Tết Trung Thu, còn được gọi là Tết Đoàn Viên, là một trong những ngày lễ quan trọng nhất trong văn hóa Á Đông. Khi tìm hiểu về tục cúng Trung Thu của Trung Quốc, chúng ta không chỉ khám phá một nghi lễ tâm linh mà còn bước vào một thế giới văn hóa phong phú, nơi tín ngưỡng, ẩm thực và tình cảm gia đình hòa quyện vào nhau. Lễ cúng này mang ý nghĩa tri ân thần đất, cầu mong mùa màng bội thu và sum vầy gia đạo. Dưới đây là những phân tích chi tiết về nguồn gốc, nghi thức và các biểu tượng văn hóa đặc sắc của ngày lễ này.
Có thể bạn quan tâm: Tục Cúng Mát Nhà: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Những Điều Cần Biết
Nguồn gốc và ý nghĩa sâu xa của tục cúng Trung Thu
Tết Trung Thu có lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ thời đại nhà Đường và thịnh hành dưới thời nhà Tống. Đây là ngày lễ lớn để tạ ơn trời đất đã ban cho một vụ mùa bội thu và để mọi người trong gia đình quây quần, thể hiện lòng hiếu thảo.
Nguồn gốc tích Trăng và Nương Nương
Theo truyền thuyết Trung Hoa, tục cúng Trung Thu có liên quan đến chuyện tình cảm động của Hằng Nga và Hậu Nghệ. Tuy nhiên, ở góc độ tín ngưỡng dân gian, tục cúng này còn mang ý nghĩa thờ phụng các vị thần cai quản mùa màng. Trong dân gian, người ta tin rằng vào ngày Rằm tháng 8, các vị thần sẽ giáng trần để kiểm tra việc tuân thủ quy luật tự nhiên của con người.
Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng Trung Thu không chỉ là hình thức mà còn thể hiện sự thành kính. Mâm cúng Trung Thu thường được đặt ở sân nhà hoặc ban thờ gia tiên để đón ánh trăng tròn, tượng trưng cho sự viên mãn. Các cụ già xưa thường quan niệm: “Đất có Thổ thần, Trời có Thiên thần”, việc cúng tế là để cầu xin sự bảo hộ của các thế lực siêu nhiên cho gia đình ấm no, hạnh phúc.
Ý nghĩa của sự đoàn viên và lòng hiếu thảo
Bên cạnh ý nghĩa nông nghiệp, Tết Trung Thu còn là ngày của tình thân. Đây là dịp để con cháu thể hiện lòng hiếu thảo với ông bà, cha mẹ. Trong tục cúng Trung Thu, việc con cái dâng lên cha mẹ những chiếc bánh trung thu ngon nhất là một hành động mang ý nghĩa sâu sắc: cầu chúc cho cha mẹ sức khỏe, sống lâu.
Ngoài ra, theo quan niệm phong thủy, ánh trăng tròn vào ngày Rằm tháng 8 mang năng lượng dương khí mạnh mẽ. Dâng cúng hoa quả, bánh trái dưới ánh trăng là cách để con người hấp thụ linh khí của trời đất, xua đuổi tà ma và đón may mắn.
Mâm cúng Trung Thu của Trung Quốc gồm những gì?
Mâm cúng Trung Thu của người Trung Quốc không quá phức tạp nhưng phải đảm bảo tính trang nghiêm và đầy đủ các phẩm vật truyền thống. Dưới đây là chi tiết các vật phẩm không thể thiếu.
Bánh Trung Thu (Mooncake) – Linh hồn của lễ vật
Có thể bạn quan tâm: Tục Cúng Thần Nước Ở Tây Nguyên: Nét Văn Hóa Tâm Linh Đặc Sắc Của Vùng Đất Tây Nguyên
Không thể bàn cãi, bánh Trung Thu là lễ vật quan trọng nhất trong tục cúng Trung Thu của Trung Quốc. Chiếc bánh tròn trịa tượng trưng cho sự đoàn viên sum họp. Bánh Trung Thu truyền thống của Trung Quốc thường có vỏ ngoài màu nâu sậm, in hình chữ Thọ hoặc các hoa văn cổ.
Nhân bánh thường làm từ các nguyên liệu cao cấp như:
- Nhãn nhục và sen: Tượng trưng cho sự thanh khiết.
- Hạt dưa và mè: Mang ý nghĩa tài lộc.
- Trứng muối: Biểu tượng cho trăng tròn, cầu mong sự viên mãn.
Người Trung Quốc quan niệm, khi cúng Trung Thu, phải chọn những chiếc bánh có hình dạng hoàn hảo, không bị nứt vỡ để thể hiện sự trọn vẹn.
