Phong tục thờ cúng tổ tiên là một trong những giá trị văn hóa tinh thần vô cùng quan trọng của người dân Việt Nam, và đối với đồng bào dân tộc Thái, tục lệ này lại càng được xem trọng và gìn giữ qua bao thế hệ. Đặc biệt, vào mỗi dịp Tết đến Xuân về, nghi lễ này không chỉ là hoạt động tâm linh đơn thuần mà còn là biểu hiện sâu sắc của lòng biết ơn, uống nước nhớ nguồn. Bài viết này sẽ cùng bạn đọc tìm hiểu chi tiết về tục thờ cúng tổ tiên của người Thái ngày Tết, từ ý nghĩa, quy trình cho đến những giá trị văn hóa đặc sắc mà nó mang lại.
Có thể bạn quan tâm: Nghi Lễ Thờ Cúng Tổ Tiên Của Người Thái Lan: Văn Hóa, Tín Ngưỡng Và Ý Nghĩa
Tầm Quan Trọng Của Việc Thờ Cúng Trong Văn Hóa Người Thái
Đối với đồng bào Thái, việc thờ cúng tổ tiên là một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh. Họ quan niệm rằng, dù cuộc sống có hiện đại đến đâu, con người cũng không thể quên được công lao sinh thành và dưỡng dục của ông bà, cha mẹ. Nghi lễ này không chỉ là dịp để con cháu thể hiện lòng hiếu thảo mà còn là cách để cầu mong những điều tốt đẹp cho gia đình trong năm mới.
Những Quan Niệm Tâm Linh Sâu Sắc
Theo quan niệm của người Thái, thế giới tâm linh và thế giới hữu hình luôn song song tồn tại. Tổ tiên, dù đã khuất núi, vẫn luôn dõi theo và phù hộ cho con cháu. Vì vậy, vào dịp Tết, họ thường tổ chức lễ cúng long trọng để “báo công báo hỷ” với các cụ. Đây là dịp để con cháu thông báo với tổ tiên về những thành tích đã đạt được trong năm qua, đồng thời cầu xin sự che chở cho một năm mới bình an, làm ăn phát đạt.
Một người dân tộc Thái ở bản Na Vai, xã Pom Lót, huyện Điện Biên, ông Lò Văn Pánh, đã chia sẻ: “Nói chung là về bàn thờ tết của dân tộc nào cũng thế thôi nhưng riêng dân tộc Thái thì thường là để báo công báo hỷ với các cụ ngày xưa, công của các cụ là công nuôi, công chăm sóc con cháu. Năm hết tết đến, người Thái chọn thức ăn ngon để thờ cúng các cụ.”
Có thể bạn quan tâm: Nghi Thức Thờ Cúng Của Người Thái Lan: Văn Hóa, Tôn Giáo Và Tâm Linh
Lễ “Xên Hươn”: Nghi Lễ Thờ Cúng Đặc Trưng Của Người Thái
Nghi lễ thờ cúng tổ tiên vào đầu năm mới của người Thái được gọi là Lễ “Xên Hươn”. Đây là một nghi lễ truyền thống có từ xa xưa, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Lễ “Xên Hươn” không chỉ đơn thuần là một buổi cúng bái mà còn là một sự kiện văn hóa lớn của dòng họ.
Quy Tắc Tổ Chức Lễ “Xên Hươn”
Lễ “Xên Hươn” được tổ chức theo dòng họ, tuân theo lịch của người Thái. Mỗi dòng họ sẽ chọn một ngày nhất định trong năm để tổ chức, thường là vào những ngày đầu năm mới. Việc tổ chức lễ này đòi hỏi sự chuẩn bị công phu và sự tham gia của tất cả các thành viên trong dòng họ.
Gia chủ sẽ là người đứng ra tổ chức và chuẩn bị các lễ vật. Theo chia sẻ của ông Lò Văn Dung, bản Na Vai, xã Pom Lót: “Gia đình tôi hôm nay gọi là làm cỗ tết, gia đình nào có lợn thì thịt lợn, gia đình không có điều kiện thì thịt gà để tưởng nhớ các cụ sang năm mới làm ăn phát đạt hơn năm cũ.”
Các Lễ Vật Cần Thiết Cho Lễ “Xên Hươn”
Việc chuẩn bị lễ vật cho Lễ “Xên Hươn” rất quan trọng, thể hiện sự thành kính của con cháu đối với tổ tiên. Các lễ vật thường bao gồm:
- Con lợn: Khoảng 50 – 60 kg, được chế biến thành nhiều món khác nhau.
- Gạo: Khoảng 30 cân.
- Rượu: Hơn 20 lít.
- Các sản vật khác: Gà, xôi, rượu, các loại nông sản do gia đình làm ra.
Đối với các chị, em gái đã lập gia đình, khi về nhà bố mẹ đẻ ăn Tết cũng chuẩn bị lễ vật cúng tổ tiên, bao gồm con gà, 2 gói xôi, 2 chai rượu và các sản vật mình làm ra.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Mở Cửa Đền Thờ Gia Tiên Cho Người Công Giáo: Nên Hay Không Nên?
