Tục lệ cúng ông Táo (hay còn gọi là Táo Quân) là một truyền thống đẹp lâu đời của người dân Việt Nam, diễn ra vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm. Trong nghi thức này, bên cạnh mâm cúng, vàng mã, người ta thường chuẩn bị một bộ áo quần và 3 chiếc mũ ông Táo (2 chiếc nam, 1 chiếc nữ). Tuy nhiên, nhiều người vẫn thắc mắc tại sao có 4 bộ mũ áo cúng ông táo? Ý nghĩa đằng sau những chiếc mũ này là gì? Liệu có phải chỉ là phong tục tập quán hay còn mang những ý nghĩa tâm linh sâu sắc? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết về nguồn gốc và ý nghĩa của phong tục này, giúp bạn hiểu rõ hơn và chuẩn bị lễ vật một cách trọn vẹn nhất.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Vật Cúng Rằm Tháng Bảy 2026 Cho Công Ty: Những Điều Cần Biết
Ý nghĩa của 3 chiếc mũ ông Táo
Theo tục lệ truyền thống, trong mâm cúng ông Táo, người dân thường sắm 3 chiếc mũ ông Táo, trong đó có 2 chiếc nam (màu đỏ, vàng) và 1 chiếc nữ (màu trắng). Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều gia đình hiện nay lại chuẩn bị đến 4 bộ mũ áo cúng ông táo. Vậy tại sao lại có sự khác biệt này?
Nguồn gốc và ý nghĩa của 3 chiếc mũ truyền thống
Theo truyền thuyết dân gian, Táo Quân gồm hai ông và một bà, hay còn gọi là “Thất Táo” nhưng thường chỉ thờ ba vị đầu là: Cáo Táo (vua Bếp), Thổ Táo (vua Đất) và Thổ Táo (vua Nhà). Tuy nhiên, trong tín ngưỡng dân gian của người Việt, Táo Quân được coi là vị thần cai quản việc bếp núc, ghi chép những việc làm thiện ác của gia chủ trong năm để báo cáo với Ngọc Hoàng.
Theo sự tích “2 ông 1 bà”, Táo Quân gồm hai vị thần nam và một vị thần nữ. Hai vị thần nam là Cáo Táo và Thổ Táo, vị thần nữ là Thổ Táo (hay Thổ Công). Vì vậy, trong mâm cúng, người ta thường sắm 2 chiếc mũ cho hai vị thần nam và 1 chiếc mũ cho vị thần nữ. Hai chiếc mũ nam thường có màu đỏ, vàng, xanh hoặc tía, trong khi chiếc mũ nữ thường có màu trắng.
Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, tục thờ cúng Táo Quân có sự biến đổi theo thời gian. Ban đầu, người Trung Hoa thờ ba vị thần bếp là: Quan Cáo Táo (vua Bếp), Quan Thổ Táo (vua Đất) và Quan Thủy Táo (vua Nước). Khi du nhập vào Việt Nam, tín ngưỡng này được tiếp thu và biến đổi cho phù hợp với văn hóa bản địa. Dưới thời Lý, người Việt chỉ thờ hai vị Táo là Cáo Táo và Thổ Táo. Sang thời Trần, tục thờ ba vị Táo trở nên phổ biến. Tuy nhiên, cho đến nay, sự tích về Táo Quân vẫn là đề tài tranh luận của các nhà nghiên cứu.
Ý nghĩa của 3 chiếc mũ ông Táo
Việc chuẩn bị 3 chiếc mũ ông Táo (2 nam, 1 nữ) mang ý nghĩa:
- Thể hiện sự đầy đủ cho gia đình: Gia đình bao gồm cha, mẹ và con cái. Hai ông Táo代表 cha và mẹ, bà Táo代表 mẹ (hoặc một thành viên khác trong gia đình).
- Ghi chép công tội: Táo Quân sẽ ghi chép lại những việc làm tốt, việc làm xấu của các thành viên trong gia đình trong năm để báo cáo với Ngọc Hoàng. Vì vậy, việc cúng 3 bộ mũ áo cho 3 vị thần là để thể hiện sự tôn trọng và mong muốn các vị thần sẽ “tấu trình” những điều tốt đẹp lên thiên đình.
Tuy nhiên, câu hỏi tại sao có 4 bộ mũ áo cúng ông táo vẫn là một dấu chấm hỏi lớn với nhiều người. Thực tế, có hai cách giải thích cho việc này.
