Việc chuẩn bị mâm cúng vào ngày thường, đặc biệt là trong không gian sống hiện đại ngày nay, vẫn là một nghi thức tâm linh quan trọng được nhiều gia đình duy trì. Đây không chỉ là cách thể hiện lòng thành kính, tưởng nhớ đến tổ tiên, thần linh mà còn là cách để các thành viên trong gia đình hướng về cội nguồn, cầu mong những điều tốt đẹp. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ ngày thường nên cúng những gì để vừa đủ đầy, thành tâm, lại vừa phù hợp với điều kiện và phong tục tập quán.
Việc chuẩn bị một mâm cúng ngày thường không cần quá cầu kỳ, xa hoa như các ngày lễ lớn, nhưng cũng không nên qua loa, sơ sài. Mâm cúng thường ngày thể hiện sự “tương kính” giữa con người và các đấng thần linh, tổ tiên. Nó là sự nhắc nhở về lòng biết ơn và sự hiện diện của thế giới tâm linh trong cuộc sống hàng ngày. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các loại mâm cúng, lễ vật cần thiết và những lưu ý để bạn có thể chuẩn bị một cách tươm tất và ý nghĩa nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Vàng Mã Vào Ngày Rằm: Phong Tục, Ý Nghĩa Và Những Điều Cần Biết
Tầm quan trọng của việc cúng ngày thường
Trước khi đi vào chi tiết ngày thường nên cúng những gì, chúng ta cần hiểu rõ tại sao nghi thức này lại được giữ gìn. Trong văn hóa Á Đông, tín ngưỡng “âm dương” và “tứ thời bát tiết” luôn song song với đời sống vật chất. Cúng ngày thường là sự giao thoa giữa hai thế giới này.
Mâm cúng hàng ngày giúp không gian sống trở nên ấm cúng, linh thiêng. Với người đã khuất, đây là sự báo hiếu, tưởng nhớ. Với các vị thần linh (Thổ Công, Táo Quân, Quan Đương Xứ…), đây là sự khẩn cầu phù hộ cho gia đạo bình an, làm ăn tấn tới. Việc chuẩn bị mâm cúng cũng là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, nhắc nhở nhau về truyền thống gia phong. Một mâm cúng chu đáo không nằm ở sự đắt tiền mà nằm ở sự thành tâm và đúng phong tục.
Các loại mâm cúng ngày thường phổ biến
Tùy vào không gian thờ cúng và mục đích mà mâm cúng ngày thường sẽ có sự khác nhau. Dưới đây là 3 loại mâm cúng cơ bản nhất mà bạn cần tham khảo.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Của Ngày Rằm Và Tục Cúng Xe Mới: Những Điều Bạn Cần Biết
1. Mâm cúng gia tiên (bàn thờ trong nhà)
Đây là mâm cúng quan trọng và phổ biến nhất. Gia tiên là những người đã khuất trong dòng họ, luôn phù hộ cho con cháu. Mâm cúng ngày thường cho gia tiên không cần quá nhiều món, nhưng phải tinh khiết và tươi ngon.
- Lễ vật chính:
- Ngũ quả: Một mâm ngũ quả (có thể 5 loại quả khác nhau tùy theo vùng miền, ví dụ: chuối, bưởi, cam, táo, lê…). Cần chọn quả chín, đẹp, không bị dập nát.
- Hương và Nến: 1 lư hương (thường dùng hương vòng hoặc hương nén), 2 ngọn nến (hoặc đèn dầu).
- Nước: 3 hoặc 5 ly nước sạch (nước đun sôi để nguội).
- Trầu cau: 3 miếng trầu đã têm cánh dâu (hoặc lá trầu không, cau tươi).
- Tiền vàng: Tùy theo phong tục, có thể đốt 3, 5, hoặc 7 lá vàng mã (hoặc không đốt, để cúng).
