Trong văn hóa tâm linh của người Việt Nam, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và các vị thần linh có vai trò vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn tồn tại những hình thức thờ cúng mang màu sắc mê tín dị đoan, gây ra nhiều tranh cãi và hoang mang trong dư luận. Một trong những vấn đề nổi cộm gần đây là hiện tượng “đạo gì thờ cúng chữ”, cụ thể là hành vi mang bát hương, bài vị của tổ tiên, thần phả ra các bến bờ, ven đường để khấn vái, cầu xin. Bài viết này sẽ phân tích sâu về nguồn gốc, bản chất và những hệ lụy của hình thức này, giúp bạn đọc có cái nhìn đúng đắn và khách quan.
Lý giải ngắn gọn về “đạo gì thờ cúng chữ”
Hiện tượng “đạo gì thờ cúng chữ” thực chất không phải là một tôn giáo hay tông phái nào có tên gọi cụ thể, mà là một cách gọi chung chỉ hành vi mang các bài vị, bát hương có ghi tên người đã khuất hoặc các thần phả ra những nơi không phải là nhà thờ họ, đền, miếu hay gia đình để cúng bái. Hành vi này thường xuất hiện ở các ven đường, bờ suối, gốc cây, hay các bến bờ, với niềm tin rằng làm như vậy sẽ “giải nghiệp”, “cầu xin” những điều may mắn, tài lộc. Về bản chất, đây là một dạng mê tín dị đoan, đi ngược lại với truyền thống thờ cúng tổ tiên của người Việt, làm méo mó giá trị văn hóa tâm linh.
Có thể bạn quan tâm: Tìm Hiểu Chi Tiết Về Ngày Cúng Ông Trời Của Đạo Cao Đài
Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên: Nền tảng của văn hóa Việt
Để hiểu rõ tại sao hành vi “thờ cúng chữ” lại sai lệch, chúng ta cần nhìn lại nền tảng của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên – một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người Việt.
Vai trò của việc thờ cúng trong văn hóa gia đình
Từ xa xưa, người Việt đã quan niệm “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Việc thờ cúng tổ tiên không chỉ là để tưởng nhớ, báo hiếu đối với những người đã khuất, mà còn là cách để giáo dục đạo đức, lòng biết ơn cho các thế hệ sau. Bàn thờ gia tiên là nơi linh thiêng, thể hiện sự thành kính, biết ơn của con cháu đối với công lao sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ, ông bà. Đây là một truyền thống tốt đẹp, được lưu giữ qua bao đời nay.
Cách thờ cúng đúng chuẩn mực
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, việc thờ cúng tổ tiên cần phải được tiến hành ở những nơi trang trọng, sạch sẽ. Thông thường, bàn thờ sẽ được đặt ở vị trí cao ráo, thông thoáng trong nhà, hướng ra ngoài để đón sinh khí. Việc cúng bái phải được thực hiện với lòng thành tâm, không có các hành vi mang tính chất “cầu cạnh”, “xin xỏ” một cách quá đáng. Đây là nghi lễ mang tính chất tâm linh, giúp kết nối giữa hai thế giới âm và dương một cách tôn nghiêm.
Có thể bạn quan tâm: Đạo Bà La Môn Và Cúng Sao: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Thực Hành
Bản chất của hiện tượng “thờ cúng chữ” sai lệch
Hiện tượng mang bát hương, bài vị ra ven đường, bờ suối để cúng bái đã xuất hiện từ lâu ở một số địa phương, nhưng gần đây lại có dấu hiệu tái diễn và lan rộng.
Hành vi “thờ cúng chữ” là gì?
Hành vi này cụ thể là việc các cá nhân hoặc gia đình mang theo bát hương, bài vị (thường được gọi là “chữ” – ghi tên người đã khuất), hoặc cả các thần phả, mã vân… ra các ven đường, ven sông, gốc cây hoặc các bến bờ để lập bàn thờ tạm. Tại đây, họ thắp hương, khấn vái, và có thể là làm lễ cúng tế.
Có thể bạn quan tâm: Đạo Cơ Đốc Cấm Thờ Cúng: Những Điều Bạn Cần Biết
Theo chia sẻ từ một người dân ở Hưng Yên, việc làm này xuất phát từ tin đồn rằng nếu mang “chữ” ra các nơi này cúng bái thì sẽ được “thần linh chứng giám”, “giải được nghiệp chướng”, từ đó tài lộc sẽ đến, bệnh tật sẽ tiêu tan.
Lý do dẫn đến hành vi này
Có hai nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng này:
- Tin đồn thất thiệt: Xuất phát từ những câu chuyện được thêu dệt, đồn thổi trên mạng xã hội hoặc qua các “thầy bói”, “pháp sư” không có chuyên môn. Họ cho rằng việc làm này là một dạng “pháp thuật” để hóa giải vận hạn, mang lại may mắn.
- Tâm lý “cầu cạnh” và mê tín: Một bộ phận người dân có tâm lý hoang mang, lo lắng về cuộc sống, sức khỏe, tài chính. Khi gặp khó khăn, họ không tìm cách giải quyết bằng thực lực mà lại tìm đến các hình thức tâm linh cực đoan, hy vọng vào sự “phù hộ” của thần linh một cách phi thực tế.
Hệ lụy khôn lường từ việc “thờ cúng chữ” sai cách
Mặc dù chỉ là hành vi mang tính chất tâm linh, nhưng việc “thờ cúng chữ” sai lệch này để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng, không chỉ về mặt văn hóa mà còn cả về mặt an ninh trật tự và môi trường.
