Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng kiếng, đặc biệt là vào các dịp lễ Tết, là một phong tục truyền thống tốt đẹp của người Việt. Trên bàn thờ, ngoài hương hoa, trầu cau, bánh kẹo thì hoa quả là thứ không thể thiếu. Trong các loại hoa quả cúng, cam và quýt là hai loại quả được ưa chuộng hàng đầu. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về ý nghĩa của từng loại quả này. Nhiều người thắc mắc tại sao lại dùng quýt mà không phải cam, hay trái quýt cúng có ý nghĩa gì đặc biệt trong văn hóa tâm linh của người Việt?
Thực tế, quýt không chỉ là một loại trái cây ngon, bổ mà còn mang nặng những giá trị văn hóa và tinh thần. Từ hình dáng, màu sắc cho đến hương vị, tất cả đều được người xưa lựa chọn kỹ lưỡng và gán cho những ý nghĩa sâu xa. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu nguồn gốc, tục lệ và giải đáp chi tiết cho câu hỏi “trái quýt cúng có ý nghĩa gì?” một cách khoa học và khách quan.
Có thể bạn quan tâm: So Sánh Top 5 Dịch Vụ Cung Cấp Trái Cây Hoa Cúng Rằm Giao Tận Nơi Uy Tín Nhất
Nguồn Gốc và Tục Lễ Dùng Quýt Trong Văn Hóa Việt Nam
Trước khi đi sâu vào ý nghĩa tâm linh, chúng ta cần hiểu rõ về xuất xứ của loại quả này và cách nó du nhập, phổ biến trong đời sống người Việt. Quýt là loại cây ăn quả thuộc chi Cam (Citrus), họ Rutaceae, có nguồn gốc từ các nước Đông Nam Á và Nam Trung Quốc.
Lịch sử hình thành và phát triển
Theo các tài liệu nông nghiệp, quýt đã được trồng ở Việt Nam từ rất lâu đời, đặc biệt là các giống quýt lớn như quýt đường, quýt hồng. Khí hậu nhiệt đới ẩm của Việt Nam rất phù hợp để cây quýt sinh trưởng và phát triển. Qua thời gian, quýt không chỉ là loại cây kinh tế mà còn trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa.
Việc sử dụng hoa quả để cúng tế, dâng lên thần linh, tổ tiên là một tín ngưỡng lâu đời của người Á Đông. Ban đầu, người ta chỉ đơn thuần chọn những loại quả ngon, sạch để thể hiện lòng thành. Dần dần, qua quá trình quan sát và tích lũy kinh nghiệm, người xưa đúc kết lại những quy tắc, những lựa chọn mang tính biểu tượng.
Tục lệ chọn quả để cúng
Người Việt Nam rất kỹ tính trong việc lựa chọn hoa quả cúng. Một mâm hoa quả cúng không chỉ cần ngon mắt mà còn phải “đúng” về mặt tâm linh. Quy tắc chung là chọn những quả còn nguyên vẹn, không bị sâu thối, héo úa, có màu sắc đẹp, chín đều.
Trong các ngày rằm, mùng một, hoặc đặc biệt là Tết Nguyên Đán, quýt và cam là hai loại quả “top đầu” được ưu tiên. Lý do là vì chúng có màu sắc rực rỡ (vàng, cam), tạo cảm giác ấm cúng, sum vầy. Trong dân gian có câu “Nhất cam, nhì quýt”, cho thấy vị trí đặc biệt của hai loại quả này. Nếu cam tượng trưng cho sự sung túc, đủ đầy thì quýt lại mang những ý nghĩa riêng biệt, có thể là về mặt hình thức, cũng có thể là về mặt âm dương ngũ hành.
Giải Đáp Chi Tiết: Trái Quýt Cúng Có Ý Nghĩa Gì?
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Của Trái Dừa Để Cúng Trên Bàn Thờ: Những Điều Bạn Cần Biết
Để trả lời cho câu hỏi “trái quýt cúng có ý nghĩa gì?”, chúng ta cần phân tích dựa trên nhiều khía cạnh: hình thức, âm dương học, và các giá trị văn hóa truyền thống.
1. Biểu tượng cho sự may mắn, tài lộc
Quýt có màu vàng hoặc cam rực rỡ, đây là màu sắc của kim tiền, của sự giàu sang và thịnh vượng. Trong quan niệm của người Á Đông, màu vàng thể hiện cho quyền lực và địa vị. Vì vậy, việc dâng quýt lên bàn thờ là cách để cầu mong sự may mắn, tài lộc sẽ đến với gia đình trong năm mới.