Quy Trình Thờ Cúng Cụ Thể Vào Ngày Tết
Quy trình thờ cúng của người Thái rất nghiêm ngặt và có những bước tiến hành cụ thể. Dưới đây là các bước chuẩn bị và tiến hành một lễ “Xên Hươn” truyền thống.
Bước 1: Chuẩn Bị Lễ Vật Và Cầu Khấn
Trước khi bước vào năm mới, gia chủ sẽ mời ông mo (thầy mo, người có vai trò cúng tế trong cộng đồng người Thái) đến để cúng cho nhà mình. Sau đó, gia chủ sẽ mời anh em họ hàng, làng xóm đến tham gia.
Sáng sớm ngày làm lễ, gia chủ sẽ thịt con lợn. Các bộ phận của con lợn sẽ được dùng để cúng và nấu thành các món ăn đặc trưng. Một mâm cúng mời tổ tiên sẽ được chuẩn bị kỹ lưỡng, bao gồm:
- Thịt lợn: Thủ lợn, 4 chân, đuôi, một ít nội tạng luộc chín.
- Tiết canh: Một bát tiết canh.
- Thịt nướng: Xiên thịt nướng, một gói thịt băm nướng.
- Canh măng chua: Một bát canh măng chua.
- Gạo nếp: 2 cóng sôi (xôi).
- Rượu: 2 chai rượu trắng.
- Bánh kẹo, hương hoa.
Bước 2: Lễ Cúng Tại Gian Thờ Cúng
Sau khi đã chuẩn bị xong mâm cúng, gia chủ sẽ đặt mâm cúng tại gian thờ cúng của gia đình. Gia chủ chuẩn bị cho ông mo một sổ ghi chép tên của những người đã khuất trong dòng họ để ông mo có thể gọi mời họ đến ăn tết với con cháu.
Sau khi cúng xong, mâm cỗ sẽ được dọn ra ngoài sàn để ông mo mời thổ công, thổ địa, ma rừng, ma núi, thần sông suối. Ông mo sẽ cầu khấn phù hộ cho gia chủ được khỏe mạnh, làm ăn phát đạt, mùa màng bội thu, chăn nuôi sinh sôi.
Bước 3: Lễ Ăn Cỗ Cùng Dòng Họ
Sau khi ông mo cúng xong, gia chủ sẽ đặt mâm cơm vừa cúng mời anh em trong dòng họ cùng ngồi ăn. Đây là lúc các thành viên trong dòng họ quây quần, nâng chén rượu chúc tụng gia chủ năm mới dồi dào sức khỏe, gia đình hạnh phúc, mùa màng bội thu.
Có thể bạn quan tâm: Người Theo Đạo Kitô Có Cúng Ông Công Ông Táo Không?
Những Gía Trị Văn Hóa Được Gìn Giữ Qua Các Thế Hệ
Dù trải qua những biến động, thăng trầm của lịch sử, tục lệ thờ cúng ông bà tổ tiên của người Thái vẫn luôn được gìn giữ và lưu truyền nguyên vẹn. Đây không chỉ là một nghi lễ mà còn là một biểu tượng của lòng biết ơn, của sự đoàn kết và của ý thức về cội nguồn dân tộc.
Thờ Cúng Tổ Tiên Là Sợi Dây Liên Kết Thế Hệ
Nghi lễ “Xên Hươn” không chỉ là hoạt động của riêng gia đình mà còn là của cả dòng họ. Nó giúp các thành viên trong dòng họ có cơ hội được quây quần, sum họp, cùng nhau chia sẻ những câu chuyện của một năm đã qua. Qua đó, tình cảm giữa các thành viên trong dòng họ được thắt chặt hơn.
Gìn Giữ Bản Sắc Dân Tộc Trong Thời Đại Mới
Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống là vô cùng quan trọng. Tục thờ cúng tổ tiên của người Thái vào ngày Tết là một minh chứng cho sự bền vững của các giá trị văn hóa dân tộc. Nó không chỉ là một phần của quá khứ mà còn là một phần không thể thiếu của hiện tại và tương lai.
Để tìm hiểu thêm về các phong tục, tập quán văn hóa của các dân tộc Việt Nam, bạn đọc có thể truy cập website chuaphatanlongthanh.com – nơi cung cấp những thông tin tổng hợp đa dạng và bổ ích về mọi khía cạnh của đời sống.
Tóm lại, tục thờ cúng tổ tiên của người Thái vào ngày Tết không chỉ là một nghi lễ tâm linh mà còn là một nét đẹp văn hóa chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc. Nó thể hiện lòng biết ơn, sự thành kính của con cháu đối với tổ tiên và là biểu tượng của sự đoàn kết, gắn bó trong dòng họ. Việc gìn giữ và phát huy tục lệ này chính là giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, một giá trị tinh thần quý báu cần được trân trọng và bảo tồn.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 12, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
