Theo truyền thống văn hóa Việt Nam, việc chuẩn bị và thực hiện nghi thức cúng rước ông táo vào ngày 23 tháng Chạp là một trong những phong tục quan trọng nhất dịp cuối năm. Nghi lễ này không chỉ là cách để gia chủ thể hiện lòng thành kính, biết ơn đối với các vị Táo quân đã cai quản việc bếp núc trong gia đình suốt một năm qua, mà còn là dịp để cầu mong một năm mới an lành, sung túc. Bài viết này sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện, từ việc chuẩn bị lễ vật, văn khấn, cho đến những điều cần lưu ý trong quá trình tiễn và rước Táo quân, giúp bạn thực hiện một cách chu đáo và trang nghiêm nhất.
Có thể bạn quan tâm: Nghi Thức Cúng Phật Trong Tang Lễ: Hướng Dẫn Tường Tận Cho Gia Đình
Tóm tắt quy trình thực hiện
- Chuẩn bị lễ vật: Bao gồm mâm cơm cúng, vàng mã và đặc biệt là ba bộ áo mũ cho Táo quân cùng cá chép sống để làm phương tiện cho các Ngài về trời.
- Cúng tiễn ông Táo: Tiến hành đọc văn khấn, thắp hương và hóa vàng mã vào buổi trưa hoặc chiều ngày 23 tháng Chạp.
- Phóng sinh cá chép: Sau khi cúng xong, đem cá chép phóng sinh ra ao, hồ hoặc sông để chúng hóa rồng, đưa Táo quân về thiên đình.
- Làm lễ cúng Rước ông Táo về: Vào đêm Giao thừa hoặc sáng mùng Một Tết, làm lễ cúng để rước ba vị Táo quân quay trở lại trần gian, tiếp tục cai quản việc nhà cho một năm mới.
Ý nghĩa sâu sắc của nghi thức cúng rước ông táo
Để thực hiện nghi lễ một cách thành tâm, việc đầu tiên là phải hiểu rõ ý nghĩa đằng sau nó. Nghi thức cúng rước ông táo không đơn thuần là một hành động mang tính hình thức, mà ẩn chứa những giá trị tinh thần to lớn, gắn liền với đời sống tâm linh của người Việt từ ngàn đời nay.
Theo quan niệm dân gian, trong mỗi gia đình đều có ba vị Táo quân (hay còn gọi là Vua Bếp) gồm: hai Táo ông và một Táo bà. Họ là những người canh giữ bếp lửa, chứng kiến mọi sinh hoạt, lời ăn tiếng nói và những sự kiện xảy ra trong gia đình trong suốt một năm. Vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, ba vị Táo quân sẽ cưỡi cá chép bay về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng mọi việc tốt xấu của gia chủ. Đến đêm Giao thừa, sau khi nghe lệnh Thiên đình, các Ngài sẽ quay trở lại trần gian để tiếp tục sứ mệnh của mình trong năm mới. Việc cúng tiễn và rước Táo quân chính là để tỏ lòng biết ơn, cầu xin các Ngài phù hộ độ trì cho gia đình một năm mới bình an, hạnh phúc và no đủ.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Nghi Thức Cúng Rãi Muối Gạo Đúng Cách
Hướng dẫn chuẩn bị lễ vật cúng tiễn ông Táo (23 tháng Chạp)
Lễ vật cúng ông Công ông Táo cần được chuẩn bị chu đáo, tươm tất, thể hiện sự thành kính của gia chủ. Một mâm cúng đầy đủ thường bao gồm những thứ sau:
- Mâm cỗ mặn hoặc chay: Tùy theo điều kiện và tập quán của mỗi gia đình, có thể chuẩn bị một mâm cỗ mặn với xôi, gà luộc, các món canh, rau xào… hoặc một mâm cỗ chay thanh tịnh.
- Bánh kẹo, trái cây: Một đĩa trái cây tươi ngon, bánh mứt, kẹo ngọt để dâng lên các Ngài.
- Ba bộ áo mũ Táo quân: Đây là lễ vật không thể thiếu. Mỗi bộ bao gồm một mũ và một áo giấy cùng đôi hia. Sau khi cúng xong, những đồ vàng mã này sẽ được hóa (đốt) cùng với bài vị cũ.