Hình dáng của quả quýt tròn trịa,饱满 (bề ngang đầy đặn), tượng trưng cho sự viên mãn, tròn đầy. Khi cúng, người ta thường chọn những quả to, tròn, cuống lá vẫn còn xanh tươi để thể hiện sự sinh sôi, nảy nở.
2. Tượng trưng cho sự sum vầy, đoàn viên
Một ý nghĩa quan trọng khác của trái quýt đó là sự sum vầy. Quả quýt khi chín thường mọc thành từng chùm, quả nào quả nấy dính chặt vào nhau trên một cành. Điều này gợi lên hình ảnh gia đình, dòng họ đoàn tụ, đông đủ bên nhau.
Trong các ngày Tết, mong ước lớn nhất của mỗi người là được về nhà, được quây quần bên cha mẹ, ông bà. Vì vậy, mâm cỗ cúng không thể thiếu những chùm quýt xum xuê, như một lời cầu chúc cho gia đình luôn được hạnh phúc, ấm no, con cháu đề huề.
3. Ý nghĩa trong Âm dương, Ngũ hành (Phong thủy)
Theo thuyết âm dương và ngũ hành, màu vàng, cam thuộc hành Thổ (đất) hoặc Kim (kim loại). Trong quan hệ tương sinh, Thổ sinh Kim,代表着 sự sinh ra của cải, tài lộc.
Quan trọng hơn, theo các tài liệu phong thủy cổ truyền, quả quýt có hình dáng tròn, cuống lá xanh, khi bổ ra tép quýt mọng nước, màu sắc tươi sáng. Đây được coi là biểu tượng của sự “dư dả”, “mọng mưới”. Trong thuật Phong Thủy, người ta tin rằng đặt quýt trên bàn thờ hoặc trong nhà sẽ giúp kích hoạt năng lượng tích cực, thu hút may mắn về đường công danh, sự nghiệp.
Có thể bạn quan tâm: Trái Dư Thờ Cúng Có Ăn Được Không? Giải Đáp Chi Tiết Và Những Điều Cần Biết
Một điểm đặc biệt nữa là khi chưng quýt, người ta thường để lại một chiếc lá xanh trên cuống. Màu xanh của lá代表 cho sự sống, cho木 (Mộc) trong ngũ hành. Sự kết hợp giữa màu vàng (Kim/Thổ) và xanh (Mộc) tạo ra một tổng thể hài hòa, mang ý nghĩa “cân bằng âm dương”, giúp gia chủ gặp nhiều thuận lợi.
4. Biểu tượng cho sự thành kính, lòng biết ơn
Ngoài những ý nghĩa về tài lộc, sum vầy, quýt còn là biểu tượng cho sự thành kính. Khi chọn quýt để cúng, người ta thường chọn những quả có da mỏng, khi sờ vào cảm giác chắc tay, tép quýt dễ bóc. Điều này tượng trưng cho sự “mở ra” những điều tốt đẹp, dễ dàng.
Việc dâng lên bàn thờ những trái quýt ngon nhất, đẹp nhất là cách con cháu thể hiện lòng thành, sự hiếu thảo và biết ơn đối với tổ tiên, thần linh. Nó giống như một sự báo hiếu, mong muốn các đấng bề trên phù hộ độ trì cho con cháu được bình an, mạnh khỏe.
Các Loại Quýt Phổ Biến Dùng Để Cúng
Hiện nay, trên thị trường có rất nhiều loại quýt khác nhau. Tuy nhiên, không phải loại nào cũng được dùng để cúng. Dưới đây là một số loại quýt phổ biến thường được chọn lựa:
- Quýt đường: Đây là loại quýt được ưa chuộng nhất để cúng. Quýt đường có vị ngọt, tép mọng, da mỏng, màu vàng óng. Loại này không chỉ ngon mà còn mang ý nghĩa “đường sweetness”, cầu mong cho cuộc sống ngọt ngào.
- Quýt hồng: Loại này có màu đỏ cam rất rực rỡ, thường được dùng vào dịp Tết vì màu sắc hợp với không khí đón xuân. Quýt hồng thường to, tròn, cuống lá xanh tốt.
- Quýt Nam Rị (quýt tiến vua): Đây là loại quýt đặc sản của vùng Lai Vung, Đồng Tháp. Quýt có da mỏng, tép ráo, ngọt thanh, không có hạt. Loại quýt này thường được dùng để dâng cúng trong các dịp lễ lớn hoặc làm quà biếu sang trọng.
Khi chọn quýt để cúng, điều quan trọng nhất vẫn là chọn những quả còn tươi, cuống xanh, không bị trầy xước, thâm đen. Quả quýt cúng phải có hình dáng đẹp, cân đối, không méo mó.