Tại sao có 4 bộ mũ áo cúng ông táo?
Có thể bạn quan tâm: Top 5 Váy Cúng Cao Cấp Phù Hợp Cho Các Dịp Lễ Quan Trọng
Việc chuẩn bị 4 bộ mũ áo cúng ông Táo không phải là phong tục truyền thống ban đầu, mà là sự biến đổi của tập quán theo thời gian, xuất phát từ hai nguyên nhân chính: sự nhầm lẫn trong cách hiểu về “Thất Táo” và sự phát triển của tục lệ trong đời sống hiện đại.
Nguyên nhân thứ nhất: Hiểu nhầm về “Thất Táo”
Một trong những lý do khiến nhiều gia đình chuẩn bị 4 bộ mũ áo cúng ông táo là do hiểu nhầm về khái niệm “Thất Táo”. Thất Táo (七竈) có nghĩa là “Bảy vị thần bếp”, xuất phát từ Trung Quốc. Tuy nhiên, trong dân gian Việt Nam, người ta thường chỉ nhắc đến “Tam Táo” (ba vị thần bếp) hoặc “Nhị Táo” (hai vị thần bếp).
Một số quan niệm cho rằng, Táo Quân gồm 7 vị, nhưng chỉ có 3 vị đứng đầu là Cáo Táo, Thổ Táo và Thủy Táo. Các vị còn lại không rõ danh tính. Tuy nhiên, trong tục cúng của người Việt, người ta thường chỉ cúng 3 vị Táo chính. Vì vậy, việc chuẩn bị 4 bộ mũ áo có thể là do gia chủ hiểu lầm rằng có 4 vị Táo cần được cúng.
Nguyên nhân thứ hai: Tục lệ “cúng cả năm”
Một lý do khác, được cho là phổ biến hơn, là do tục lệ “cúng cả năm”. Theo đó, vào ngày 23 tháng Chạp, người ta cúng Táo Quân để tiễn các vị thần về trời. Tuy nhiên, trong năm, vẫn có các vị thần bếp khác cai quản. Vì vậy, một số gia đình chuẩn bị 4 bộ mũ áo cúng ông táo để cúng cho cả năm, bao gồm:
- 2 bộ cho 2 ông Táo: Một bộ cho Cáo Táo, một bộ cho Thổ Táo.
- 1 bộ cho bà Táo: Bà Táo (Thổ Táo).
- 1 bộ cho “vị thần bếp” còn lại: Vị thần này có thể là Thủy Táo (vua Nước) hoặc một vị thần nào đó mà gia chủ tin rằng đang cai quản bếp núc trong năm.
Tuy nhiên, cách giải thích này không có cơ sở văn hóa rõ ràng. Các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian cho rằng, tục cúng Táo Quân chỉ nên cúng đúng 3 vị. Việc cúng thêm một vị thần khác là không cần thiết và có thể gây nhầm lẫn.
Nguyên nhân thứ ba: Do cách sắm lễ hiện đại
Ngày nay, các cửa hàng bán đồ lễ cúng thường bán sẵn các bộ đồ vàng mã bao gồm 4 bộ mũ áo (2 nam, 2 nữ) hoặc 3 bộ (2 nam, 1 nữ). Một số gia đình do không am hiểu kỹ về tục lệ, hoặc muốn mua cho đầy đủ, đã mua luôn bộ 4 mũ áo. Thêm vào đó, quan niệm “có kiêng có lành”, “mua thừa còn hơn mua thiếu” khiến nhiều người chọn mua bộ 4 mũ áo để yên tâm.
Có thể bạn quan tâm: Ván Khấn Cúng Khai Trương Nhà Ở: Văn Khấn Chi Tiết Và Những Điều Cần Biết
Bên cạnh đó, một số quan niệm cho rằng, trong năm có thể có những lúc gia chủ làm vỡ bát đĩa, nồi niêu… mà không hay biết. Những sự cố này có thể được coi là “lỗi” đối với Táo Quân. Vì vậy, việc cúng thêm một bộ mũ áo thứ 4 như một cách “tạ lỗi” hoặc “tạ ơn” các vị thần đã che chở cho gia đình trong năm.
Ý nghĩa của 4 bộ mũ áo cúng ông táo
Dù nguyên nhân là gì, việc chuẩn bị 4 bộ mũ áo cúng ông táo cũng mang những ý nghĩa đặc biệt, thể hiện sự thành kính và mong muốn của gia chủ đối với các vị thần cai quản bếp núc.
