Trong dòng chảy lịch sử của nhân loại, có những khoảnh khắc được gọi là “bản lề thời gian”, nơi mà vận mệnh của cả nhân loại bị xoay chuyển. Trong số đó, sự giác ngộ của Đức Phật là một trong những sự kiện có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến tư tưởng và tâm linh của nhân loại. Không chỉ là một biến cố tôn giáo, sự kiện này còn là một cuộc cách mạng triết học, đánh dấu sự ra đời của một con đường giải thoát hoàn toàn mới cho nhân loại. Từ một Thái Tử sống trong nhung lụa, Tất Đạt Đa đã trải qua sáu năm tu khổ hạnh khắc nghiệt, chiến đấu với những cám dỗ nội tâm và ngoại cảnh, để rồi vào một đêm trăng tại Bồ Đề Đạo Tràng, Người đã tìm ra chân lý vĩnh hằng. Hành trình từ vô minh đến giác ngộ của Đức Phật không chỉ là nguồn cảm hứng bất tận cho hàng tỷ Phật tử trên toàn thế giới mà còn là kim chỉ nam cho bất kỳ ai đang tìm kiếm ánh sáng trong bóng tối của cuộc đời.
Bối Cảnh Của Một Cuộc Cách Mạng Tâm Linh
Trước khi đi sâu vào hành trình giác ngộ, việc hiểu rõ bối cảnh lịch sử và xã hội là điều cần thiết để cảm nhận trọn vẹn ý nghĩa của sự kiện này. Sự giác ngộ của Đức Phật không phải là một sự kiện cách ly mà là kết quả của một quá trình dài lịch sử và tâm linh.
Thái Tử Tất Đạt Đa: Cuộc Sống Vàng Son Trong Cung Điện
Vị Thái Tử tương lai sẽ trở thành Đức Phật được sinh ra trong một gia đình quyền quý. Dòng họ Thích Ca (Sakya) cai trị một tiểu quốc nằm giữa Ấn Độ và Nepal ngày nay, với kinh đô là Kapilavastu. Phụ vương của Người là vua Tịnh Phạn (Suddhodana), một vị quân chủ anh minh và hiền từ, còn mẫu hậu là hoàng hậu Ma Gia (Maya Devi), một người phụ nữ đức hạnh và từ bi.
Tất Đạt Đa chào đời trong một đêm trăng thanh, được xem là điềm lành hiếm có. Theo truyền thuyết, ngay khi mới sinh, Người đã bước bảy bước, mỗi bước chân để lại một bông sen nở rộ. Các nhà chiêm tinh học khi đó đã dự đoán rằng vị Thái Tử này sẽ trở thành hoặc một chuyển luân thánh vương thống nhất thiên hạ, hoặc một vị đạo sư giác ngộ cứu độ chúng sinh.
Vì lo sợ con trai mình sẽ từ bỏ ngai vàng để đi tu, vua Tịnh Phạn đã cố gắng che giấu những hiện thực khắc nghiệt của cuộc sống. Người cho xây dựng ba cung điện nguy nga tráng lệ để dành cho ba mùa trong năm, và bố trí hàng trăm mỹ nữ, ca sĩ, vũ công để phục vụ Thái Tử, mong muốn Người sống trong sự an lạc và hưởng thụ vật chất. Trong suốt hai mươi chín năm đầu đời, Tất Đạt Đa sống trong một thế giới hoàn hảo, không biết đến khổ đau, bệnh tật hay cái chết.
Tuy nhiên, càng sống trong nhung lụa, Thái Tử càng cảm nhận được một nỗi bất an kỳ lạ. Những cuộc vui chóng tàn, những nụ cười giả tạo, và sự gò bó trong cung điện khiến Người luôn tự hỏi về ý nghĩa thực sự của cuộc sống.
Bốn Lần Xuất Cung: Những Gợi Mở Về Hiện Thực Cuộc Đời
Sự chuyển biến trong tâm thức của Thái Tử Tất Đạt Đa bắt đầu từ bốn lần xuất cung. Những lần đi ra khỏi hoàng cung này đã mở ra cho Người một chân trời hoàn toàn khác về hiện thực cuộc sống.
Lần xuất cung thứ nhất, Thái Tử chứng kiến một người già yếu ớt, lưng còng, tóc bạc trắng, đang vật lộn với từng bước đi. Trước cảnh tượng này, Người mới giật mình nhận ra rằng tuổi già là điều không thể tránh khỏi, dù có là vua chúa hay bần dân. Người tự hỏi: “Tại sao ta lại sống trong nhung lụa mà không biết rằng mình rồi cũng sẽ già yếu như vậy?”
Lần xuất cung thứ hai, Người lại bắt gặp một người bệnh nằm co ro bên vệ đường, đang rên rỉ trong đau đớn. Cảnh tượng này làm sống dậy trong tâm trí Người câu hỏi về bản chất của bệnh tật và khổ đau. Người nhận ra rằng, dù có tiền bạc và quyền lực đến đâu, bệnh tật vẫn có thể ập đến bất cứ lúc nào.
