Việc chuẩn bị mâm cúng vào các ngày rằm, mùng một hay các dịp lễ tết đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa tâm linh của người Việt. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ những ngày nào phải cúng để chuẩn bị cho chu đáo, cũng như ý nghĩa đằng sau mỗi nghi thức này. Việc hiểu rõ các mốc thời gian này giúp gia chủ thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh và cầu mong những điều tốt lành cho gia đình.
Việc xác định những ngày nào phải cúng không chỉ đơn thuần là một thói quen mà còn là cách để chúng ta kết nối với truyền thống “uống nước nhớ nguồn”. Dưới đây là tổng hợp chi tiết về các ngày cúng quan trọng trong năm mà bạn cần ghi nhớ.
Có thể bạn quan tâm: Những Món Cấm Kỵ Trên Mâm Cúng Giỗ: Kiến Thức Tâm Linh Cần Biết
Tầm quan trọng của việc xác định những ngày cúng
Văn hóa cúng bái ở Việt Nam rất đa dạng, tùy thuộc vào từng vùng miền và tín ngưỡng riêng. Tuy nhiên, tựu chung lại, các ngày cúng đều nhằm mục đích tưởng nhớ đến công lao của tổ tiên, thần linh cai quản đất đai, hoặc các vị thần bảo vệ gia trạch.
Việc chuẩn bị đúng ngày, đúng giờ không chỉ thể hiện sự thành tâm mà còn mang ý nghĩa cầu mong sự bình an, tài lộc và may mắn đến với gia đình. Vì vậy, việc nắm bắt những ngày nào phải cúng trong năm là kiến thức mà bất kỳ người chủ gia đình nào cũng nên trang bị.
Các ngày cúng quan trọng trong tháng
Khi nhắc đến những ngày nào phải cúng, không thể không kể đến hai ngày đầu tháng và ngày rằm. Đây là những thời điểm linh thiêng nhất trong tháng.
Cúng mùng 1 (Tết Nguyên Đán)
Mùng 1 đầu tháng là ngày bắt đầu của một chu kỳ mới. Người Việt quan niệm rằng, làm gì vào ngày mùng 1 sẽ ảnh hưởng đến cả tháng đó. Vì vậy, vào sáng mùng 1, hầu hết các gia đình đều làm cơm cúng gia tiên và cúng thần tài, thổ địa.
Mâm cúng mùng 1 thường bao gồm hoa quả, trà nước, vàng mã. Mục đích là để cầu xin một tháng mới làm ăn tấn tới, gia đình hòa thuận. Đây là một trong những ngày phải cúng mà ai cũng nhớ.
Cúng rằm (ngày 15 âm lịch)
Rằm là ngày trăng tròn, được coi là ngày “tam nguyên” (ngày trọng đại). Đây là ngày mà Phật giáo có lễ Vu Lan, nhưng đối với người dân bình thường, đây là ngày cúng gia tiên trọng thể nhất trong tháng.
Mâm cúng rằm thường đầy đặn hơn mùng 1, có thể có xôi, gà, các món mặn hoặc chay tùy thuộc vào tín ngưỡng của từng nhà. Vào ngày này, mọi người thường đi chùa để cầu an và làm lễ cúng tại gia để tạ ơn trời đất, tổ tiên.
Các ngày cúng theo lịch Âm lịch
Ngoài mùng 1 và rằm, có rất nhiều ngày phải cúng khác theo chu kỳ năm Âm lịch mà bạn cần lưu ý:
Có thể bạn quan tâm: Các Ngày Cúng Quan Trọng Trong Năm Cần Ghi Nhớ
Cúng ngày mùng 3 tháng 3 (Tết Thanh Minh)
Thanh Minh là tiết khí quan trọng, thường rơi vào khoảng mùng 3 hoặc mùng 4 tháng 3 Âm lịch. Đây là ngày để con cháu thể hiện lòng hiếu孝 với người đã khuất bằng việc đi tảo mộ.
Ngoài ra, gia đình sẽ làm mâm cúng tại nhà để mời tổ tiên về thụ lộc. Mâm cúng thường không cần quá mặn mà chỉ cần tươm tất, thành tâm.
Cúng ngày mùng 5 tháng 5 (Tết Đoan Ngọ)
Tết Đoan Ngọ còn gọi là Tết diệt sâu bọ. Người Việt quan niệm rằng đây là thời điểm khí dương thịnh nhất trong năm, có thể diệt trừ các loại “sâu bệnh” trong người và trong nhà.