Hoa Quả Tứ Quý và Trái Cây Đặc Trưng
Mâm hoa quả cúng Trung Thu của người Trung Quốc rất được chú trọng. Họ thường chọn các loại quả có màu sắc rực rỡ, mang ý nghĩa phong thủy tốt lành. Một số loại quả không thể thiếu bao gồm:
- Bưởi (hoặc柚 – You): Tiếng Trung đọc là “Zi”, gần âm với từ “con trai”. Vì vậy, người Trung Quốc thường cúng bưởi với mong muốn cầu sinh con trai, dòng dõi đông đúc. Vỏ bưởi còn được dùng để rửa tay trong đêm Trung Thu, mang ý nghĩa xua đuổi tà khí.
- Lựu: Quả lựu chứa nhiều hạt, tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở, con cháu sum vầy.
- Lê và Táo: Tượng trưng cho sự bình an (“Lê” gần âm với “Lợi”, “Táo” gần âm với “Tảo” – sớm).
Ngoài ra, người Trung Quốc còn có thói quen cúng thạch lựu, dưa hấu và các loại hoa theo mùa. Hoa cúc (hoa cúc vàng) cũng là một phần không thể thiếu, thể hiện sự trường thọ.
Trà Thượng Hạng và Rượu Hoa Quế
Người Trung Quốc rất sành uống trà. Trong đêm trăng rằm, việc cúng một ấm trà nóng là để thể hiện sự tinh tế và thành kính. Trà dùng để cúng thường là các loại trà xanh hảo hạn hoặc trà Ô long.
Bên cạnh trà, rượu hoa quế (Osmanthus wine) cũng là một lễ vật truyền thống. Vào mùa thu, hoa quế nở rộ, người ta ngâm hoa quế với rượu để uống. Mùi thơm nồng nàn của rượu hoa quế không chỉ giúp giữ ấm cơ thể mà còn tạo nên không khí thiêng liêng cho bữa tiệc trăng.
Đèn lồng và Đồ Cúng Giấy
Ngoài các lễ vật thực phẩm, tục cúng Trung Thu của Trung Quốc còn bao gồm việc thắp đèn lồng. Đèn lồng đỏ được treo trước cửa nhà hoặc cầm trên tay khi diễu hành dưới ánh trăng.
Bên cạnh đó, người Trung Quốc còn đốt đồ cúng giấy (tiền âm, quần áo giấy) để gửi xuống cho tổ tiên và các linh hồn lang thang. Đây là một phần của tín ngưỡng dân gian, thể hiện lòng bác ái, tưởng nhớ đến những người đã khuất.
Có thể bạn quan tâm: Tục Cúng Sắp Vọng: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Những Điều Cần Biết
Các nghi thức cúng Trung Thu truyền thống
Nghi thức cúng Trung Thu ở Trung Quốc diễn ra vào thời điểm nào và như thế nào? Dưới đây là quy trình chuẩn bị theo phong tục truyền thống.
Thời gian cúng
Thời gian cúng Trung Thu thường được thực hiện vào tối ngày 15 tháng 8 (Âm lịch). Đây là lúc trăng tròn nhất, sáng nhất.
- Cúng Trăng (Thường): Thường được làm ở sân vườn, ban công hoặc nơi có thể nhìn thấy trăng. Mâm cúng được dọn ra lúc trăng vừa lên cao.
- Cúng Gia Tiên: Được đặt trên bàn thờ trong nhà, diễn ra trước hoặc sau khi cúng Trăng.
Quy trình sắp xếp mâm cúng
Việc sắp xếp mâm cúng Trung Thu của Trung Quốc cũng tuân theo quy luật “Nam tả, Nữ hữu” (Trái là Nam, Phải là Nam) hoặc theo thứ tự cấp bậc thần linh.
- Bày biện: Mâm cúng thường được trải vải đỏ hoặc khăn bàn thờ sạch sẽ.
- Lễ vật: Đặt bánh Trung Thu ở vị trí trung tâm. Xung quanh sắp xếp hoa quả, trà, rượu. Đèn lồng được thắp sáng xung quanh.
- Thắp hương: Gia chủ thắp 3 nén hương, khấn lạy về hướng trăng hoặc hướng bàn thờ gia tiên.
- Lời khấn: Lời khấn thường cầu mong quốc thái dân an, gia đình hòa thuận, làm ăn tấn tới, và cầu cho những người còn xa nhà sớm trở về đoàn tụ.
Sau khi hương cháy gần hết, gia chủ sẽ làm lễ tạ và hóa vàng (đốt đồ cúng giấy). Bánh trái và hoa quả sau khi cúng sẽ được chia cho các thành viên trong gia đình ăn để lấy lộc.
Các phong tục đặc biệt trong Tết Trung Thu của người Trung Quốc
Bên cạnh tục cúng, Tết Trung Thu ở Trung Quốc còn có nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc khác.