Lần xuất cung thứ ba, Thái Tử tận mắt chứng kiến một đoàn người đưa tang. Khi nhìn thấy thi thể được quấn trong vải trắng, Người cảm nhận được nỗi sợ hãi sâu thẳm về cái chết. Người tự hỏi: “Cái chết có phải là điểm kết thúc của mọi thứ? Hay còn có điều gì khác ở phía bên kia?”
Lần xuất cung thứ tư là khác biệt nhất. Lần này, Người gặp một vị sa môn đang đi khất thực. Dung mạo vị này an nhiên, thanh thản, ánh mắt toát lên vẻ từ bi và trí tuệ. Dù sống trong cảnh thiếu thốn, vị sa môn vẫn giữ được nụ cười nhẹ nhàng, không bị chi phối bởi danh lợi hay dục vọng. Cảnh tượng này đã để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm trí Thái Tử. Người cảm nhận được rằng, có lẽ con đường giải thoát không nằm ở vật chất hay quyền lực, mà nằm ở sự thanh tịnh của tâm hồn.
Bốn lần xuất cung đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời của Thái Tử Tất Đạt Đa. Từ một người sống trong thế giới ảo tưởng, Người bắt đầu nhìn nhận hiện thực một cách thấu đáo hơn. Những câu hỏi về sinh, lão, bệnh, tử không ngừng ám ảnh Người, thôi thúc Người phải tìm ra câu trả lời.
Có thể bạn quan tâm: Cách Viết Sớ An Vị Tượng Phật Tại Gia Chuẩn Nghi Lễ Phật Giáo
Bối Cảnh Tôn Giáo Và Triết Học Thời Bấy Giờ
Thời Đức Phật còn tại thế, Ấn Độ là một mảnh đất tâm linh phong phú với hàng trăm phái tư tưởng và tôn giáo. Ngoài Bà La Môn giáo truyền thống, còn có nhiều phái tu khổ hạnh, đạo Sư Tử, đạo Kỳ Na, cùng vô số các đạo sĩ du mục lang thang khắp nơi để tìm kiếm chân lý.
Các đạo sĩ thời đó thường theo đuổi hai con đường chính: một là tu khổ hạnh cực đoan, nhịn ăn, nằm trên giường đinh, hành xác để thanh tẩy nghiệp chướng; hai là theo đuổi các pháp môn thiền định siêu việt, tìm cách đạt đến trạng thái nhập định cao độ. Tuy nhiên, dù các vị này có tu tập đến đâu, họ vẫn không thể giải thích rõ ràng về bản chất của khổ đau và cách chấm dứt nó.
Chính trong bối cảnh đó, Thái Tử Tất Đạt Đa đã quyết định rời bỏ cung điện để đi tìm chân lý. Người không满足 với những giáo lý hiện có, cũng không tin vào các hình thức tu tập cực đoan. Người muốn tự mình trải nghiệm, tự mình chứng nghiệm chân lý.
Hành Trình Tìm Kiếm Chân Lý: Sáu Năm Khổ Hạnh
Sau khi chứng kiến bốn hiện tượng trên, Thái Tử Tất Đạt Đa đã quyết định từ bỏ cung vàng điện ngọc để đi tìm chân lý giải thoát. Quyết định này không phải là một hành động bồng bột mà là kết quả của một quá trình suy ngẫm sâu sắc. Sự giác ngộ của Đức Phật là đỉnh cao của một hành trình dài sáu năm tu khổ hạnh, đầy rẫy thử thách và gian nan.
Quyết Định Rời Bỏ Cung Điện: Đại Xuất Gia
Một đêm trăng mờ, khi mọi người trong cung điện đang chìm trong giấc ngủ, Thái Tử Tất Đạt Đa đã lặng lẽ rời khỏi hoàng cung. Người cưỡi ngựa Kiền Trắc, cùng người hầu trung thành là Xa Nặc (Channa), vượt qua bao lớp canh gác để hướng về cuộc sống tu hành.
Trước khi rời đi, Người còn quay lại nhìn vợ con đang say ngủ. Người nhìn con trai mới sinh, La Hầu La (Rahula), với ánh mắt đầy yêu thương và lưu luyến. Nhưng rồi Người vẫn quyết tâm rời đi, vì Người biết rằng, nếu không tìm ra chân lý giải thoát, thì chính Người và gia đình cũng sẽ mãi mãi chìm đắm trong biển khổ luân hồi.
Khi đến bờ sông Anu (Anoma), Thái Tử cạo bỏ mái tóc dài, đổi chiếc áo hoàng tộc sang y phục của một vị sa môn du mục. Người trao lại ngựa và kiếm cho Xa Nặc, dặn dò người hầu hãy quay về báo tin cho phụ vương, rằng con trai của ngài đã đi tìm đạo giải thoát, và sẽ không trở về cho đến khi tìm được chân lý.