Những ngày nào phải cúng vào dịp này? Các gia đình thường cúng vào giờ Ngọ (12 giờ trưa). Mâm cúng thường bao gồm cơm rượu nếp, trái cây (mít, vải, chuối…) và bánh trôi nước. Đây là một trong những ngày lễ lớn trong năm.
Cúng ngày mùng 3 tháng 7 (Vu Lan – Lễ Vu Quy)
Đây là ngày rằm tháng 7, nhưng thường người ta sẽ cúng vào mùng 3 hoặc mùng 4 để chuẩn bị cho đại lễ. Tháng 7 âm lịch được coi là tháng cô hồn, tháng của người âm.
Vào ngày này, ngoài việc cúng gia tiên, các gia đình còn làm lễ cúng chúng sinh ở ngã tư đường để bố thí cho các vong linh không nơi nương tựa. Đây là ngày phải cúng để thể hiện lòng từ bi và báo hiếu.
Cúng ngày mùng 10 tháng 10 (Tết Trùng Cửu)
Tết Trùng Cửu hay còn gọi là Tết của người cao tuổi. Vào ngày này, người ta thường cúng tổ tiên để cầu mong sức khỏe cho ông bà, cha mẹ. Ngoài ra, đây cũng là ngày vía của ông Tơ.
Cúng ngày mùng 12 tháng 12 (Tết Hạ Nguyên)
Đây là ngày kết thúc mùa vụ, người dân cảm tạ thần nông và tổ tiên đã phù hộ cho một mùa vụ bội thu. Mâm cúng thường là các sản phẩm của mùa vụ đó.
Các ngày cúng quan trọng trong năm
Bên cạnh các ngày theo tháng, có những ngày phải cúng lớn diễn ra một lần mỗi năm, là những sự kiện văn hóa – tâm linh lớn:
Có thể bạn quan tâm: Những Món Ăn Trong Mâm Cúng Tết Của Người Hoa
Cúng Tết Nguyên Đán (30 Tết)
Đây là ngày cúng lớn nhất năm. Gia đình nào cũng làm mâm cúng tất niên để tiễn năm cũ và cúng giao thừa để đón năm mới.
- Cúng tất niên: Chiều 30 Tết, cúng báo cáo với tổ tiên đã hoàn thành một năm.
- Cúng giao thừa: Đúng 12 giờ đêm giao thừa, cúng để đón các vị thần mới và tiễn các vị thần cũ.
Cúng Tết Nguyên Tiêu (Rằm tháng Giêng)
Rằm tháng Giêng là ngày “Tết lớn” sau Tết Nguyên Đán. Đây là ngày Phật Đản sinh, cũng là ngày mà các gia đình làm lễ cầu an, cầu tài lộc cho cả năm. Mâm cúng thường rất linh đình.
Cúng Vía Thần Tài (Mùng 10 tháng Giêng)
Đây là ngày phải cúng đặc biệt quan trọng đối với những người làm kinh doanh, buôn bán. Người ta quan niệm cúng Vía Thần Tài vào ngày mùng 10 tháng Giêng để cầu xin một năm làm ăn tấn tài tấn lộc, mưa thuận gió hòa.
Mâm cúng thường bao gồm: Heo quay, gà quay, hoa quả, vàng mã, và bộ Tam Sên (trứng, tôm, cua).
Cúng Vía Ông Tơ – Bà Nguyệt (Mùng 10 tháng Giêng)
Ngày này cũng là ngày các đôi lứa yêu nhau hoặc các gia đình cầu xin con cái, mong muốn gia đình hạnh phúc.
Cúng Tết Hàn Thực (Mùng 3 tháng 3)
Đây là ngày lễ mang ý nghĩa tưởng nhớ đến công lao của các vị anh hùng dân tộc đã hy sinh vì nước. Các gia đình thường làm bánh trôi, bánh chay để cúng.
Các ngày cúng theo tín ngưỡng riêng
Ngoài các ngày chung của dân tộc, những ngày nào phải cúng còn phụ thuộc vào tín ngưỡng thờ cúng riêng của từng gia đình:
Cúng Vía Chúa (cúng Bà)
Có thể bạn quan tâm: Các Món Mặn Cúng Đầu Năm Miền Bắc: Gợi Ý Chu Vị Dân Gian
Đối với những người theo đạo thờ Mẫu, đạo Mẫu, hoặc những người có bát hương Cô, Bác… thì việc cúng Vía Bà là rất quan trọng. Các ngày cúng Vía Bà thường được tính theo ngày sinh, ngày hóa của các vị.
