Việc chuẩn bị món chay cúng vào các ngày rằm, mùng 1 hay những dịp lễ quan trọng không chỉ là nghi thức thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên, thần phật mà còn là cách để các gia đình sum vầy bên mâm cơm đầm ấm. Một mâm cúng chay ngon, đẹp mắt không cần quá cầu kỳ nhưng phải thể hiện được sự tươm tất và thành tâm. Dưới đây là những gợi ý chi tiết về các món chay cúng thịnh soạn, dễ thực hiện mà bạn có thể tham khảo để chuẩn bị cho gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Hội Thờ Cúng: Ý Nghĩa, Quy Trình Và Văn Hoá Tâm Linh
Gợi ý các món chay cúng thịnh soạn
Chế biến món chay cúng không chỉ đòi hỏi hương vị thơm ngon mà còn cần sự cân bằng giữa các nhóm món: món chính (cơm/xôi/miến), món canh, món xào/rán và món tráng miệng. Dưới đây là danh sách các món chay phổ biến và được ưa chuộng nhất hiện nay.
1. Gỏi hoa chuối (Nộm hoa chuối)
Gỏi hoa chuối là một trong những món chay cúng quen thuộc, mang lại cảm giác thanh đạm, dễ ăn. Vị chát nhẹ của hoa chuối kết hợp với vị bùi của lạc rang, chua ngọt của nước trộn và các loại rau thơm tạo nên một món nộm hấp dẫn.
- Nguyên liệu: Hoa chuối (bắp chuối), cà rốt, đậu phộng rang, rau răm, húng quế, nước tương, đường, chanh, ớt.
- Cách thực hiện: Hoa chuối rửa sạch, ngâm nước muối có pha chanh để không bị thâm, sau đó cắt lát mỏng. Cà rốt bào sợi. Trộn đều hoa chuối, cà rốt với nước sốt chua ngọt (nước tương, đường, chanh, ớt). Rắc đậu phộng rang và rau thơm lên trên trước khi dọn ra mâm cúng.
2. Đậu hũ sốt cà chua
Một món chay cúng quen thuộc, dễ làm nhưng không kém phần bắt cơm chính là đậu hũ sốt cà chua. Màu sắc đỏ au của cà chua tượng trưng cho sự may mắn, cát tường.
- Nguyên liệu: Đậu hũ non, cà chua, nấm hương, mộc nhĩ, gia vị chay (nước mắm chay, đường, muối).
- Cách thực hiện: Đậu hũ cắt miếng vuông, chiên vàng đều hai mặt. Cà chua cắt nhỏ, xào sơ qua cho ra màu đỏ, thêm nước dùng chay từ nấm hương. Cho đậu hũ vào sốt nhẹ cho thấm gia vị. Món này ăn nóng với cơm rất ngon.
3. Canh nấm rơm chua cay
Canh nấm rơm là món chay cúng giải ngấy hiệu quả, mang lại vị thanh mát cho mâm cơm. Vị chua nhẹ từ me hoặc cà chua, cay cay từ ớt sẽ kích thích vị giác.
- Nguyên liệu: Nấm rơm, cà chua, me (hoặc dứa), hành hoa, thì là, ớt, gia vị.
- Cách thực hiện: Nấm rơm rửa sạch, ngâm muối, vắt ráo. Nấu sôi nước dùng chay (có thể dùng nước ninh từ rau củ), cho me/dứa vào tạo vị chua. Cho nấm rơm vào nấu sôi lại, nêm nếm gia vị. Tắt lửa, cho hành hoa, thì là và ớt vào là hoàn thành.
4. Miến xào chay
Miến xào là món chay cúng thay thế hoàn hảo cho cơm trắng, đặc biệt phù hợp với những ai ăn kiêng tinh bột. Miến xào chay thường kết hợp với nhiều loại rau củ và nấm để tăng độ giòn và thơm.
Có thể bạn quan tâm: Trình Bày Mâm Cúng Ngày Rằm: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Ý Nghĩa Văn Hóa
- Nguyên liệu: Miến dong, nấm mèo (mộc nhĩ), nấm hương, cà rốt, giá đỗ, cải thìa, gia vị chay.