Hành động này được gọi là Đại Xuất Gia – một bước ngoặt lớn trong cuộc đời của vị Thái Tử. Từ đây, Người không còn là Tất Đạt Đa – Thái Tử nước Thích Ca, mà là một vị sa môn lang thang không nhà cửa, không danh phận, chỉ mang theo một bát khất thực và tấm lòng cầu đạo thiết tha.
Tìm Đến Các Vị Đạo Sư Nổi Tiếng
Ban đầu, vị sa môn Tất Đạt Đa đã đi tìm các vị đạo sư nổi tiếng thời bấy giờ, với hy vọng học được từ họ con đường giải thoát. Người đã đến với hai vị thầy có uy tín nhất lúc đó: A-lara-kalam và Uđaka-ramaputta.
A-lara-kalam là một vị đạo sư có khả năng nhập định rất sâu, có thể đạt đến trạng thái “Vô sở hữu xứ” – một cảnh giới thiền định cao cấp, nơi tâm thức không còn bám víu vào bất kỳ vật gì. Vị sa môn Tất Đạt Đa nhanh chóng học được pháp môn này và đạt được trình độ tương đương với thầy của mình. Tuy nhiên, sau khi đạt được trạng thái đó, Người nhận ra rằng, dù tâm có thanh tịnh đến đâu, thì đó vẫn chỉ là một trạng thái tạm thời, chứ chưa phải là Niết Bàn vĩnh hằng.
Không dừng lại ở đó, Người tiếp tục tìm đến Uđaka-ramaputta, một vị đạo sư có khả năng nhập định còn sâu sắc hơn, đạt đến “Phi tưởng phi phi tưởng xứ” – cảnh giới cao nhất của thiền định thời bấy giờ. Vị sa môn Tất Đạt Đa lại một lần nữa nhanh chóng chứng đạt được pháp môn này. Nhưng Người vẫn cảm thấy chưa thỏa mãn, vì Người hiểu rằng, những trạng thái thiền định dù cao siêu đến đâu, thì khi xuất định, tâm thức lại trở về trạng thái cũ, và khổ đau vẫn còn đó.
Hai lần theo học các vị thầy, vị sa môn Tất Đạt Đa đều đạt được trình độ tương đương hoặc thậm chí cao hơn cả thầy của mình. Nhưng Người nhận ra rằng, những kiến thức và pháp môn đó vẫn chưa thể giải quyết tận gốc rễ của khổ đau. Người quyết định từ bỏ việc làm đệ tử, và bắt đầu con đường tự mình tìm kiếm chân lý.
Sáu Năm Tu Khổ Hạnh: Thử Thách Về Thể Xác Và Tinh Thần
Sau khi từ biệt hai vị thầy, vị sa môn Tất Đạt Đa đã đến vùng đất Uruvela, gần bờ sông Neranjara (Ni-liên-thiền). Tại đây, Người bắt đầu thực hành các pháp môn khổ hạnh cực đoan, với niềm tin rằng chỉ có hành xác mới có thể thanh tẩy được tâm hồn.
Người thực hành nhịn ăn đến mức chỉ còn da bọc xương. Ban đầu, Người còn ăn một ít cơm mỗi ngày, sau đó giảm dần chỉ còn một hạt cơm, rồi hoàn toàn không ăn gì cả. Cơ thể Người teo tóp, da thịt nhăn nheo, hai mắt trũng sâu, gân cốt lồi lên như cái rổ. Các vị đồng tu thấy vậy đều vô cùng kính phục, nghĩ rằng chắc chắn vị sa môn này rồi sẽ chứng đạo.
Người thực hành các pháp môn thở và ngưng thở. Có lúc Người nín thở đến mức đầu óc choáng váng, hai tai ù đặc, như bị một cây gậy lớn đánh vào đầu. Dù đau đớn đến thế, Người vẫn không từ bỏ.
Người ngồi thiền dưới ánh nắng chói chang, hoặc giữa trời mưa gió. Người nằm trên giường đinh, hoặc ngồi thiền liên tục nhiều ngày không ngủ. Bất kỳ hình thức tu khổ hạnh nào thời bấy giờ, Người đều thử qua.
Trong suốt sáu năm trời, vị sa môn Tất Đạt Đa đã thực hành đủ mọi hình thức khổ hạnh. Năm vị đệ tử đầu tiên, trong đó có Kiều-trần-như (Kondanna), đã đi theo và phục vụ Người, tin rằng khi vị sa môn này chứng đạo, họ cũng sẽ được nhờ.
Tuy nhiên, càng tu khổ hạnh, cơ thể Người càng suy yếu, tâm trí cũng không thanh tịnh hơn. Người dần nhận ra rằng, hành xác không phải là con đường giải thoát. Cái chết vì đói hay vì kiệt sức không phải là Niết Bàn. Người cần một con đường khác.
