Giao thừa là khoảnh khắc thiêng liêng nhất trong năm, thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Theo phong tục truyền thống của người Việt, việc chuẩn bị mâm cúng giao thừa chu đáo là cách thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và ước nguyện một năm mới bình an. Vậy mâm cơm cúng giao thừa nên làm như thế nào đầy đủ và đúng nghi thức? Hãy cùng tìm hiểu ngay nét đẹp văn hóa này nhé.
Có thể bạn quan tâm: Tiếng Vô Thầy Cúng: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Vai Trò Trong Đời Sống Tâm Linh Người Việt
Có thể bạn quan tâm: 12 Tuổi Cúng Sao: Chi Tiết A-z Về Lễ Cúng Sao Hạn Trẻ Em
Nét đẹp văn hóa và ý nghĩa của lễ cúng giao thừa
Lễ cúng giao thừa hay còn được gọi là lễ Trừ Tịch là lễ cúng mang ý nghĩa đuổi điềm cũ đón lấy điềm may. Theo quan niệm dân gian, mỗi năm sẽ có một vị quan Hành khiển trông nom việc nhân gian. Hết năm, vị quan cũ sẽ bàn giao công việc cho vị quan mới vào đúng thời khắc 0 giờ ngày mùng 1 Tết.
Gia chủ chuẩn bị mâm cúng đêm giao thừa chính là tiệc “tiễn cựu nghênh tân”. Vừa thể hiện tinh thần đạo lý “uống nước nhớ nguồn” vừa thể hiện khát khao một năm mới đủ đầy, ấm no. Dù giàu hay nghèo thì trong thời khắc giao thừa tất cả các gia đình Việt đều cố gắng sửa soạn một mâm lễ tươm tất nhất trong khả năng của mình để dâng lên bề trên.
Có thể bạn quan tâm: Tiếng Gõ Chuông Cúng Giao Thừa: Ý Nghĩa, Nguồn Gốc Và Các Quy Tắc Cần Biết
Phân loại và lễ vật cần thiết cho mâm cúng giao thừa
Thông thường, vào thời khắc giao thừa, các gia đình sẽ chuẩn bị 2 mâm cúng: mâm cúng giao thừa trong nhà để dâng gia tiên và ngoài trời để đưa tiễn các quan Hành khiển. Mỗi mâm cúng sẽ có một vài lưu ý khác nhau.
Mâm cúng giao thừa trong nhà
Mâm đồ cúng giao thừa trong nhà sẽ tập trung vào sự ấm cúng, bày tỏ lòng hiếu thảo với ông bà, tổ tiên. Tùy theo từng vùng miền mà các món ăn có thể thay đổi, nhưng cơ bản sẽ gồm các món sau:
- Món mặn: Bánh chưng (hoặc bánh tét), gà luộc (thường là gà trống thiến), xôi gấc (màu đỏ là màu sắc của sự may mắn), giò chả, canh măng hoặc canh mộc.
- Mâm ngũ quả: 5 loại quả tươi ngon, màu sắc rực rỡ đại diện cho ngũ hành (Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ).
- Lễ vật đi kèm: Hương (nhang), hoa tươi (hoa cúc hoặc hoa ly), đèn dầu thờ, kỷ chén nước, rượu, trầu cau và giấy tiền mã.
Mâm cúng giao thừa ngoài trời
Mâm cơm cúng giao thừa ngoài trời mang tính đưa tiễn quan quân nên lễ vật thường được chuẩn bị đơn giản nhưng phải trang trọng gồm:
- 1 con gà luộc: Một con gà trống nguyên con, mỏ ngậm bông hồng đỏ.
- 1 đĩa xôi: Xôi gấc hoặc xôi trắng.
- Lễ vật khác: 1 đĩa hoa quả, rượu trắng, nước thanh khiết, hương, nến, trầu cau.