- Cách thực hiện: Miến ngâm nước ấm cho mềm, cắt ngắn. Các loại nấm ngâm nở, cắt sợi. Cà rốt cắt sợi. Xào chín các nguyên liệu trên qua dầu ăn, nêm gia vị. Cho miến vào xào nhanh tay trên lửa lớn để miến không bị nát và dính.
5. Nem chay chiên giòn
Nem chay chiên giòn là món chay cúng rất được trẻ em và người lớn yêu thích. Vỏ nem vàng rụm, nhân nem thơm ngọt từ nấm và các loại rau củ.
- Nguyên liệu: Váy nem chay (hoặc bánh tráng), nấm mèo, nấm kim châm, cà rốt, miến, gia vị, hạt nêm chay.
- Cách thực hiện: Các nguyên liệu nhân nem rửa sạch, băm nhỏ, trộn đều với gia vị. Cuốn nem chặt tay. Chiên nem trong dầu nóng đến khi vàng giòn.
6. Xôi chay (Xôi gấc, xôi đậu xanh)
Trong các mâm cúng ngày Tết, rằm, xôi chay là không thể thiếu. Xôi gấc có màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn, còn xôi đậu xanh mang ý nghĩa của sự sung túc, ấm no.
- Nguyên liệu: Gạo nếp, gấc (hoặc đậu xanh), dừa nạo, đường, muối.
- Cách thực hiện: Gạo nếp ngâm qua đêm, vo sạch. Gấc lọc lấy thịt, trộn đều với nếp. Đậu xanh ngâm, hấp chín. Xôi hấp cách thủy đến khi chín mềm, dẻo, có thể trộn thêm dừa nạo và đường cho béo.
7. Gà chiên nước mắm chay
Món ăn này mang lại cảm giác giống như thịt gà thật nhưng hoàn toàn từ nguyên liệu chay, rất phù hợp để thay đổi khẩu vị trong mâm cúng.
- Nguyên liệu: Đậu hũ ky (các sợi đậu hũ), nấm hương, bột chiên giòn, nước mắm chay, đường, tương ớt.
- Cách thực hiện: Đậu hũ ky và nấm hương ngâm nước cho mềm, vắt ráo. Ướp với gia vị và bột chiên giòn. Chiên trong dầu nóng đến khi vàng giòn. Xào sơ lại với nước mắm chay, đường, ớt để tạo độ cay ngọt.
8. Rau củ luộc chấm tương chay
Đôi khi sự đơn giản lại là tinh tế nhất. Rau củ luộc là món chay cúng giữ được dưỡng chất tự nhiên, mang lại sự thanh khiết.
- Nguyên liệu: Súp lơ, cà rốt, bắp (ngô), đậu que, xà lách, tương chay.
- Cách thực hiện: Rau củ rửa sạch, cắt miếng vừa ăn. Luộc chín tới (giữ được độ giòn), vớt ra dĩa, trang trí đẹp mắt. Dọn kèm tương chay hoặc muối mè.
9. Bánh xèo chay
Bánh xèo chay giòn rụm, nhân nấm và giá đỗ thơm lừng là món chay cúng hấp dẫn, thường dùng trong các bữa cúng gia tiên hoặc cúng Phật.
- Nguyên liệu: Bột chiên xèo (loại không trứng), nấm mèo, giá đỗ, hành lá, nước cốt dừa (hoặc nước lọc).
- Cách thực hiện: Pha bột theo hướng dẫn, thêm nước cốt dừa để bột béo hơn. Đun nóng dầu, múc bột vào tráng mỏng, cho nhân nấm, giá, hành lá vào giữa. Gấp bánh lại, chiên đến khi vàng giòn.
10. Canh bí đỏ hầm nấm
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Trình Bày Mâm Cúng Ngày 14 Hàng Tháng
Bí đỏ có vị ngọt tự nhiên, màu vàng cam bắt mắt, tốt cho sức khỏe. Canh bí đỏ hầm nấm là món chay cúng ấm cúng cho ngày mưa hay mùa đông.
- Nguyên liệu: Bí đỏ, nấm hương, nấm đông cô, đậu hũ non, gia vị.