- Mâm cơm: Gồm 3 bát cơm, 3 đôi đũa, 3 chén canh, và các món mặn (cá, thịt, trứng, rau…). Lưu ý, đối với bàn thờ gia tiên, gia chủ có thể cúng chay hoặc mặn, nhưng nếu cúng mặn thì kiêng kỵ các món như thịt chó, thịt mèo, vịt…
Ngoài mâm cơm, vào các ngày rằm hay mùng 1, nhiều gia đình chuẩn bị thêm xôi, chè hoặc các món cháo.
2. Mâm cúng thần linh (Thổ Công, Quan Đương Xứ)
Theo quan niệm “Đất có thổ công, sông có hà bá”, bàn thờ thần linh (thường đặt ở gian giữa hoặc nơi thờ cúng riêng) cần được cúng tụi tươm tất. Thần linh cai quản địa phận, bảo vệ gia trạch.
- Lễ vật chính:
- Trầu cau: 3 miếng trầu têm (hoặc 5 miếng tùy theo phong tục địa phương).
- Nước: 3 hoặc 5 ly nước sạch.
- Hương và Nến: 1 lư hương, 2 ngọn nến.
- Tiền vàng: Tùy theo tập quán, có thể cúng nhiều vàng mã hơn so với bàn thờ gia tiên (thường là 5 hoặc 7 bộ).
- Mâm cúng mặn: Bao gồm gà luộc hoặc heo quay (đặc biệt vào các ngày cúng lớn), bánh chưng, xôi, chè, cháo. Riêng đối với bàn thờ thần Thổ Công, Táo Quân, không nên cúng các món có máu (như thịt sống, tiết canh).
Đối với các gia đình buôn bán, mâm cúng thần tài (cũng thuộc nhóm thần linh) thường bao gồm: 5 quả trứng gà, 5 tách rượu, 5 nén hương, 1 con tôm, 1 con cua, 1 miếng heo quay, và 1 lọ hoa.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Ngày Rằm Cúng Xe Máy Mới: Những Điều Gia Chủ Cần Biết
3. Mâm cúng cô hồn (vong linh, chúng sinh)
Đây là mâm cúng để ban phát bố thí cho các vong linh lang thang, không nơi nương tựa. Mâm cúng này thường được đặt ở ngoài sân, trước cửa nhà hoặc nơi vắng vẻ, không được đặt lên bàn thờ trong nhà. Mâm cúng này không nhất thiết phải làm hằng ngày (trừ các gia đình làm ăn lớn, hoặc theo yêu cầu tâm linh), nhưng có thể làm vào các ngày rằm, mùng 1 hàng tháng.
- Lễ vật chính:
- Đồ ăn chay: Cháo trắng (đặc biệt là cháo loãng), bánh kẹo (bánh ngọt, bỏng ngô, kẹo), xôi chè.
- Tiền vàng: Tiền lẻ (tiền thật), giấy tiền vàng mã (tiền âm phủ), quần áo mã.
- Nước: 3 hoặc 5 ly nước.
- Hương và Nến: 1 lư hương, 2 ngọn nến.
- Lưu ý quan trọng: Khi cúng xong, gia chủ nên vãi tiền lẻ ra xa, đốt vàng mã, và không nên nhìn lại khi quay vào nhà.
Chi tiết các món ăn trong mâm cúng ngày thường
Khi tìm hiểu ngày thường nên cúng những gì, câu hỏi lớn nhất thường nằm ở các món ăn. Dưới đây là gợi ý chi tiết để bạn dễ dàng chuẩn bị:
Các món mặn (cho bàn thờ gia tiên và thần linh)
- Thịt lợn luộc: Đây là món ăn truyền thống, dễ làm và được ưa chuộng nhất. Bạn có thể luộc miếng thịt ba chỉ hoặc chân giò.
- Cá chiên/rim: Cá là biểu tượng của sự sung túc (“cá chép hóa rồng”). Có thể chiên giòn hoặc kho tộ.
- Trứng luộc: Đơn giản, dễ cúng. Có thể luộc 3 quả hoặc 5 quả.
- Gà luộc: Nếu có điều kiện, một con gà luộc nguyên con sẽ rất sang trọng vào các ngày rằm hoặc mùng 1.