Có thể bạn quan tâm: Review Top 3 Bàn Thờ Cao Cấp: Đánh Giá Chi Tiết Từ Góc Nhìn Người Dùng Thực Tế
Thời gian và cách cúng giao thừa đúng nghi lễ
Việc thực hiện nghi lễ đúng trình tự sẽ giúp gia chủ cảm thấy an tâm và tin tưởng vào những điều tốt đẹp sắp tới.
Thời điểm cúng giao thừa
Lễ cúng giao thừa sẽ phải được thực hiện vào đúng giờ Chính Tý (từ 0h00) vào ngày mùng 1 Tết. Tuy nhiên, các gia đình thường bắt đầu chuẩn bị từ 23h đêm 30 Tết để mọi thứ sẵn sàng vào đúng khoảnh khắc giao hòa của đất trời.
Cách bày mâm cúng
Sau khi đã sắm sửa đầy đủ các lễ vật thì gia chủ sẽ bày mâm ngoài trời trên một chiếc bàn trước cửa hoặc trên sân thượng. Hướng đặt mâm lễ thường là hướng Đông hoặc hướng Nam (tùy theo quan niệm vùng miền hoặc hướng hợp mệnh gia chủ).
Còn mâm lễ cúng trong nhà sẽ được đặt trên bàn thờ chính của gia tiên. Gà luộc trên bàn thờ nên đặt quay đầu vào phía bát hương để tỏ lòng thành kính.
Trình tự cúng giao thừa
Vào thời khắc gần tới giao thừa, gia chủ sẽ thực hiện cúng theo trình tự thắp hương hành lễ ở ngoài trời trước sau đó mới thực hiện ở trong nhà. Vì theo quan niệm phải tiễn quan cũ, đón quan mới trước sau đó mới mời tổ tiên về ăn Tết trong nhà.
- Thắp nến/đèn để làm sáng không gian thờ cúng.
- Dâng hương thành kính.
- Đọc văn khấn giao thừa một cách thành tâm, rõ ràng.
Sau khi cúng xong
Sau khi hương đã cháy khoảng ⅔ hoặc hết 1 tuần hương gia chủ sẽ tiến hành hóa sớ và vàng mã. Các lễ vật như rượu, nước có thể tưới lên tro vàng mã để “hiến tế”. Sau đó cả gia đình sẽ quây quần bên mâm cúng giao thừa ngày tết để thưởng thức và chúc nhau những lời chúc tốt đẹp nhất.
Những câu hỏi thường gặp về mâm cúng giao thừa
Hỏi: Có bắt buộc phải cúng cả trong nhà và ngoài trời không?
Trả lời: Theo truyền thống tốt nhất nên thực hiện cả mâm cúng trong nhà và ngoài trời. Vì mâm ngoài trời dành cho các quan Hành khiển (thần linh) còn mâm trong nhà dành cho Tổ tiên. Tuy nhiên, nếu điều kiện không cho phép (vì diện tích nhà quá hẹp) thì quan trọng nhất vẫn là tấm lòng thành. Bạn có thể gộp chung lễ nhưng vẫn cần phải sự khấn vái đầy đủ các bậc thần linh và gia tiên.
Hỏi: Nhà chung cư thì cúng giao thừa ngoài trời ở đâu?
Trả lời: Đối với những hộ gia đình chung cư thì gia chủ có thể đặt mâm cúng ở khu vực ban công của nhà mình. Tuy nhiên cần lưu ý đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy khi thắp nhang và nến. Tuyệt đối không cúng ở hành lang chung của tầng vì đây là lối đi chung và không gian kín, không phù hợp với thực hiện nghi lễ “ngoài trời”.
Lời kết
Chuẩn bị mâm cúng giao thừa không chỉ là một nghi thức tôn giáo mà còn là dịp để mỗi thành viên trong gia đình sống chậm lại, hướng về nguồn cội và gửi gắm những hy vọng cho tương lai. Hy vọng với hướng dẫn chi tiết trên, bạn sẽ chuẩn bị được một lễ cúng giao thừa thật trọn vẹn và ý nghĩa. Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để khám phá thêm nhiều thông tin văn hóa, kiến thức đời sống bổ ích khác.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