- Cách thực hiện: Bí đỏ gọt vỏ, cắt miếng vừa ăn. Nấm ngâm nở. Hầm nấm với nước dùng chay cho thơm, cho bí đỏ vào hầm mềm. Thêm đậu hũ non và nêm nếm gia vị.
11. Xào lăn chay (Nấm xào lăn)
Món này có hương vị béo, thơm, rất đưa cơm. Nấm xào lăn chay thường dùng nấm sò hoặc nấm bào ngư.
- Nguyên liệu: Nấm sò, nấm bào ngư, sả bằm, ớt, tương ớt, bơ chay.
- Cách thực hiện: Nấm rửa sạch, để ráo. Phi thơm sả bằm với bơ chay, cho nấm vào xào săn. Nêm tương ớt, đường, nước mắm chay. Xào trên lửa lớn cho thấm gia vị.
12. Trái cây tráng miệng
Mâm cúng không thể thiếu đĩa trái cây tươi ngon. Nên chọn các loại trái cây theo mùa, rửa sạch, bày biện thẩm mỹ.
- Gợi ý: Xoài, chuối, thanh long, mãng cầu, dưa hấu. Nên bày thành 5 quả hoặc 3 quả tùy không gian bàn thờ.
Có thể bạn quan tâm: Trì Chú Tẩy Uế Trước Khi Làm Lễ Cúng: Quy Trình Và Những Điều Cần Biết
Mâm cơm chay cúng gồm những gì?
Một mâm cơm chay cúng đầy đủ thường bao gồm các thành phần sau đây, tùy theo điều kiện và phong tục tập quán của từng vùng miền:
- Cơm (hoặc Xôi): Là món ăn chính không thể thiếu, thể hiện sự no ấm.
- Canh: Một bát canh thanh (canh nấm, canh bí, canh rau củ) để cân bằng bữa ăn.
- Món mặn (chay): Tùy chọn 1-2 món như đậu hũ sốt cà, nem chay, miến xào, hoặc gà chay chiên giòn.
- Món Rau: Một đĩa rau luộc hoặc gỏi (nộm) để giải ngấy.
- Trái cây: Mâm trái cây tươi.
- Hương hoa: Nhang, đèn, hoa tươi (hoa cúc, hoa huệ…).
- Nước lọc: 3 ly nước sạch.
Lưu ý: Khi dọn mâm cúng, nên sắp xếp gọn gàng, sạch sẽ. Món ăn nên để nóng hoặc ấm để thể hiện sự thành tâm.
Lời khuyên khi chuẩn bị món chay cúng
Để mâm cúng được trọn vẹn và ý nghĩa, bạn nên lưu ý một số điểm sau:
- Thành phần nguyên liệu: Nên chọn nguyên liệu tươi ngon, sạch. Tránh các gia vị có mùi mạnh như hành, tỏi, nén (hẹ) nếu tuân theo chế độ ăn chay trường nghiêm ngặt (theo đạo Phật).
- Vệ sinh an toàn thực phẩm: Rau củ cần rửa kỹ, ngâm nước muối để loại bỏ bụi bẩn và thuốc trừ sâu. Đậu hũ và các sản phẩm từ đậu cần mua ở nơi uy tín.
- Trang trí: Món ăn không chỉ ngon mà còn phải đẹp. Sự chỉn chu trong cách bày biện thể hiện sự tôn trọng đối với thần linh, tổ tiên.
- Số lượng món: Tùy theo điều kiện kinh tế và quy mô gia đình. Không cần quá nhiều món nhưng phải tươm tất. Mâm cúng gia tiên thường 4-6 món, mâm cúng Phật có thể đơn giản hơn.
Hy vọng với những gợi ý về các món chay cúng trên đây, bạn sẽ có thêm ý tưởng để chuẩn bị những mâm cơm thật thịnh soạn, thơm ngon cho những ngày lễ, rằm sắp tới. Dù là món ăn nào, sự thành tâm và lòng hiếu thảo mới là điều quan trọng nhất. Theo thông tin tổng hợp từ chuaphatanlongthanh.com, việc chuẩn bị các món chay cúng tươm tất sẽ giúp không khí gia đình thêm ấm cúng và đầm ấm.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