Thưởng trăng và ngâm thơ
Đây là một trong những phong tục cao quý nhất của giới trí thức Trung Hoa xưa. Dưới ánh trăng rằm, người ta tụ tập lại uống trà, ăn bánh và ngâm những bài thơ về trăng. Phong tục này thể hiện sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên, là nét đẹp văn hóa tinh thần không thể thiếu trong ngày này.
Có thể bạn quan tâm: Tục Cúng Mùng 9 Đầu Năm Ở Xứ Quảng: Nét Đẹp Văn Hóa Tâm Linh Đặc Sắc
Đuổi Lửa và Múa Lân
Trong dân gian Trung Quốc, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, người ta có tục “Đuổi lửa”. Họ đốt các bó rơm thành ngọn lửa lớn để sưởi ấm và cầu mong mùa đông không rét buốt.
Ngoài ra, múa lân cũng là một hoạt động không thể thiếu. Tuy nhiên, múa lân trong Tết Trung Thu thường mang ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, khác với múa lân ngày Tết Nguyên Đán để chúc Tết.
Thả đèn Hoa Đăng
Vào đêm Trung Thu, ở các dòng sông hay hồ nước, người ta thường thả đèn Hoa Đăng. Những chiếc đèn lồng này được thắp nến bên trong, trôi nhẹ trên mặt nước, mang theo những ước nguyện của người thả. Ánh sáng lung linh trên mặt nước tạo nên khung cảnh nên thơ và huyền ảo, thể hiện mong muốn xua đuổi tà ma và đón may mắn.
Sự khác biệt giữa tục cúng Trung Thu của Trung Quốc và Việt Nam
Mặc dù cùng chung nguồn gốc văn hóa Á Đông, tục cúng Trung Thu của Trung Quốc và Việt Nam có một số điểm khác biệt thú vị.
- Loại bánh: Bánh Trung Thu của Trung Quốc thường có nhân mặn (trứng muối, thịt lợn quay, hạt dưa) và ngọt (đậu đỏ, sen, mè). Trong khi đó, bánh Trung Thu của Việt Nam có hai loại truyền thống là bánh nướng và bánh dẻo, nhân thường là đậu xanh, thập cẩm, và đặc biệt có sự xuất hiện của trứng muối.
- Lễ vật: Người Việt thường cúng gà trống luộc và xôi gấc trong mâm cúng Trung Thu, điều này rất ít thấy ở Trung Quốc. Người Trung Quốc tập trung nhiều vào bánh và hoa quả có múi (bưởi, cam).
- Hình thức vui chơi: Trẻ em Việt Nam quen thuộc với phá cỗ, rước đèn ông sao. Trẻ em Trung Quốc thì có tục xem múa lân, hòa vào các đoàn diễu hành đường phố lớn.
Lời khuyên khi chuẩn bị mâm cúng Trung Thu hiện đại
Ngày nay, cuộc sống hiện đại khiến tục cúng Trung Thu của Trung Quốc có phần đơn giản hơn, nhưng ý nghĩa vẫn được giữ nguyên. Dưới đây là một số lời khuyên để bạn có một mâm cúng tươm tất:
- Chọn bánh chất lượng: Nên chọn các thương hiệu bánh Trung Thu uy tín, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Nếu không có bánh truyền thống, có thể thay thế bằng các loại bánh hiện đại nhưng vẫn nên giữ hình tròn.
- Chú trọng hoa quả sạch: Vì đây là lễ vật dâng lên thần linh và tổ tiên, bạn nên chọn hoa quả sạch, không chứa hóa chất.
- Phòng thờ sạch sẽ: Dù cúng ở ban công hay bàn thờ gia tiên, khu vực này phải được lau dọn sạch sẽ, không có杂物 (đồ lộn xộn).
- Tâm thành là quan trọng nhất: Dù là người Trung Quốc hay người Việt, tục cúng Trung Thu đều hướng tới sự đoàn viên. Sự thành tâm của người cúng là yếu tố quyết định sự linh thiêng của buổi lễ.
Tóm lại, tục cúng Trung Thu của Trung Quốc là một tập hợp các nghi lễ mang ý nghĩa văn hóa – tâm linh sâu sắc. Từ mâm cỗ bánh trung thu, hoa quả đến nén hương dâng trăng, tất cả đều thấm đẫm truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” và khát vọng sum vầy của người dân nơi đây. Hiểu rõ về tục lệ này không chỉ giúp chúng ta trân trọng giá trị văn hóa truyền thống mà còn giúp bữa cơm gia đình thêm phần ấm cúng và ý nghĩa. Thông tin chi tiết về các ngày lễ lớn trong năm, bạn đọc có thể tham khảo thêm tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