Những Lưu Ý Khi Dùng Quýt Để Cúng
Mặc dù quýt là loại quả tốt nhưng khi sử dụng để cúng cũng có những quy tắc nhất định mà bạn cần tuân thủ để tránh “lợn cợn” trong tâm lý:
- Không dùng quýt đã hư hỏng: Điều này là tối kỵ. Cúng là để thể hiện lòng thành, vậy nên không thể dùng đồ ôi thiu, dập nát. Nếu quýt bị sâu, thối khi để trên bàn thờ cần thay ngay lập tức.
- Số lượng quýt: Thông thường, số lượng quýt cúng thường là số lẻ (3 quả, 5 quả, 7 quả…) hoặc thành từng cặp để tạo sự cân đối. Tránh cúng số chẵn vì trong quan niệm dân gian, số chẵn thường gắn với sự chia ly.
- Cách bày trí: Quýt nên được bày ở vị trí trang trọng, ngay ngắn trên mâm hoa quả. Nếu cúng theo cặp, nên đặt hai quả hướng vào nhau hoặc đặt cân xứng hai bên mâm.
- Nên để cuống lá: Như đã đề cập, việc giữ lại một chút lá xanh trên cuống quýt là rất cần thiết. Nó giúp quả quýt tươi lâu hơn và mang ý nghĩa “sinh khí” tốt lành.
- Phân biệt Cam và Quýt: Trong dân gian, câu “Nhất cam, nhì quýt” cho thấy vị trí của cam thường đứng trước. Tuy nhiên, tùy vào từng vùng miền và tập tục mà có cách chọn khác nhau. Có nơi quan niệm quýt có nhiều múi (tép) tượng trưng cho sự nhiều con nhiều cháu. Do đó, tùy theo mục đích cầu mong mà gia chủ có thể chọn cam hoặc quýt cho phù hợp.
Giải Đáp Một Số Thắc Mắc Liên Quan
Có thể bạn quan tâm: Trái Cây Sau Khi Cúng Cô Hồn Có Nên Ăn Không? Giải Đáp Chi Tiết Và Những Lưu Ý Quan Trọng
Ngoài câu hỏi “trái quýt cúng có ý nghĩa gì?”, còn có một số thắc mắc liên quan khác mà chúng tôi xin giải đáp ngay dưới đây:
Tại sao không nên cúng quýt đã bóc sẵn?
Nhiều người cho rằng bóc sẵn cho tiện nhưng điều này là không nên. Quýt bóc sẵn sẽ làm lộ tép bên trong, dễ bị khô và không còn giữ được hình dáng nguyên vẹn. Về mặt tâm linh, điều này thể hiện sự không tôn trọng, không thành kính. Tốt nhất, hãy để nguyên quả và sau khi cúng xong thì mang xuống chia cho mọi người cùng ăn.
Quýt cúng xong có ăn được không?
Câu trả lời là CÓ. Hoa quả cúng xong được gọi là “lộc”. Gia chủ nên chia lộc cho mọi người trong gia đình để cùng nhau nhận được may mắn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hoa quả để trên bàn thờ quá lâu sẽ bị héo úa, không còn ngon. Vì vậy, sau khi cúng xong (thường là sau khi hóa vàng), nên lấy hoa quả xuống ngay để mọi người cùng thụ lộc.
Quýt có dùng để cúng chay được không?
Tuyệt đối được. Quýt là hoa quả chay, rất phù hợp để cúng Phật, cúng các ngày rằm, mùng một. Hương vị thanh khiết của quýt rất hợp với không khí trang nghiêm của các buổi lễ chay.
Kết Luận
Qua những phân tích trên, chúng ta có thể thấy rằng trái quýt cúng có ý nghĩa gì không chỉ là một câu hỏi đơn giản mà ẩn chứa trong đó là cả một kho tàng văn hóa truyền thống sâu sắc. Quýt không chỉ là một loại hoa quả thông thường, nó là biểu tượng cho sự may mắn, tài lộc, sum vầy và lòng thành kính. Từ hình dáng tròn trịa, màu sắc vàng rực cho đến cách mọc thành chùm, tất cả đều mang những thông điệp tốt đẹp mà người xưa muốn gửi gắm.
Hy vọng rằng bài viết này đã cung cấp cho bạn những thông tin bổ ích, giúp bạn hiểu rõ hơn về tục lệ cũng như ý nghĩa của việc cúng quýt. Khi chuẩn bị mâm hoa quả cho những dịp lễ Tết hay rằm tháng Giêng tới đây, hãy nhớ chọn những trái quýt tươi ngon nhất để dâng lên bàn thờ. Điều đó không chỉ thể hiện sự khéo léo, tinh tế của người nội trợ mà còn là cách để cầu mong những điều tốt lành nhất đến với gia đình mình.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