Bài Học Từ Cuộc Sống Thường Ngày: Ý Tưởng Về Trung Đạo
Có thể bạn quan tâm: 8 Cách Sống Theo Lời Phật Dạy Để Tâm An, Lòng Nhẹ Và Hạnh Phúc Trọn Vẹn
Chính trong lúc cơ thể suy kiệt nhất, vị sa môn Tất Đạt Đa đã có một trải nghiệm khiến Người thay đổi hoàn toàn tư duy của mình. Một hôm, có một cô thôn nữ tên là Sujata dâng cúng Người một bát cháo sữa. Ban đầu, Người do dự không dám nhận, vì sợ rằng ăn vào sẽ không còn tu khổ hạnh được nữa.
Nhưng rồi Người chợt nhận ra một điều: Từ nhỏ đến lớn, Người chưa từng làm gì khổ sở cả, nhưng cũng không tìm được đạo. Bây giờ đã khổ hạnh sáu năm, thân thể teo tóp, nhưng đạo vẫn không thấy đâu. Chẳng lẽ phải chết vì đói mới là con đường đúng?
Người quyết định nhận bát cháo sữa từ tay cô thôn nữ. Vị cháo ấm nóng đó đã cứu sống Người, giúp Người lấy lại chút sức lực. Khi năm vị đệ tử thấy Người ăn trở lại, họ vô cùng thất vọng, nghĩ rằng vị sa môn này đã từ bỏ lý tưởng, bèn quay đầu bỏ đi, đến vườn Lộc Uyển tu tập.
Sự kiện này là bước ngoặt quan trọng trong hành trình của vị sa môn Tất Đạt Đa. Người nhận ra rằng con đường giải thoát không phải là cực đoan khổ hạnh, cũng không phải là hưởng thụ dục lạc, mà là một con đường trung đạo, vừa đủ để nuôi dưỡng thân thể, nhưng không沉 mê vào vật chất.
Cội Bồ Đề: Đêm Trường Chinh Đến Với Giác Ngộ
Sau khi từ bỏ khổ hạnh và nhận bát cháo sữa của cô thôn nữ Sujata, vị sa môn Tất Đạt Đa đã khôi phục lại sức khỏe. Người nhận ra rằng, để chứng đạo, tâm trí phải được thanh tịnh, chứ không thể nào chứng đạo trong lúc cơ thể suy kiệt. Từ đó, Người bắt đầu tìm kiếm một nơi thích hợp để thực hành thiền định, với quyết tâm phải chứng ngộ chân lý.
Tìm Đến Cội Bồ Đề: Nơi Định Mệnh Được Ghi Dấu
Vị sa môn Tất Đạt Đa đã đi lang thang khắp nơi, cho đến khi đến một cánh rừng nhỏ gần làng Uruvela. Tại đây, Người gặp một cậu bé chăn trâu tên là Sotthiya, đang tắm dưới sông Neranjara. Cậu bé chỉ cho Người một gốc cây đại thọ gần đó, nói rằng đó là một nơi rất thanh tịnh và mát mẻ.
Người đến gần gốc cây, thấy dưới gốc cây có một tảng đá phẳng, hình dạng giống như một cái bệ. Xung quanh cây là một không gian yên tĩnh, chỉ có tiếng chim hót và tiếng gió thổi qua kẽ lá. Người cảm nhận được một năng lượng đặc biệt toát ra từ nơi này.
Theo truyền thuyết, gốc cây này chính là nơi mà Bồ Tát (Bodhisatta) – vị tương lai Phật – đã phát nguyện cầu đạo từ nhiều kiếp trước. Mỗi vị Phật khi ra đời đều chọn nơi này để chứng đạo. Gốc cây này về sau được gọi là cây Bồ Đề (Bodhi Tree), hay còn gọi là cây giác ngộ.
Vị sa môn Tất Đạt Đa quyết định ở lại nơi này. Người trải cỏ làm座, ngồi kiết già trên tảng đá, và phát ra một lời thệ nguyện: “Dù cho da thịt ta có khô héo, dù cho xương thịt ta có tan rã, ta quyết không rời khỏi chỗ này cho đến khi chứng được đạo quả!”
Lời thệ nguyện này thể hiện một quyết tâm vô cùng lớn lao. Không phải là sự liều lĩnh hay bồng bột, mà là kết quả của sáu năm tìm tòi, thử nghiệm và suy ngẫm. Người biết rằng, nếu lần này không thành công, thì có lẽ Người sẽ không bao giờ tìm được chân lý.
Cuộc Chiến Với Ma Vương: Thử Thách Cuối Cùng Trước Khi Giác Ngộ
Theo truyền thống Phật giáo, trước khi một vị Bồ Tát chứng đạo, Ma Vương (Mara) – biểu tượng cho dục vọng, sợ hãi và vô minh – sẽ xuất hiện để cám dỗ và quấy phá, cố gắng ngăn cản không cho vị ấy thành đạo.
