Thờ cúng Bà Lường là một trong những truyền thống tín ngưỡng đặc sắc của người dân vùng đất Kiến An, Hải Phòng. Nghi lễ này không chỉ đơn thuần là hành động tôn thờ một vị thần hiển linh mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa, lịch sử sâu sắc về lòng biết ơn đối với công lao của người có công với làng, với nước. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về nguồn gốc, ý nghĩa cũng như những quy tắc trong nghi thức thờ cúng Bà Lường để hiểu rõ hơn về phong tục tập quán của cha ông ta.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết: Nghi Thức Thờ Bà Thiên Hậu Hàng Tháng Cúng Ngày
Nguồn Gốc Tích Truyện Bà Lường
Để hiểu rõ về tục thờ cúng Bà Lường, trước hết chúng ta cần tìm hiểu về nhân vật lịch sử mà người dân tôn thờ. Tích truyện Bà Lường gắn liền với địa danh thuộc phường Quán Trữ, quận Kiến An, thành phố Hải Phòng ngày nay.
Vị Thần Bà Lường Là Ai?
Theo các tư liệu dân gian và thần phả truyền lại, Bà Lường (hay còn gọi là Bà Chúa Lường) có tên thật là Lường Thị Lựu. Bà sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo khó tại làng Quán Trữ vào khoảng thế kỷ XVI. Ngay từ nhỏ, Bà đã sớm bộc lộ những phẩm chất thông minh, sắc sảo và có lòng thương người.
Dù là con gái nhưng Bà Lường lại có chí lớn, không cam chịu cảnh áp bức của cường hào ác bá. Trong bối cảnh lịch sử đất nước lúc bấy giờ diễn ra nhiều biến động, đặc biệt là cuộc khởi nghĩa của农民起义 leader Nguyễn Trãi và nghĩa quân Lam Sơn, Bà đã có công giúp dân làng chống lại giặc ngoại xâm và bọn quan lại tham ô.
Có nhiều câu chuyện khác nhau về công lao của Bà, nhưng tựu chung lại đều ca ngợi sự dũng cảm, tài trí và lòng nhân ái của Bà. Tương truyền, Bà đã dùng tài năng của mình để khai hoang, mở mang bờ cõi, dạy dân làng cách trồng trọt, chăn nuôi để thoát khỏi đói nghèo. Không chỉ vậy, Bà còn là người đứng ra bảo vệ dân làng trước sự chèn ép của chính quyền phong kiến.
Sự Tích Ra Đời Của Lễ Thờ Cúng Bà Lường
Cái chết của Bà Lường cũng là một giai thoại ly kỳ gắn liền với sự linh thiêng của Bà. Tương truyền, khi Bà mất, dân làng vô cùng thương tiếc. Trong lúc làm tang lễ, trời bỗng nổi cơn dông lớn, sấm chớp đùng đùng. Khi quan tài được đưa ra đến đồng, bỗng nhiên đất lún, quan tài chìm xuống. Dân làng cho đó là điềm báo Bà đã hiển linh, hóa thành thần núi, thần sông để che chở cho dân làng.
Có thể bạn quan tâm: Thờ Cúng Anh Hùng Dân Tộc Thời Trần: Những Điều Bạn Cần Biết
Từ đó, dân làng Quán Trữ lập đền thờ Bà. Lễ thờ cúng Bà Lường được tổ chức thành một ngày hội lớn của làng, thể hiện lòng biết ơn đối với người có công với nước, với làng. Dù trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, tín ngưỡng thờ cúng Bà Lường vẫn được giữ gìn và bảo tồn cho đến ngày nay.
Ý Nghĩa Của Việc Thờ Cúng Bà Lường
Thờ cúng Bà Lường không chỉ là một nghi lễ tâm linh đơn thuần mà còn mang những ý nghĩa văn hóa – xã hội sâu sắc. Nó thể hiện truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.
Ghi Công Người Có Công Với Làng
Trước hết, việc thờ cúng Bà Lường là để ghi nhận công lao to lớn của Bà đối với sự phát triển của làng Quán Trữ. Trong lịch sử hình thành và phát triển của mỗi làng xã Việt Nam, luôn có những vị anh hùng, những người có công khai canh, khai khẩn đất đai, hoặc có công chống giặc ngoại xâm. Thờ cúng họ chính là cách để thế hệ sau tưởng nhớ, biết ơn và noi gương những phẩm chất tốt đẹp của cha ông.
Tín Ngưỡng Thờ Tôn Thần Đất Việt
Thờ cúng Bà Lường là một dạng thức của tín ngưỡng thờ mẫu và thờ thành hoàng làng. Trong quan niệm của người Việt, các vị thần này đều là những người đã từng sống và có công với dân làng, sau khi mất được “thiêng” hóa và trở thành thần bảo hộ cho làng xóm. Thờ cúng Bà Lường cũng nhằm cầu mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, làng xóm bình yên, con người mạnh khỏe.
Gìn Gìn Bản Sắc Văn Hóa Dân Tộc
Lễ hội thờ cúng Bà Lường là một sự kiện văn hóa lớn, thu hút đông đảo người dân trong và ngoài làng tham gia. Qua đó, nó góp phần củng cố tinh thần đoàn kết cộng đồng, giáo dục truyền thống cho lớp trẻ. Những nghi lễ, bài hát, điệu múa truyền thống trong lễ hội đều là những di sản văn hóa vô giá cần được bảo tồn.
