên bản sắc của người Việt. Đây là một dịp để các thế hệ trong gia đình quây quần, cùng nhau chuẩn bị lễ vật, dọn dẹp bếp núc và chia sẻ những câu chuyện cuối năm.
Nghi lễ này còn là một lời nhắc nhở về sự gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp. Hình ảnh các Táo quân ghi chép và báo cáo mọi việc làm của gia đình lên Ngọc Hoàng giống như một “lương tâm tập thể”, khuyến khích mỗi người sống lương thiện, yêu thương và có trách nhiệm hơn. Nó dạy con người ta rằng, dù ở đâu, làm gì cũng cần có sự giám sát của chính lòng mình và của những quy luật tâm linh.
Hơn nữa, lễ cúng ông Táo còn thể hiện sự gắn kết giữa con người với tự nhiên. Việc phóng sinh cá chép không chỉ là một hành động từ bi mà còn là biểu tượng của sự hòa hợp, gửi gắm ước nguyện về một môi trường sống trong lành, thuận hòa âm dương. Đó là một nét đẹp trong văn hóa ứng xử với môi trường của cha ông ta từ ngàn xưa.
Ngày nay, dù cuộc sống hiện đại có nhiều thay đổi, nhưng lễ cúng ông Công ông Táo vẫn được gìn giữ và phát huy. Nó trở thành một điểm nhấn văn hóa không thể thiếu mỗi dịp Tết đến xuân về, góp phần làm phong phú thêm đời sống tâm linh của người Việt và gắn kết tình cảm gia đình.
Lễ cúng thần Táo quân diễn ra vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, là một nghi thức truyền thống tốt đẹp, đánh dấu sự khởi đầu cho những ngày Tết cổ truyền. Việc hiểu rõ ý nghĩa, cách thức chuẩn bị và thực hiện sẽ giúp mỗi gia đình có được một buổi lễ thành kính và trọn vẹn, cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng và vạn sự như ý.