- Vía Bà Chúa Kho: Cúng vào ngày 12 tháng Chạp (cúng để vay lộc, trả lộc).
- Vía Bà Chúa Xứ: Cúng vào ngày 24 tháng Chạp hoặc ngày rằm tháng Giêng.
Cúng Vía Thần Hoàng (Thành Hoàng)
Đây là vị thần cai quản làng, xã. Các gia đình hoặc cả làng sẽ cúng vào ngày vía của thần, thường là ngày sinh hoặc ngày mất của thần. Đây là ngày phải cúng để tạ ơn thần đã che chở cho xóm làng bình yên.
Cúng Thổ Công (Ông Táo)
Đây là nghi lễ không thể thiếu vào ngày 23 tháng Chạp. Gia chủ sẽ làm lễ tiễn Táo quân về trời để báo cáo mọi việc của gia đình trong năm qua.
Các ngày cúng tang lễ
Ngoài các ngày cúng thường niên, những ngày nào phải cúng còn bao gồm các mốc cúng cho người mới mất theo nghi thức tang ma:
- Cúng cơm mùng: Cúng vào ngày mùng 1, mùng 2, mùng 3… (tùy theo quan niệm) cho đến hết 49 ngày.
- Cúng 49 ngày: Đây là mốc cúng quan trọng nhất, đánh dấu linh hồn người mất đi về cõi khác.
- Cúng 100 ngày: Mốc cúng thứ hai sau 49 ngày.
- Cúng giỗ đầu (1 năm) và giỗ hết (3 năm): Đây là các mốc cúng để kết thúc tang chế.
Chuẩn bị mâm cúng như thế nào?
Việc biết những ngày nào phải cúng chỉ là bước đầu. Bước quan trọng tiếp theo là chuẩn bị mâm cúng cho tươm tất. Tùy theo từng ngày mà mâm cúng sẽ có sự khác nhau:
- Mâm cúng gia tiên: Thường là mâm cơm mặn (gà luộc, xôi, canh, rượu…) hoặc mâm chay (nếu gia đình ăn chay). Quan trọng nhất là lòng thành và sự chỉnh chu.
- Mâm cúng thần linh, thổ địa: Bao gồm hoa quả, trà nước, vàng mã, có thể có bộ Tam Sên hoặc heo quay vào các ngày lớn.
- Mâm cúng chúng sinh: Thường là các món chay, cháo, cơm, tiền vàng được cúng ở ngã ba, ngã tư đường vào ngày rằm tháng 7.
Theo các chuyên gia văn hóa, mâm cúng không cần quá xa hoa, phô trương mà cần phải sạch sẽ, tươi ngon và thể hiện được sự thành tâm.
Lời khuyên khi xác định ngày cúng
Để không bị nhầm lẫn những ngày nào phải cúng, bạn có thể tham khảo các lời khuyên sau:
- Dùng lịch âm: Luôn luôn theo dõi lịch âm để biết chính xác các ngày rằm, mùng một và các ngày lễ lớn.
- Ghi chú lại: Đối với các ngày cúng riêng của gia đình (như ngày giỗ, ngày vía Bà, vía Thần), bạn nên ghi chú lại vào sổ hoặc đặt lịch nhắc nhở trên điện thoại.
- Tham khảo người lớn tuổi: Trong gia đình, ông bà, cha mẹ thường là người nắm rõ nhất các phong tục tập quán. Hãy hỏi lại họ để chuẩn bị cho đúng.
Kết luận
Việc xác định những ngày nào phải cúng là một phần quan trọng trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Dù bận rộn đến đâu, vào những ngày này, mỗi người con Việt Nam hãy dành thời gian để chuẩn bị mâm cơm cúng tổ tiên, thần linh. Điều này không chỉ giúp gia đình đầm ấm mà còn là cách để giáo dục con cháu về truyền thống “uống nước nhớ nguồn”.
Hy vọng rằng những thông tin trên đã giúp bạn trả lời được câu hỏi những ngày nào phải cúng và có sự chuẩn bị tốt nhất cho gia đình mình. Bạn có thể tham khảo thêm nhiều thông tin văn hóa, kiến thức đời sống thú vị khác tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 12, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