Đúng như vậy, trong đêm mà vị sa môn Tất Đạt Đa đang ngồi thiền dưới cội Bồ Đề, Ma Vương đã mang theo một đạo quân hùng hậu xuất hiện. Ma Vương có ba người con gái rất xinh đẹp, mang tên là Ái Dục (Taṇhā), Bất Mãn (Arati), và Ái Niệm (Rāga). Ba cô con gái này đại diện cho ba loại dục vọng lớn nhất của con người: dục vọng về tình dục, dục vọng về vật chất, và dục vọng về quyền lực.
Ma Vương sai ba cô con gái đến trước mặt vị sa môn, dùng đủ mọi cách để quyến rũ Người. Các cô dùng ánh mắt, nụ cười, lời nói ngọt ngào, và cả những điệu múa quyến rũ để thử thách đạo tâm của vị sa môn. Tuy nhiên, vị sa môn Tất Đạt Đa vẫn giữ tâm念不動，如同 một ngọn núi cao không gì lay chuyển được. Dục vọng dù có mạnh mẽ đến đâu, cũng không thể nào khuấy động được tâm thức đã thanh tịnh của Người.
Thất bại trong việc dùng sắc dục, Ma Vương lại dùng đến bạo lực. Ông ta sai quân lính tấn công vị sa môn bằng đủ loại vũ khí: cung tên, gươm đao, giáo mác, đá tảng… Tuy nhiên, khi những thứ đó bay đến gần thân thể của vị sa môn, thì tự nhiên hóa thành những cánh hoa rơi rụng xung quanh. Đó là biểu tượng cho sự chuyển hóa: khi tâm念 thanh tịnh, thì những năng lượng tiêu cực cũng tự nhiên bị chuyển hóa thành năng lượng tích cực.
Có thể bạn quan tâm: Thống Kê Số Lượng Phật Tử Ở Việt Nam: Con Số Thực Tế Và Thách Thức
Cuối cùng, Ma Vương dùng đến thủ đoạn tâm lý. Ông ta dõng dạc hỏi vị sa môn: “Ngươi lấy ai làm chứng cho việc ngươi có thể chứng đạo?” Câu hỏi này rất hiểm độc, vì nó tấn công vào lòng tự tin và sự chính đáng của vị sa môn. Nếu không có nhân chứng, thì làm sao có thể chứng minh được rằng ngươi xứng đáng thành Phật?
Lúc đó, vị sa môn Tất Đạt Đa đã thong thả đưa bàn tay phải của mình chạm xuống đất, làm một cử chỉ được gọi là “xúc địa ấn” (Bhumisparśa Mudrā). Cử chỉ này có nghĩa là: “Mặt đất này chính là nhân chứng cho ta.” Bởi vì, trong vô lượng kiếp tu hành, vị Bồ Tát đã từng trải qua biết bao nhiêu lần bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ. Mỗi một hành động thiện lành đó đều được mặt đất ghi nhận.
Khi bàn tay chạm xuống đất, cả vũ trụ như rung động. Ma Vương và quân của ông ta hoảng sợ, tan tác chạy mất. Đó là biểu tượng cho chiến thắng của trí tuệ trước vô minh, của ánh sáng trước bóng tối.
Chứng Đắc Tam Minh: Khai Mở Trí Tuệ Siêu Việt
Sau khi chiến thắng Ma Vương, tâm thức của vị sa môn Tất Đạt Đa trở nên hoàn toàn thanh tịnh. Trong đêm đó, Người đã lần lượt chứng đắc Tam Minh – ba loại trí tuệ siêu việt mà chỉ có các vị Phật mới có được.
Minh thứ nhất: Túc Mạng Minh (Pubbenivāsānussati-ñāṇa)
Túc Mạng Minh là khả năng nhớ lại vô số kiếp quá khứ của chính mình và của chúng sinh khác. Trong khoảnh khắc đó, vị sa môn Tất Đạt Đa đã hồi tưởng lại tất cả các kiếp sống của mình: khi làm vua, khi làm quan, khi làm dân nghèo, khi làm súc sinh, khi làm quỷ thần… Người thấy rõ từng hành động, từng suy nghĩ, từng lời nói của mình trong các kiếp trước, và thấy rõ quả báo của những hành động đó.
Nhờ Túc Mạng Minh, Người hiểu được luật nhân quả (karma) vận hành như thế nào. Người thấy rõ rằng, không có gì là ngẫu nhiên, tất cả đều có nguyên nhân và kết quả. Người cũng thấy rõ rằng, chính những nghiệp lực từ các kiếp quá khứ đã dẫn đến kiếp này Người phải chịu khổ.
