Ngày 23 tháng Chạp âm lịch, hay còn gọi là ngày “Ông Táo về trời”, là một trong những nghi lễ truyền thống quan trọng nhất của người Việt Nam mỗi khi Tết đến Xuân về. Đây không chỉ là một phong tục đơn thuần mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn và niềm tin vào sự che chở của các vị thần cai quản gia đình. Vào ngày này, hầu hết các gia đình đều chuẩn bị mâm cỗ cúng tiễn đưa Táo Quân trở về thiên đình để báo cáo mọi việc lớn nhỏ của gia chủ trong năm qua. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về nguồn gốc, ý nghĩa cũng như các nghi thức cúng kiêng đúng chuẩn. Bài viết dưới đây sẽ giải mã chi tiết về ngày 23 12 âm lịch mọi người thường cúng những gì, tại sao lại có phong tục này và những điều kiêng kỵ cần nhớ.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Cúng Mùng 1 Tháng 7 Âm Lịch: Chuẩn Bị Mâm Lễ Đúng Cách Để Đón Tài Lộc, Bình An
Nguồn Gốc và Ý Nghĩa Tâm Linh Của Ngày 23 Tháng Chạp
Để hiểu rõ tại sao mọi người lại cúng vào ngày này, chúng ta cần tìm hiểu về truyền thuyết “Ông Táo Quân”.
Truyền thuyết về Táo Quân
Theo truyền thuyết dân gian, Táo Quân (hay còn gọi là Ông Táo, Vua Bếp) gồm hai ông và một bà (hoặc ba vị thần đầu bếp). Họ là những vị thần cai quản việc bếp núc, giữ lửa cho gia đình. Chuyện kể rằng, Táo Quân là ba vị thần được phong là Thổ Công, Thổ Địa, và Thổ Lệnh, chuyên cai quản việc bếp núc, lửa và tài lộc trong nhà. Tương truyền, họ là ba anh em trong một gia đình, sau khi người chồng qua đời, hai người con trai tranh nhau chôn cát, kết quả là ba anh em cùng hóa thân thành ba vị thần.
Tuy nhiên, một tích khác phổ biến hơn là câu chuyện về vợ chồng Thị Nhi và Trọng Cao. Vì không có con, Trọng Cao giận dữ đánh đuổi Thị Nhi. Thị Nhi lưu lạc đến một nhà khác và được một vị quan nhận làm con gái. Sau đó, Trọng Cao vì ăn năn đã đi tìm vợ. Khi gặp lại, hai người nhận ra nhau nhưng vì hổ thẹn, Thị Nhi nhảy vào đống lửa tự thiêu. Trọng Cao thấy vậy cũng nhảy theo. Thổ thần thấy tình cảm cảm động nên tấu lên Ngọc Hoàng. Ngọc Hoàng phong cho cả ba làm Táo Quân, cùng cai quản việc bếp núc.
Ý nghĩa của việc “Ông Táo về trời”
Theo tục lệ, vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm, các vị Táo Quân sẽ cưỡi cá chép lên thiên đình để trình bày với Ngọc Hoàng Thượng đế về những việc làm của gia chủ trong năm qua. Đây là dịp để các vị thần báo cáo về công danh, sự nghiệp, tài lộc cũng như hạnh phúc của gia đình. Vì vậy, người dân thường cúng tiễn đưa Táo Quân với mong muốn các vị thần sẽ “nói tốt” và báo cáo những điều may mắn, giúp gia đình gặp nhiều phúc lộc trong năm mới.
Có thể bạn quan tâm: Ngày 2 7 Âm Lịch Cúng Gì? Giải Mã Ý Nghĩa Và Nghi Thức Cúng Đúng Chuẩn
Việc cúng Táo Quân không chỉ là nghi thức tâm linh mà còn mang ý nghĩa nhắc nhở con người sống có đức, có lòng biết ơn và giữ gìn ngọn lửa hạnh phúc gia đình.
Mâm Cỗ Cúng Ngày 23 Tháng Chạp Gồm Những Gì?