- Ba con cá chép sống: Cá chép được xem là “phương tiện” để Táo quân cưỡi về trời. Nên chọn những con cá khỏe mạnh, bơi lội tung tăng. Ngoài ra, nhiều gia đình cũng chuẩn bị thêm một con ngựa giấy.
- Hương hoa, trầu cau, rượu, nước: Những vật phẩm cơ bản trong bất kỳ lễ cúng nào.
Văn khấn cúng tiễn ông Táo về trời
Sau khi đã bày biện lễ vật lên bàn thờ gia tiên hoặc nơi thờ Ông Táo, gia chủ thắp đèn, đốt hương và thành kính đọc bài văn khấn. Dưới đây là một bài văn khấn phổ biến được nhiều người sử dụng:
Có thể bạn quan tâm: Nghi Thức Cúng Quá Đường Theo Miền Bắc: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Những Lưu Ý Quan Trọng
“Nam mô a di đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Ngài Đông Trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Tín chủ con là: ……………………..
Ngụ tại: ……………………………
Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp năm ………, tín chủ chúng con thành tâm sắp sửa lễ vật, phẩm oản, hương hoa, kim ngân, áo mũ, kính dâng tôn thần.
Cúi xin Tôn thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, độ cho chúng con mọi sự bình an, vạn sự tốt lành.
Âm dương tương trợ, tài lộc hanh thông, gia đạo hưng long, bốn mùa không hạn ách.
Cúi xin Tôn thần phù hộ độ trì, bảo vệ chúng con.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô a di đà Phật! (3 lần)”
Sau khi đọc văn khấn xong, gia chủ vái lạy ba vái và chờ hương tàn bớt. Khi đó, sẽ tiến hành hóa vàng mã và mang cá chép đi phóng sinh.
Nghi thức phóng sinh cá chép và cúng rước ông Táo về
Sau khi cúng xong, gia chủ sẽ đem cá chép ra sông, ao, hồ hoặc một nơi có nguồn nước sạch để phóng sinh. Đây là hành động mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện lòng từ bi và cũng là cách để “thả cá hóa rồng”, giúp các Táo quân có phương tiện thuận lợi để về trời báo cáo. Khi thả cá, nên nhẹ nhàng và thành tâm cầu nguyện.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Nghi Thức Cúng Quá Đường Làng Mai
Việc rước ông Táo về thường được thực hiện vào đêm 30 Tết (sau lễ Giao thừa) hoặc sáng mùng Một Tết. Gia chủ sẽ làm một mâm cúng đơn giản hơn, có thể chỉ cần hoa quả, trà nước, bánh mứt để bày tỏ lòng thành, kính mời ba vị Táo quân quay trở lại nhà. Đồng thời, bài vị mới của Táo quân cũng sẽ được đặt lên bàn thờ để thờ cúng cho đến tận ngày 23 tháng Chạp năm sau.
Những điều cần lưu ý để việc cúng rước ông táo thêm phần viên mãn
Để nghi thức cúng rước ông táo diễn ra suôn sẻ và thể hiện được hết lòng thành của gia chủ, có một vài điều nhỏ cần lưu tâm. Trước hết, tất cả các lễ vật, đặc biệt là cá chép, nên được chuẩn bị và lựa chọn kỹ càng, tránh tình trạng cá bị chết hoặc lễ vật sơ sài. Thứ hai, không khí trong gia đình vào ngày này nên giữ được sự ấm cúng, hòa thuận, tránh cãi vã, to tiếng, vì Táo quân là người chứng kiến mọi sự. Cuối cùng, việc thực hiện nghi lễ nên xuất phát từ cái tâm, sự thành kính chân thành, hơn là việc cầu kỳ, hình thức. Bởi lẽ, theo quan niệm của người xưa, “có thờ có thiêng, có kiêng có lành”, một tấm lòng thành sẽ luôn được chứng giám.
Việc thực hiện nghi thức cúng rước ông táo là một nét đẹp văn hóa, một sợi dây kết nối tâm linh giữa con người với thế giới tín ngưỡng. Nó không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc mà còn là một dịp để mỗi thành viên trong gia đình hướng về cội nguồn, bày tỏ lòng biết ơn và cầu mong những điều tốt đẹp nhất cho năm mới sắp đến. Hy vọng rằng với những thông tin được tổng hợp từ chuaphatanlongthanh.com, bạn đã có được một cẩm nang hữu ích để chuẩn bị cho một lễ cúng ông Táo trọn vẹn và ý nghĩa.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 9, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