1. Đầy đủ, chu đáo cho gia đình và các vị thần
Việc cúng 4 bộ mũ áo có thể được hiểu là sự chuẩn bị chu đáo cho các vị thần cai quản bếp núc, bao gồm:
- 2 vị thần nam: Cáo Táo và Thổ Táo.
- 1 vị thần nữ: Thổ Táo.
- 1 vị thần “phụ trách” các công việc lặt vặt trong bếp: Có thể là các vị thần nhỏ hơn hoặc các “vong linh” đang làm việc trong bếp.
Một cách giải thích khác, 4 bộ mũ áo tương ứng với 4 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc, thể hiện sự che chở của Táo Quân cho gia đình ở mọi hướng.
2. Tạ ơn và tạ lỗi
Việc cúng thêm một bộ mũ áo thứ 4 có thể là cách gia chủ tạ ơn Táo Quân đã che chở, phù hộ cho gia đình trong năm qua, đồng thời tạ lỗi nếu trong năm có những lúc bất cẩn, làm vỡ bát đĩa, nồi niêu… mà không hay biết.
3. Mong muốn sự sung túc, no ấm
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Vái Lạy Cúng Kiến: Nguồn Gốc, Các Bước & Những Điều Cần Biết
Theo quan niệm dân gian, “của chồng, công vợ”. Việc cúng thêm một bộ mũ áo cho vị thần nữ có thể là cách gia chủ cầu mong cho gia đình luôn ấm no, hạnh phúc, con cái đề huề.
Cách chuẩn bị mâm cúng ông Táo chuẩn nhất
Dù bạn chọn cúng 3 hay 4 bộ mũ áo, thì việc chuẩn bị mâm cúng đúng cách vẫn là điều quan trọng nhất. Dưới đây là những vật phẩm không thể thiếu trong mâm cúng ông Táo:
1. Mâm cúng mặn
Mâm cúng mặn cho Táo Quân thường bao gồm:
- Gà luộc: Gà trống luộc nguyên con.
- Xôi: Xôi đỗ, xôi gấc hoặc xôi trắng.
- Cháo: Cháo trắng.
- Canh: Canh măng hoặc canh miến.
- Rượu, nước chè, trầu cau.
- Hương, hoa, đèn nến.
Ngoài ra, tùy theo phong tục từng vùng miền, mâm cúng có thể có thêm bánh chưng, giò, nem…
2. Vàng mã
Vàng mã bao gồm:
- 3 hoặc 4 bộ mũ áo: Tùy theo quan niệm của gia đình.
- Ngựa vàng, ngựa đỏ: Tùy theo quan niệm, có gia đình cúng 3 ngựa (1 ngựa đỏ, 2 ngựa trắng), có gia đình cúng 5 ngựa (1 ngựa đỏ, 4 ngựa trắng).
- Vàng thoi, tiền âm phủ.
3. Các vật phẩm khác
- Bánh kẹo, hoa quả.
- Nước, gạo, muối.
Một số lưu ý khi cúng ông Táo
- Thời gian cúng: Nên cúng ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp, tốt nhất là vào buổi sáng hoặc buổi trưa. Không nên cúng quá muộn vì các vị thần sẽ không kịp về trời.
- Bài văn khấn: Nên đọc bài văn khấn cúng ông Táo để thể hiện sự thành tâm. Bài văn khấn có thể tìm thấy trong các sách về văn khấn gia tiên.
- Nên cúng trong nhà hay ngoài sân?: Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, nên cúng ông Táo trong nhà, gần bếp ăn, để các vị thần dễ chứng giám. Tuy nhiên, một số gia đình cúng ở sân hoặc ban công để “tiễn” các vị thần lên trời.
Kết luận
Việc tại sao có 4 bộ mũ áo cúng ông táo xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ sự nhầm lẫn trong cách hiểu về các vị thần bếp đến tục lệ “cúng cả năm” trong đời sống hiện đại. Dù bạn chọn cúng 3 hay 4 bộ mũ áo, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành tâm và sự chuẩn bị chu đáo của gia chủ. Hy vọng bài viết trên đã giải đáp được thắc mắc của bạn về vì sao có 4 bộ mũ áo cúng ông táo, giúp bạn có cái nhìn toàn diện và chuẩn bị lễ cúng một cách trọn vẹn nhất.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
