Theo quan niệm của người Mông, con người không chỉ đơn thuần là một khối thể chất mà còn là một thực thể đa dạng bao gồm thể xác, tâm hồn và linh hồn. Trong đó, vai trò của thầy cúng (hay còn gọi là Chứ Nênh/Nả Nênh) là một phần không thể thiếu trong việc duy trì sự cân bằng giữa các cõi trời và人间. Họ không chỉ là người thực hiện các nghi lễ mà còn là “bố mẹ của neeb”, những người có khả năng giao tiếp và điều khiển các thực thể siêu nhiên để chữa bệnh và giải hòa mâu thuẫn.
Để hiểu rõ hơn về công việc này, chúng ta hãy cùng nhau phân tích chi tiết về nguồn gốc, quá trình huấn luyện và năng lực thực sự của những thầy cúng trong văn hóa người Mông.
Có thể bạn quan tâm: Thầy Cúng Người Dao Ở Lào Cai: Vai Trò, Phong Tục Và Vấn Đề Cần Hiểu Đúng
Nguồn Gốc Thần Thánh Của Nghề Cúng
Theo truyền thuyết của người Mông, vũ trụ được tạo ra bởi Ông Bà Sau và bao gồm ba cõi tồn tại song song: cõi sống, cõi chết và cõi trên. Cõi sống là nơi con người đang sinh sống, cõi chết là nơi các linh hồn không thể xác ngụ trị dưới sự cai quản của Thần Chừ Nhù, và cõi trên là nơi ở của các vị thần.
Vì sự cân bằng của vũ trụ, Ông Bà Sau đã cử con trai út là Thần Sí Dì xuống cõi sống để sinh sống như một con người. Thần Sí Dì được ban cho một lực lượng hầu cận tên là Khua Nênh, những vị tiên vô diện chăm chỉ. Với sự trợ giúp của Khua Nênh, Thần Sí Dì đã chữa bệnh và giảng hòa các mâu thuẫn giữa các cõi.
Tuy nhiên, sau khi kết hôn và sinh con, con người ở cõi sống đã phản bội Thần Sí Dì. Dù vì lý do nào (leo thang lên cõi trên hoặc giết chết con trai ông), kết quả là Thần Sí Dì đã trở lại cõi trên và ném những tri thức (txuj ci neeb) xuống cõi sống. Những người may mắn nhặt được tri thức này và được Khua Nênh huấn luyện sẽ trở thành người lãnh đạo mới của nhóm Khua Nênh, được gọi là “bố hoặc mẹ của Nênh” (txiv neeb/nam neeb).
Có thể bạn quan tâm: Thầy Cúng Người Tày Đưangười Về Cõi Âm: Giải Mã Hiện Tượng Tâm Linh
Quá Trình Trở Thành Thầy Cúng: Hành Trình Mo Nênh
Để trở thành một thầy cúng thực thụ, một người phải trải qua một quá trình huấn luyện gian khổ và đặc biệt được gọi là Mo Nênh.
Đặc điểm của người được chọn
Theo quan niệm của người Mông, cơ thể người gồm ba phần: thể xác (lub cev), tâm và hồn (ntsuj plig). Khi một người được chọn để trở thành thầy cúng, phần hồn của họ sẽ được Khua Nênh thử nghiệm và mang đi học hỏi.
Quá trình này thường đi kèm với những cơn ốm đau, bệnh tật triền miên. Lý do là vì phần hồn thường xuyên rời xa thể xác để đi học. Nếu người được chọn hoặc gia đình không biết cách hoặc có hành vi xúc phạm đến Khua Nênh, phần hồn có thể bị lạc hoặc không thể điều khiển được Khua Nênh, dẫn đến cái chết. Do đó, đây là một giai đoạn thử thách lớn về cả thể chất và tinh thần.
Hành trình trong mơ và học hỏi
Trong quá trình rèn luyện Mo Nênh, người được chọn sẽ thường xuyên có những giấc mơ kỳ lạ. Họ sẽ thấy mình được dẫn đường bởi một hoặc nhiều người lạ mặt đến những nơi như vách đá cao, khe núi rộng hoặc rừng rậm thâm u. Những người dẫn đường này chính là Khua Nênh, họ dạy cho người được chọn cách giao tiếp với các cá thể thuộc các cõi khác nhau.
Quá trình Mo Nênh kéo dài bao lâu tùy thuộc vào năng lực của từng cá nhân và yêu cầu của hành trình Khua Nênh. Mục tiêu cuối cùng là người được chọn phải học được cách điều khiển Khua Nênh một cách thành thạo.
Lễ Chang Thàng: Công nhận chính thức
Khi người được chọn đã học đủ năng lực, gia đình sẽ tổ chức một lễ tên là Chang Thàng (Tsaa Thaaj). Trong lễ này, một chiếc bàn thờ sẽ được lập ngay cạnh bàn thờ thần nhà Sử Cang (Xwm Kaab), đặt ở giữa nhà. Đây là nơi Khua Nênh chính thức cư ngụ và sẽ đồng hành cùng thầy cúng trong các nghi lễ sau này.
Có thể bạn quan tâm: Review Thầy Cúng Người Tày Lạng Sơn: Top 3 Đơn Vị Uy Tín, Chi Phí Rõ Ràng
Năng Lực Của Thầy Cúng và Việc Chữa Bệnh
Một điều quan trọng cần hiểu là năng lực của thầy cúng hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực của nhóm Khua Nênh phục vụ cho họ. Vì không bao giờ có thể đầy đủ như nhóm của Thần Sí Dì, nên sẽ không có một thầy cúng toàn năng nào nữa. Họ chỉ có năng lực siêu nhiên, khác người nhưng không phải là bất khả chiến bại.
Chữa bệnh bằng lễ cúng: Cân bằng giữa thể chất và tâm linh
Người Mông quan niệm rằng bệnh tật có thể đến từ ba nguyên nhân chính:
- Vấn đề thể xác: Sẽ được chữa trị bằng thuốc thang hoặc y học hiện đại.
- Vấn đề tinh thần: Có thể tìm đến bác sĩ sức khỏe tinh thần hoặc thông qua lễ cúng xem và trấn an (ua neeb saib).
- Vấn đề linh hồn (Ntsuj plig): Đòi hỏi lễ cúng để thầy cúng sử dụng năng lực kết nối các cõi, sai khiến Khua Nênh giải hòa.
Như vậy, việc chữa bệnh bằng lễ cúng ở người Mông không chỉ đơn thuần là chăm sóc sức khỏe tinh thần mà còn bao gồm cả việc can thiệp vào các yếu tố tâm linh để khôi phục sự cân bằng cho con người.
Có thể bạn quan tâm: Thầy Cúng Nghĩa Là Gì? Khám Phá Vai Trò, Nguồn Gốc Và Ý Nghĩa Trong Văn Hóa Việt
Kết Luận
Thầy cúng trong văn hóa người Mông là một nghề đặc biệt với vai trò trung gian giữa thế giới con người và thế giới tâm linh. Qua hành trình Mo Nênh gian khổ, họ được trang bị năng lực để điều khiển Khua Nênh, từ đó giúp chữa bệnh, giải hòa mâu thuẫn và duy trì sự cân bằng cho vũ trụ. Để tìm hiểu thêm về các chủ đề văn hóa độc đáo khác, bạn có thể truy cập chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