Minh thứ hai: Thiên Nhãn Minh (Dibbacakkhu-ñāṇa)
Thiên Nhãn Minh là khả năng thấy rõ sự sanh tử của chúng sinh trong các cõi giới. Trong khoảnh khắc đó, vị sa môn Tất Đạt Đa đã nhìn thấu suốt các cõi trời, cõi người, cõi ngạ quỷ, cõi súc sanh, cõi A-tu-la… Người thấy rõ chúng sanh chết đi rồi sanh lại, sanh ra rồi chết đi, tùy theo nghiệp lực của mình mà luân chuyển trong các cõi đó.
Người thấy có những chúng sanh do làm ác nên sau khi chết phải đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh; cũng có những chúng sanh do làm thiện nên được sanh lên cõi trời, cõi người hưởng phước. Người cũng thấy rõ rằng, dù có sanh vào cõi trời享 phước, nhưng khi phước hết rồi thì cũng phải chết và tiếp tục luân hồi.
Nhờ Thiên Nhãn Minh, Người hiểu được bản chất của luân hồi (samsara) là vô cùng vô tận, và không có cõi nào là an toàn vĩnh viễn.
Minh thứ ba: Lậu Tận Minh (Āsavakkhaya-ñāṇa)
Lậu Tận Minh là trí tuệ thấy rõ nguyên nhân của khổ đau và con đường diệt khổ. “Lậu” (āsava) là những chất độc tinh thần làm ô nhiễm tâm念, bao gồm:
- Dục lậu: tham欲 về các dục vọng ngũ trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc).
- Hữu lậu: tham欲 về sự tồn tại, mong muốn được sống đời đời.
- Vô minh lậu: không hiểu rõ bản chất của thực tại.
Trong khoảnh khắc đó, vị sa môn Tất Đạt Đa đã thấu suốt bản chất của các lậu, thấy rõ chúng phát sinh như thế nào, tồn tại như thế nào, và diệt trừ như thế nào. Người thấy rõ rằng, chỉ khi nào dập tắt được các lậu này, thì mới có thể chấm dứt được luân hồi khổ đau.
Có thể bạn quan tâm: Sấm Về Phật Vương Miền Nam Việt Nam: Truyền Thuyết, Ý Nghĩa Và Giá Trị Tín Ngưỡng
Nhờ Lậu Tận Minh, Người chứng được Niết Bàn (Nirvana) – trạng thái giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử, khổ đau và vô minh.
Bình Minh Giác Ngộ: Khoảnh Khắc Lịch Sử Của Nhân Loại
Khi ba minh đã chứng đắc xong, thì cũng là lúc ánh sáng của bình minh bắt đầu ló dạng. Theo truyền thuyết, đó là ngày rằm tháng hai âm lịch, khi ngôi sao Mai (Venus) vừa mọc lên trên bầu trời.
Vào khoảnh khắc đó, vị sa môn Tất Đạt Đa đã hoàn toàn giác ngộ. Người không còn là một vị sa môn lang thang nữa, mà đã trở thành một vị Phật – một đấng toàn giác, một bậc giác ngộ hoàn hảo.
Theo kinh điển Pali, khi chứng đạo, Đức Phật đã thốt lên ba câu cảm thán:
“Ta đã du hành qua vô số kiếp luân hồi, tìm mãi ngôi nhà luân hồi này, nhưng không thể tìm thấy. Sanh là khổ!”
“Nay ta đã thấy ra ngôi nhà luân hồi rồi! Hỡi người thợ làm nhà (vô minh), ngươi không thể nào xây dựng được ngôi nhà luân hồi này nữa đâu!”
“Tất cả các cấu uế đã dứt sạch. Ta đã chứng đắc Vô Lậu Giải Thoát.”
Ba câu cảm thán này là lời tuyên bố về sự chấm dứt luân hồi của Đức Phật. Người đã tìm ra được “ngôi nhà luân hồi” – đó chính là vô minh (avijja). Chính vô minh là người thợ làm nhà, dùng các cấu uế (phiền não) làm vật liệu, và dùng các hành (hành động) làm cái búa để xây dựng nên ngôi nhà luân hồi – đó là danh sắc (tâm và thân). Nay đã thấy rõ người thợ, nên ông ta không thể nào xây nhà được nữa. Ngôi nhà luân hồi sụp đổ, và Đức Phật đã được giải thoát hoàn toàn.
Tam Thánh Thất: Bảy Tuần Lễ Suy Ngẫm Sau Khi Giác Ngộ
Nhiều người lầm tưởng rằng sự giác ngộ của Đức Phật kết thúc ngay khi Người chứng đạo dưới cội Bồ Đề. Tuy nhiên, theo truyền thống Phật giáo, sau khi giác ngộ, Đức Phật đã dành ra bảy tuần lễ (tam thánh thất) để sống trong an lạc giải thoát, đồng thời chiêm nghiệm và hệ thống hóa lại toàn bộ những điều Người vừa chứng悟. Đây là giai đoạn vô cùng quan trọng, vì nó là lúc Đức Phật chuyển hóa từ trạng thái “biết” sang trạng thái “hiểu”, để rồi sau đó có thể truyền đạt lại cho người khác.
