Việc lập di chúc để lại tài sản cho người thân là một quyền hợp pháp, nhưng đôi khi người lập di chúc còn muốn dành một phần tài sản cho việc thờ cúng tổ tiên. Đây là một việc làm mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng hiếu thảo và giữ gìn truyền thống gia đình. Tuy nhiên, trên phương diện pháp lý, nhiều người thắc mắc liệu phần di sản này có được coi là một khối tài sản thừa kế thông thường hay không? Liệu người được chỉ định quản lý có thể từ chối nhận trách nhiệm này không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết vấn đề này dựa trên các quy định của Bộ luật Dân sự hiện hành.
Có thể bạn quan tâm: Khám Phá Bãi Rác Tươi Miwwngj Cúng Ta: Vẻ Đẹp Và Thách Thức
Hiểu đúng về di sản thờ cúng theo quy định pháp luật
Để làm rõ vấn đề, trước hết chúng ta cần hiểu rõ bản chất pháp lý của “di sản dùng vào việc thờ cúng”. Đây không phải là một dạng tài sản thừa kế thông thường mà là một quỹ tài sản được tách riêng để phục vụ mục đích tâm linh, được người quá cố định đoạt trong di chúc.
Quyền định đoạt của người lập di chúc
Theo Điều 626 Bộ luật Dân sự năm 2015, người lập di chúc có đầy đủ quyền định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời. Cụ thể, một trong những quyền quan trọng là:
- Dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng.
Điều này cho thấy, việc người quá cố muốn giữ lại một phần tài sản để lo việc hương khói, thờ cúng là hoàn toàn hợp pháp và được pháp luật bảo vệ. Mục đích của quy định này là để bảo đảm tâm nguyện của người đã khuất được thực hiện, đồng thời tạo điều kiện cho việc thờ cúng được chu đáo.
Bản chất của di sản thờ cúng: Quản lý chứ không phải sở hữu
Điểm mấu chốt cần hiểu là phần di sản thờ cúng không phải là một phần của khối tài sản thừa kế. Theo Điều 645 Bộ luật Dân sự năm 2015, phần di sản này không được chia thừa kế. Nó được giao cho một hoặc một nhóm người được chỉ định trong di chúc để quản lý và sử dụng cho mục đích thờ cúng.
Vai trò của người được chỉ định này là người quản lý, không phải là người sở hữu. Họ có trách nhiệm sử dụng tài sản đó (ví dụ: tiền lãi từ việc gửi ngân hàng, hoặc trực tiếp sử dụng nếu là tài sản khác) để lo việc cúng giỗ, tu bổ mộ phần, duy trì nếp sống văn hóa tâm linh của gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Top 5 Tủ Thờ Cúng Gỗ Cao Cấp Được Ưa Chuộng Nhất Hiện Nay
Vấn đề từ chối nhận di sản thờ cúng
Đây là một tình huống pháp lý khá đặc thù, và câu trả lời cần được phân tích dựa trên sự khác biệt giữa “quyền thừa kế” và “trách nhiệm quản lý”.
Không áp dụng quy định từ chối di sản thừa kế
Nhiều người lầm tưởng rằng việc được chỉ định trong di chúc để quản lý di sản thờ cúng cũng giống như được thừa kế một phần tài sản. Vì vậy, họ nghĩ rằng mình có thể từ chối nhận di sản này như một người thừa kế bình thường.
Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015, quyền từ chối nhận di sản chỉ dành cho người thừa kế. Vì người được chỉ định quản lý di sản thờ cúng không phải là người thừa kế đối với phần tài sản này (họ chỉ có nghĩa vụ quản lý), nên không thể áp dụng quy định về từ chối nhận di sản cho trường hợp này.
Điều này có nghĩa là, nếu di chúc chỉ định rõ ràng một người cụ thể quản lý di sản thờ cúng, thì về mặt lý luận pháp lý, người đó có trách nhiệm phải thực hiện di chúc. Họ không thể viện lý do “từ chối nhận di sản” để trốn tránh trách nhiệm này.
Các trường hợp có thể thay đổi người quản lý
Mặc dù không thể “từ chối” theo nghĩa pháp lý của từ này, nhưng pháp luật cũng có những quy định linh hoạt để đảm bảo việc thờ cúng được thực hiện nghiêm túc. Theo Điều 645, sẽ có các cách giải quyết khác nếu người được chỉ định không thực hiện đúng di chúc:
- Thỏa thuận của những người thừa kế: Nếu người được chỉ định không thực hiện đúng di chúc hoặc không có khả năng quản lý, những người thừa kế khác có thể thỏa thuận với nhau để giao phần di sản đó cho người khác quản lý.
- Cử người quản lý nếu không có chỉ định: Nếu người lập di chúc không chỉ định ai quản lý di sản thờ cúng, những người thừa kế sẽ cùng nhau cử một người quản lý.
- Chuyển quyền quản lý: Trong trường hợp người được chỉ định không thực hiện trách nhiệm, những người thừa kế có quyền giao phần di sản cho người khác quản lý để thờ cúng.
Như vậy, giải pháp cho việc người được chỉ định không muốn hoặc không thể thực hiện việc quản lý không phải là “từ chối nhận di sản”, mà là thỏa thuận thay đổi người quản lý trong số những người thừa kế.
Có thể bạn quan tâm: Top 5 Tủ Chống Ấm Đựngổ Cúng Tốt Nhất, Chất Lượng Nhất Hiện Nay
Tóm tắt các bước chính để xử lý di sản thờ cúng
Khi một người lập di chúc để lại một phần tài sản cho việc thờ cúng, quy trình pháp lý sẽ diễn ra như sau:
- Xác định di sản thờ cúng: Khối di sản này được tách riêng khỏi khối tài sản thừa kế và không bị chia cho bất kỳ người thừa kế nào.
- Chỉ định người quản lý: Người lập di chúc sẽ ghi rõ trong di chúc ai là người được giao quản lý phần di sản này.
- Thực hiện việc thờ cúng: Người quản lý có trách nhiệm sử dụng tài sản vào việc thờ cúng theo đúng ý nguyện của người đã khuất.
- Xử lý vi phạm: Nếu người được chỉ định không thực hiện đúng, những người thừa kế còn lại có thể thỏa thuận để giao lại cho người khác quản lý.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Tụng Kinh Cúng Tháng Hai Năm Kỷ Hợi 2026
Kết luận
Quay lại câu hỏi ban đầu: “Có được quyền từ chối nhận di sản thờ cúng không?”. Câu trả lời là không, vì đây là trách nhiệm quản lý, không phải là quyền thừa kế. Tuy nhiên, nếu bạn không thể hoặc không muốn đảm nhận vai trò này, giải pháp không phải là từ chối theo quy trình pháp lý thông thường, mà là cần có sự thỏa thuận với những người thừa kế khác để chuyển giao trách nhiệm này cho một người khác phù hợp hơn.
Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về quy định pháp luật liên quan đến di sản thờ cúng. Đây là một vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn giá trị văn hóa, tâm linh của dân tộc, đồng thời cũng cần được thực hiện trên tinh thần thượng tôn pháp luật. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các khía cạnh khác trong đời sống, hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để đọc thêm nhiều bài viết bổ ích.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