Có thể bạn quan tâm: Thờ Cúng Ai Cập: Cẩm Nang Toàn Tập Về Tín Ngưỡng Đa Thần Và Độc Thần Của Xứ Sở Kim Tự Tháp
Những Quy Tắc Trong Lễ Thờ Cúng Bà Lường
Lễ thờ cúng Bà Lường được tổ chức long trọng vào ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch hằng năm. Để nghi lễ được chu đáo và thể hiện sự thành kính, người dân nơi đây tuân theo những quy tắc nhất định.
Chuẩn Bị Mâm Cỗ Thờ
Mâm cỗ cúng Bà Lường thường được chuẩn bị rất công phu, thể hiện sự trân trọng của con cháu đối với thần linh. Cỗ cúng thường bao gồm:
- Mâm hoa quả: Phải tươi ngon, ngũ quả đầy đủ, không được héo úa.
- Mâm xôi chè: Xôi thường là xôi gấc (màu đỏ thể hiện sự may mắn), chè được nấu cẩn thận.
- Mâm cơm mặn: Bao gồm các món ăn truyền thống như gà luộc, nem rán, canh măng, giò lụa…
- Hương hoa, vàng mã: Bao gồm hoa tươi (hoa cúc, hoa lay ơn), hương thơm, và bộ vàng mã được đốt sau khi cúng.
Điều quan trọng nhất trong việc chuẩn bị cỗ cúng là lòng thành tâm. Người dân quan niệm rằng, không cần cỗ quá xa hoa nhưng phải sạch sẽ, tươm tất.
Các Bước Thực Hiện Nghi Lễ
Nghi lễ thờ cúng Bà Lường thường do các bô lão trong làng hoặc người có uy tín đứng ra chủ trì. Các bước cơ bản bao gồm:
- Sắm lễ: Chuẩn bị đầy đủ mâm cỗ, hương hoa, vàng mã như đã nêu trên.
- Thắp hương: Khi đã sắp lễ xong, người chủ lễ thắp 3 nén hương, khấn vái tạ ơn Bà Lường và cầu mong những điều tốt lành.
- Đọc văn khấn: Bài văn khấn thường được viết theo văn tự Hán – Nôm cổ, ca ngợi công lao của Bà và cầu xin Bà phù hộ cho dân làng.
- Tiếp nhận lộc: Sau khi hương cháy được một nửa, người dân sẽ hóa vàng mã và nhận lộc (bánh kẹo, hoa quả) mang về nhà để cầu may.
Những Điều Cần Tránh Khi Thờ Cúng Bà Lường
Có thể bạn quan tâm: Văn Hóa Thờ Cúng Cúng Nhật Bản: Từ Đền Thờ Linh Thiêng Đến Bàn Thờ Gia Tiên
Để thể hiện sự tôn kính, người dân cần lưu ý những điều sau:
- Trang phục: Khi đi lễ đền, phải mặc trang phục chỉnh tề, kín đáo, không mặc áo ngắn, váy ngắn.
- Lời nói: Khi vào đền phải nhẹ nhàng, không nói lớn tiếng, không chen lấn xô đẩy.
- Hành vi: Tuyệt đối không được ăn uống, hút thuốc lá trong khu vực đền linh thiêng. Không được vứt rác bừa bãi.
Vị Trí Đền Thờ Bà Lường Ngày Nay
Hiện nay, đền thờ Bà Lường tọa lạc tại phường Quán Trữ, quận Kiến An, thành phố Hải Phòng. Đây là một công trình kiến trúc tín ngưỡng có giá trị văn hóa – lịch sử, được nhà nước xếp hạng là di tích lịch sử cấp quốc gia.
Đền được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống, gồm nhiều hạng mục như: Tam quan, đại bái, hậu cung, nhà bia… Các hoa văn, họa tiết trang trí tại đền đều mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc. Hằng năm, vào dịp lễ hội, đền Bà Lường lại tấp nập du khách thập phương về tham quan, chiêm bái.
Việc bảo tồn và phát huy giá trị của đền Bà Lường không chỉ có ý nghĩa đối với người dân địa phương mà còn là niềm tự hào của người dân Hải Phòng và du khách gần xa.
Lời Khuyên Cho Khách Tham Quan Khi Đến Đền Bà Lường
Nếu bạn có dịp ghé thăm đền Bà Lường để tìm hiểu về tục thờ cúng Bà Lường, bạn nên lưu ý một vài điều sau để chuyến đi của mình thêm phần ý nghĩa:
- Tìm hiểu trước về lịch sử: Việc đọc trước về tích truyện Bà Lường sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa của từng hiện vật, kiến trúc trong đền.
- Chọn trang phục phù hợp: Hãy chọn trang phục lịch sự, gọn gàng.
- Tham gia các hoạt động của lễ hội: Nếu đến vào đúng dịp lễ hội (mùng 6 tháng Giêng), bạn hãy thử tham gia các trò chơi dân gian như chọi gà, đánh đu, kéo co… để cảm nhận không khí vui tươi, đặc sắc.
Kết Luận
Thờ cúng Bà Lường là một nét đẹp văn hóa tâm linh độc đáo của người dân đất cảng. Nó không chỉ là nghi lễ tôn giáo mà còn là sợi dây liên kết quá khứ với hiện tại, nhắc nhở mỗi người về lòng biết ơn đối với công lao của tổ tiên. Qua bài viết này, hy vọng bạn đọc đã có cái nhìn tổng quan và chi tiết hơn về tục thờ cúng Bà Lường, từ đó thêm trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