Tuần Lễ Thứ Nhất: Hưởng Thụ Niềm Hỷ Lạc Của Giải Thoát
Sau khi tuyên bố chiến thắng luân hồi, Đức Phật không vội vàng đi truyền đạo. Thay vào đó, Người dành trọn tuần lễ đầu tiên để ngồi dưới cội Bồ Đề, sống trọn vẹn với trạng thái tâm thức mới mẻ vừa chứng得.
Theo kinh điển, trong tuần lễ này, Đức Phật trải qua một cảm giác hỷ lạc vô biên. Lần đầu tiên trong đời, tâm念 của Người hoàn toàn thanh tịnh, không còn bị các cấu uế làm ô nhiễm. Người cảm nhận được một sự an ổn, tự tại và tự do mà trước đây chưa từng có.
Đức Phật đã dùng thời gian này để:
- Tưởng niệm lại toàn bộ hành trình tu tập của mình, từ lúc là Thái Tử Tất Đạt Đa cho đến giây phút giác ngộ.
- Kiểm chứng lại các minh chứng mà Người đã chứng đắc, để đảm bảo rằng đó không phải là ảo giác hay ảo mộng.
- Sống trọn vẹn với Niết Bàn, để hiểu rõ bản chất của trạng thái giải thoát.
Đây là một bài học sâu sắc cho những ai đang tu tập: trước khi muốn dạy người, phải tự mình hiểu rõ. Không thể nào truyền đạt một điều mà bản thân chưa thực sự trải nghiệm.
Tuần Lễ Thứ Hai: Cảm Ơn Cội Bồ Đề Và Quyết Định Truyền Pháp
Sang tuần lễ thứ hai, Đức Phật rời khỏi gốc cây Bồ Đề, nhưng vẫn đi quanh quẩn gần đó. Người dành thời gian để đi kinh hành (đi bộ thiền) quanh gốc cây, biểu lộ lòng biết ơn sâu sắc đối với nơi đã che mát và làm chứng cho Người trong đêm giác ngộ.
Theo truyền thuyết, trong tuần lễ này, trời đổ mưa to và có gió lạnh. Năm vị Thiên nhân cảm念到 Đức Phật có ơn với cội Bồ Đề, nên đã hóa现 thành năm con rắn lớn, dùng cơ thể của mình quấn quanh gốc cây để bảo vệ, và dùng năm cái đầu của mình làm chiếc ô che mưa cho Đức Phật. Đó là lý do vì sao trong nhiều bức tượng Phật thời kỳ đầu, ta thường thấy hình ảnh Đức Phật ngồi dưới gốc cây với năm con rắn hoods (Naga) che phía trên đầu.
Sau khi cảm念 ơn cây Bồ Đề, Đức Phật bắt đầu suy nghĩ về việc có nên truyền bá giáo pháp hay không. Người tự nhủ: “Ta đã tìm được chân lý giải thoát, nhưng chân lý này rất sâu sắc và khó hiểu. Chúng sanh đắm chìm trong dục vọng, làm sao có thể hiểu được đạo của ta?”
Đức Phật lo lắng rằng, nếu truyền bá giáo pháp mà không ai hiểu, không ai tin, thì chẳng những uổng phí công sức, mà còn có thể bị người đời chế giễu. Người có ý định sẽ an trụ trong Niết Bàn, không muốn nói pháp.
Tuần Lễ Thứ Ba: Sự Can Ngộn Của Phạm Thiên
Đức Phật đang do dự về việc có nên truyền pháp hay không, thì Phạm Thiên (Brahma), vị thần tối cao trong Ấn Độ giáo, đã cảm念到 điều đó. Phạm Thiên thấy rằng, nếu Đức Phật không nói pháp, thì chúng sanh sẽ mãi mãi chìm đắm trong khổ đau, không có cơ hội được giải thoát.
Ông quyết định xuống trần để劝说 Đức Phật. Phạm Thiên hiện ra trước mặt Đức Phật, chắp tay bạch rằng:
“Bạch Thế Tôn, cõi đời này tuy có nhiều chúng sanh đắm chìm trong dục vọng, nhưng cũng có không ít chúng sanh có căn cơ thiện lành, chỉ cần được nghe chánh pháp là có thể tỉnh悟. Cúi mong Thế Tôn vì lòng từ bi, hãy mở法đàm, để những ai có duyên có thể được nghe pháp, tu tập và giải thoát.”
Phạm Thiên còn dùng một ẩn dụ: “Cũng như ao sen trong rừng, có những bông sen cao, có những bông sen thấp, có những bông sen đang trồi lên khỏi mặt nước, cũng có những bông sen đang vươn lên khỏi mặt nước, và có những bông sen đã hoàn toàn vượt khỏi mặt nước, không bị ô nhiễm bởi bùn lầy. Chúng sanh cũng vậy, có người đắm chìm trong dục vọng, nhưng cũng có người đang dần giác ngộ, và có người chỉ cần được nghe pháp là có thể giải thoát.”