Phản cảm và làm méo mó giá trị văn hóa tâm linh
Việc đặt bát hương, bài vị ở ven đường, nơi công cộng không chỉ là hành vi không tôn trọng người đã khuất mà còn gây phản cảm cho người đi đường. Những hình ảnh này làm cho không gian văn hóa tâm linh trở nên lem nhem, không còn giữ được sự trang nghiêm, thanh tịnh. Nó làm méo mó đi ý nghĩa cao đẹp của việc thờ cúng tổ tiên, biến một truyền thống tốt đẹp thành một hành vi mê muội.
Gây mất an ninh trật tự và ô nhiễm môi trường
Việc tập trung cúng bái ở ven đường, ven suối có thể gây ùn tắc giao thông, đặc biệt vào các ngày rằm, mùng một. Rác thải từ các lễ cúng (như vàng mã, hoa quả, tiền âm phủ) vương vãi ra môi trường gây ô nhiễm, làm mất mỹ quan đô thị. Chưa kể, việc đốt vàng mã tràn lan còn tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, đặc biệt trong mùa khô.
Tác động tiêu cực đến tâm lý và kinh tế
Những người tin vào “đạo gì thờ cúng chữ” thường có tâm lý hoang mang, lo lắng, dễ bị các đối tượng lừa đảo lợi dụng. Các “thầy bói” có thể trục lợi từ niềm tin này bằng cách bán các “bùa chú”, “lễ vật” với giá cao, làm hao tốn tiền bạc của người dân một cách vô ích. Về lâu dài, nó còn gây ra tâm lý ỷ lại, không muốn nỗ lực trong cuộc sống.
Quan điểm của các cơ quan chức năng và chuyên gia
Trước hiện tượng này, các cơ quan chức năng và các nhà nghiên cứu văn hóa đã có những cảnh báo và lên tiếng mạnh mẽ.
Có thể bạn quan tâm: Đạo Thiên Chúa Có Cúng Cơm Không? Nghi Lễ Và Phong Tục Của Người Công Giáo
Cảnh báo từ chính quyền địa phương
Nhiều địa phương như Hưng Yên, Bắc Ninh, TP.HCM… đã có công văn chỉ đạo các ban, ngành tăng cường công tác tuyên truyền, ngăn chặn hành vi này. Lực lượng công an sẽ tiến hành kiểm tra, xử lý các trường hợp vi phạm, đặc biệt là các đối tượng có hành vi lừa đảo, trục lợi từ mê tín dị đoan. Người dân khi phát hiện các hành vi này cần báo ngay cho cơ quan chức năng để được xử lý kịp thời.
Đánh giá từ các nhà văn hóa
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái (một nhà nghiên cứu văn hóa): “Việc làm này là một dạng mê tín cực đoan, không có cơ sở khoa học hay giá trị văn hóa. Nó làm tổn thương đến giá trị truyền thống của dân tộc. Thờ cúng tổ tiên phải được thực hiện ở nơi tôn nghiêm, trong gia đình, dòng họ. Việc mang ra ven đường là một hành vi sai lầm, cần được lên án và loại bỏ.”
Giải pháp thay thế
Thay vì tin vào những hành vi mê muội, người dân nên tìm hiểu đúng về giá trị văn hóa tâm linh của dân tộc. Khi gặp khó khăn, nên tìm đến các chuyên gia tâm lý, hoặc các tổ chức xã hội để được giúp đỡ, thay vì tìm đến các “thầy bói”. Đối với việc thờ cúng, nên giữ gìn nếp sống văn hóa tốt đẹp của gia đình, dòng họ.
Các câu hỏi thường gặp
1. “Đạo gì thờ cúng chữ” có phải là một tôn giáo không?
Không. Đây không phải là một tôn giáo hay tông phái nào có tên gọi cụ thể, mà là cách gọi chỉ hành vi mê tín dị đoan, sai lệch trong thờ cúng.
2. Hành vi này có vi phạm pháp luật không?
Có thể. Nếu hành vi này gây mất an ninh trật tự, ô nhiễm môi trường, hoặc có dấu hiệu lừa đảo thì sẽ bị xử lý theo các quy định của pháp luật.
3. Làm thế nào để nhận biết và tránh xa các hình thức mê tín này?
Người dân cần trang bị kiến thức văn hóa, tâm linh đúng đắn. Khi nghe các tin đồn về việc “cúng bái để được may mắn”, cần kiểm chứng thông tin từ các nguồn chính thống, không nên tin theo một cách mê muội.
4. Nếu muốn giải nghiệp, nên làm gì?
Theo quan niệm nhân quả, cách tốt nhất để “giải nghiệp” là làm nhiều việc thiện, tích đức, giúp đỡ người khác, chứ không phải cúng bái ở những nơi không đúng quy cách.
Việc thờ cúng tổ tiên là một truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam, thể hiện lòng biết ơn và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Tuy nhiên, hiện tượng “đạo gì thờ cúng chữ” lại là một dạng mê tín dị đoan, làm méo mó giá trị văn hóa này. Để bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc và giữ gìn an ninh trật tự, mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, nói không với các hành vi sai lệch, và chỉ thực hiện việc thờ cúng ở những nơi trang trọng, đúng quy cách. Chỉ có như vậy, giá trị tâm linh mới thực sự được gìn giữ và phát huy.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