Mâm cỗ cúng Táo Quân thường được chuẩn bị tươm tất, đầy đặn. Tùy theo điều kiện từng gia đình mà mâm cỗ có thể khác nhau, nhưng về cơ bản luôn có những vật phẩm không thể thiếu sau:
1. Cá chép
Đây là vật phẩm quan trọng nhất trong mâm cúng. Theo truyền thuyết, cá chép là phương tiện để Táo Quân cưỡi lên thiên đình. Người ta thường cúng một hoặc ba con cá chép sống (có thể mua cá chép vàng hoặc cá chép đỏ). Sau khi làm lễ xong, gia chủ sẽ mang cá ra sông hoặc hồ để phóng sinh, ngụ ý tiễn Táo Quân lên trời. Phong tục này thể hiện sự từ bi và mong muốn cầu mong những điều tốt lành.
2. Mâm cỗ mặn
Mâm cỗ mặn để cúng Táo Quân thường bao gồm:
- Gà luộc: Gà trống luộc nguyên con, bày biện đẹp mắt.
- Xôi, chè: Xôi gấc hoặc xôi đỗ, chè bà cốt (chè trôi nước) là những món không thể thiếu.
- Giò lụa: Món ăn quen thuộc trong mâm cỗ người Việt.
- Bánh kẹo, trầu cau: Bánh chưng, bánh giầy, hoặc các loại bánh kẹo khác, cùng trầu cau để dâng lên tổ tiên.
- Rượu, nước uống: Một chai rượu hoặc một ấm trà nhỏ.
3. Vàng mã
Vàng mã cúng Táo Quân thường là 3 bộ áo mũ, 3 đôi giày dép, và 3 con ngựa bằng giấy (hoặc 1 con ngựa to). Tùy theo tập quán từng vùng miền mà vàng mã có thể khác nhau, nhưng về cơ bản là để Táo Quân có đủ phương tiện và y phục để lên trình Ngọc Hoàng.
Có thể bạn quan tâm: Tìm Hiểu Ý Nghĩa Của Ngày 16 Tháng 1 Năm 2026: Có Phải Là Lễ Cúng Hay Ngày Tốt?
4. Hương hoa
Bát hương, lọ hoa tươi (thường là hoa cúc, hoa lay ơn), và một đĩa quả ngọt.
Các Bước Thực Hiện Nghi Thức Cúng Táo Quân Đúng Cách
Việc cúng Táo Quân không quá phức tạp nhưng cần sự thành tâm. Dưới đây là các bước chuẩn bị và tiến hành:
- Chuẩn bị không gian: Dọn dẹp bàn thờ gia tiên và bàn thờ Táo Quân (thường đặt ở bếp hoặc gần bàn thờ gia tiên) cho sạch sẽ. Thay nước, thay chân nhau.
- Sắp xếp mâm cỗ: Xếp mâm cỗ cúng lên bàn thờ. Mâm cỗ mặn để ở giữa, vàng mã, hoa quả, nước, trà đặt xung quanh. Cá chép có thể để riêng một chậu nước sạch hoặc để trong đĩa nước ở trước mâm cỗ.
- Thắp hương: Gia chủ thắp 3 nén hương, khấn vái thành kính các cụ tổ tiên, sau đó khấn tạ Táo Quân.
- Văn khấn: Đọc bài văn khấn cúng Táo Quân. Văn khấn thường có nội dung tạ ơn các thần đã che chở cho gia đình trong năm qua và cầu xin những điều tốt lành cho năm mới.
- Tiễn cá chép: Sau khi hương cháy gần hết (khoảng 1/3 nén hương), gia chủ mang vàng mã ra đốt ở một góc an toàn. Sau đó, mang cá chép ra sông, hồ để phóng sinh. Lưu ý không nên vứt cá chép xuống ao tù, nước đọng.
Giải Đáp Nghi Vấn: “Có Thật Sự Cần Cúng Mâm Cỗ Mặn Lớn?”
Một câu hỏi mà rất nhiều người thắc mắc đó là: Có cần thiết phải cúng mâm cỗ mặn to, cầu kỳ không? Hay chỉ cần mâm cơm đơn giản là được?
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, điều quan trọng nhất trong ngày cúng Táo Quân là lòng thành và sự thành tâm. Mâm cỗ cúng không nhất thiết phải quá xa hoa, tốn kém. Một mâm cơm nóng hổi, dọn dẹp sạch sẽ, có đầy đủ các món cơ bản như gà luộc, xôi, chè, quả hương hoa là đủ. Quan trọng là gia chủ phải dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ cho tươm tất, vái lạy thành tâm.