- Rau xanh: Canh rau muống, rau cải luộc… để cân bằng mâm cơm.
Các món chay (phù hợp cho cả bàn thờ gia tiên và thần linh, đặc biệt là các ngày rằm)
Có thể bạn quan tâm: Các Mùng Cúng Chùa Hàng Tháng Quan Trọng Trong Năm 2025
Việc cúng chay ngày càng được khuyến khích, nhất là vào các ngày mùng 1, rằm để thể hiện lòng từ bi.
- Xôi: Xôi gấc (đỏ tượng trưng cho may mắn), xôi đỗ xanh, xôi vò.
- Chè: Chè đậu xanh, chè trôi nước (biểu tượng cho sự viên mãn).
- Bánh: Bánh chưng, bánh tét, hoặc các loại bánh ngọt khác.
- Rau củ luộc/rim chay: Đậu hũ sốt cà, nấm hương xào, rau củ thập cẩm.
Trái cây và hoa
- Hoa: Nên chọn hoa tươi, có hương thơm nhẹ nhàng và màu sắc trang nhã. Phổ biến nhất là hoa cúc (vàng, trắng), hoa huệ, hoa lay ơn. Tránh hoa giả, hoa đã úa.
- Trái cây: Nên chọn các loại quả theo mùa, tươi ngon. Tránh các quả có gai nhọn hoặc mùi quá nồng (như sầu riêng) nếu không quen. Các loại quả thường dùng: Cam, bưởi, chuối, táo, lê, thanh long, mãng cầu.
Những lưu ý quan trọng khi cúng ngày thường
Để việc cúng ngày thường đạt được ý nghĩa tâm linh cao nhất, bạn cần ghi nhớ những quy tắc sau:
- Thành tâm là trên hết: Lễ vật tuy quan trọng nhưng không bằng lòng thành. Dù mâm cơm đạm bạc hay sang trọng, chỉ cần gia chủ dọn dẹp sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề và khấn vái thành tâm thì các đấng sẽ chứng giám.
- Sạch sẽ và tươm tất: Bàn thờ phải được lau dọn thường xuyên, không để bụi bẩn hay côn trùng. Mâm cơm, hoa quả phải rửa sạch, để ráo nước trước khi dâng lên.
- Giờ cúng: Tốt nhất là cúng vào buổi sáng (khoảng 6h – 8h) hoặc buổi trưa. Không nên cúng quá muộn vào buổi tối (sau 19h – 20h) vì theo quan niệm dân gian, lúc này dương khí suy, âm khí thịnh, không tốt cho việc thờ cúng gia tiên (trừ các cúng chúng sinh).
- Văn khấn: Cần đọc đúng bài khấn, hoặc chí ít cũng đọc rõ ràng tên tuổi, địa chỉ của gia chủ để các đấng biết đường về nhận lễ.
- Kiêng kỵ:
- Không để chó, mèo quấy phá mâm cúng.
- Không cúng các món ăn đã ôi thiu, dập nát.
- Không cúng hoa giả, quả nhựa.
- Khi đốt vàng mã, cần chú ý an toàn phòng cháy chữa cháy.
Kết luận
Việc chuẩn bị mâm cúng ngày thường không quá phức tạp như nhiều người vẫn nghĩ. Quan trọng là sự chuẩn bị chu đáo và lòng thành. Dù bạn là người bận rộn, chỉ cần một mâm cơm nóng với 3 bát cơm, 3 chén canh, một ít hoa quả tươi và một ly nước lọc, kèm theo nén hương lòng là đã đủ để thể hiện tấm lòng hiếu thảo và thành kính. Hy vọng rằng những thông tin trên đã giải đáp được thắc mắc ngày thường nên cúng những gì của bạn, giúp bạn duy trì được nếp sống văn hóa tâm linh tốt đẹp trong gia đình. Để cập nhật thêm nhiều kiến thức văn hóa, phong tục tập quán và mẹo vặt đời sống, bạn có thể tham khảo thêm tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 12, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