Lời劝说 của Phạm Thiên đã lay động lòng từ bi của Đức Phật. Người suy ngẫm rằng: “Quả thật, trong cõi đời này, có không ít chúng sanh có căn cơ thiện lành. Nếu ta không nói pháp, thì họ sẽ không có cơ hội được giải thoát. Vì lòng từ bi, ta nên truyền bá chánh pháp.”
Tuần Lễ Thứ Tư Đến Thứ Bảy: Hệ Thống Hóa Giáo Pháp
Từ tuần lễ thứ tư đến thứ bảy, Đức Phật dành toàn bộ thời gian để hệ thống hóa lại toàn bộ giáo pháp mà Người vừa chứng悟. Đây là giai đoạn vô cùng quan trọng, vì nó quyết định hình thức và nội dung của Phật giáo sau này.
Đức Phật đã chiêm nghiệm và sắp xếp lại các pháp门 thành một hệ thống logic, dễ hiểu, dễ tu tập. Người phân chia giáo pháp thành các phần chính:
1. Tứ Diệu Đế (Bốn Sự Thật Cao Quý)
Đây là xương sống của toàn bộ giáo pháp Phật đà. Đức Phật nhận ra rằng, muốn giúp chúng sanh giải thoát, trước tiên phải giúp họ hiểu rõ về khổ đau và nguyên nhân của khổ đau. Từ đó mới có thể chỉ ra con đường diệt khổ.
- Khổ đế: Khẳng định rằng cuộc sống là khổ.
- Tập đế: Chỉ rõ nguyên nhân của khổ là tham, sân, si.
- Diệt đế: Khẳng định rằng có thể chấm dứt khổ đau.
- Đạo đế: Chỉ ra con đường tu tập để diệt khổ là Bát Chánh Đạo.
2. Bát Chánh Đạo (Tám ngành của con đường trung đạo)
Đức Phật nhận ra rằng, con đường giải thoát không phải là cực đoan khổ hạnh, cũng không phải là hưởng thụ dục lạc, mà là một con đường trung đạo. Bát Chánh Đạo là tám nguyên tắc tu tập cụ thể để đạt đến giải thoát:
- Chánh kiến: Hiểu đúng về Tứ Diệu Đế.
- Chánh tư duy: Có tư duy đúng đắn, không tham欲, không sân hận, không hại người.
- Chánh ngữ: Nói lời chân thật, hòa ái, không nói dối, không nói lời ác.
- Chánh nghiệp: Làm việc thiện, không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm.
- Chánh mạng: Kiếm sống bằng nghề chân chính.
- Chánh tinh tấn: Nỗ lực tu tập, diệt ác, làm lành.
- Chánh niệm: Luôn tỉnh thức, chánh niệm trong mọi hoạt động.
- Chánh định: Tu thiền định để tâm念 an ổn.
3. Duyên Khởi (Nhân Duyên Sanh)
Trong lúc thiền định, Đức Phật cũng chứng悟 ra chân lý Duyên Khởi – rằng tất cả mọi pháp đều do nhân duyên mà sanh, do nhân duyên mà diệt. Không có gì là tồn tại độc lập, vĩnh viễn. Chính vô minh là nguyên nhân dẫn đến các hành, từ đó dẫn đến luân hồi sinh tử. Khi vô minh diệt, thì các hành cũng diệt, và luân hồi chấm dứt.
4. Vô Ngã (Không có ngã thường hằng)
Đức Phật cũng chứng悟 ra rằng, không có một “cái ngã” nào là thường hằng, bất biến. Con người và vạn vật đều là sự kết hợp tạm thời của năm uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức). Khi hiểu rõ bản chất vô ngã, thì sẽ không còn chấp著 vào ngã và ngã sở, từ đó giải thoát khỏi khổ đau.
Việc hệ thống hóa giáo pháp trong bảy tuần lễ sau khi giác ngộ là một bước đi vô cùng quan trọng. Nó cho thấy rằng, sự giác ngộ của Đức Phật không chỉ là một trải nghiệm cá nhân, mà còn là một quá trình tư duy sâu sắc, nhằm biến trải nghiệm đó thành một hệ thống giáo lý có thể truyền đạt cho người khác.
Bài Pháp Đầu Tiên: Chuyển Pháp Luân Tại Lộc Uyển
Sau bảy tuần lễ chiêm nghiệm, Đức Phật đã hoàn toàn sẵn sàng để truyền bá chánh pháp. Người quyết định đi đến Vườn Lộc Uyển (Isipatana), gần thành Ba-la-nại (Benares), nơi năm vị đệ tử cũ của Người đang tu tập. Đây là nơi mà sự giác ngộ của Đức Phật chính thức được chuyển hóa thành lời
Cập Nhật Lúc Tháng 12 13, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