Việc cúng mâm cỗ lớn chỉ nên xuất phát từ điều kiện kinh tế và sự tự nguyện, chứ không nên cúng để “khoe khoang” hay vì ép buộc. Nếu gia đình khó khăn, một mâm cơm giản dị với lòng biết ơn vẫn được các vị thần chứng giám.
Những Điều Kiêng Kỵ Khi Cúng Táo Quân
Có thể bạn quan tâm: Tổng Hợp Thông Tin Chi Tiết Về Ngày 16/10/âm Lịch Năm 2026
Để tránh phạm phải điều không hay, người dân cần lưu ý một số điều kiêng kỵ sau:
- Không để bếp lạnh: Vào ngày Táo Quân về trời, gia chủ vẫn phải nấu ăn như bình thường, không nên để bếp lạnh lẽo. Điều này象征 (tượng trưng) cho việc giữ ngọn lửa hạnh phúc gia đình luôn ấm cúng.
- Không cúng quá muộn: Thời gian cúng Táo Quân thường là vào chiều ngày 23 tháng Chạp. Không nên cúng quá muộn (sau 12 giờ trưa ngày 23) vì Táo Quân phải lên đường.
- Không nên sửa chữa nhà cửa: Trong ngày này, người ta kiêng kỵ việc sửa sang, động thổ nhà cửa vì có thể làm động đến thần linh.
- Cá chép phải sống: Khi phóng sinh, cá chép phải là cá còn sống. Không nên mua cá đã chết hoặc ươn.
- Thái độ thành tâm: Khi khấn vái, không nên ăn mặc luộm thuộm, phải giữ thái độ nghiêm trang, thành kính.
Thời Gian Cúng Táo Quân Tốt Nhất Trong Ngày 23 Tháng Chạp
Thời gian cúng Táo Quân linh thiêng nhất thường là vào khoảng từ 11 giờ trưa đến 13 giờ chiều ngày 23 tháng Chạp Âm lịch. Đây là khoảng thời gian các thần linh dễ tiếp nhận lễ vật và chứng giám cho lòng thành của gia chủ. Tuy nhiên, nếu không sắp xếp được, gia chủ có thể cúng vào bất cứ lúc nào trong ngày 23, miễn là thành tâm.
Lời Khuyên Cho Các Gia Đình Trong Ngày Cúng Táo Quân
Để chuẩn bị cho ngày ngày 23 12 âm lịch mọi người thường cúng một cách chu đáo, các gia đình nên:
- Chuẩn bị sớm: Mua sắm các vật phẩm cần thiết từ trước 1-2 ngày để tránh tình trạng hết hàng hoặc vội vàng.
- Dọn dẹp nhà cửa: Đây là dịp để tổng vệ sinh nhà đón Tết. Hãy dọn dẹp nhà cửa, đặc biệt là khu vực bếp ăn cho sạch sẽ.
- Chú ý an toàn khi đốt vàng mã: Khi đốt vàng mã, cần chọn nơi thông thoáng, tránh xa các vật dụng dễ cháy nổ. Tốt nhất nên dùng thùng kim loại để đốt.
Ngoài ra, bạn có thể tham khảo thêm các thông tin về phong tục Tết Nguyên Đán tại chuaphatanlongthanh.com để có thêm nhiều kiến thức bổ ích chuẩn bị cho một cái Tết ấm no và sum vầy.
Kết Luận
Ngày 23 12 âm lịch mọi người thường cúng những mâm cỗ tươm tất với cá chép, vàng mã, hoa quả và đặc biệt là lòng thành kính. Đây là phong tục đẹp của người Việt, không chỉ để tiễn đưa Táo Quân mà còn để nhắc nhở con người hướng về cội nguồn, tổ tiên. Dù mâm cỗ có sang trọng hay giản dị, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm và mong ước một năm mới an khang, thịnh vượng cho gia đình. Hy vọng bài viết trên đã cung cấp cho bạn những thông tin chi tiết và hữu ích để chuẩn bị cho ngày lễ quan trọng này.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 12, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
