Việc chuẩn bị đồ lễ cúng đi ghe không chỉ là một nghi thức truyền thống mà còn là cách để những người đi biển thể hiện lòng thành kính, cầu mong một chuyến đi bình an và đánh bắt hiệu quả. Đây là một phong tục lâu đời của người dân ven biển, chứa đựng nhiều giá trị văn hóa tâm linh sâu sắc. Hiểu rõ về các nghi thức và lễ vật cúng đi ghe sẽ giúp bạn chuẩn bị chu đáo, tránh những điều kiêng kỵ không đáng có.
Có thể bạn quan tâm: Đồ Lễ Cúng Sao Giải Hạn Tuổi Đinh Mùi: Chi Tiết Từng Bước Chuẩn Bị
Kiến thức tổng quan về đồ lễ cúng đi ghe
Việc chuẩn bị đồ lễ cúng đi ghe không chỉ là một nghi thức truyền thống mà còn là cách để những người đi biển thể hiện lòng thành kính, cầu mong một chuyến đi bình an và đánh bắt hiệu quả. Đây là một phong tục lâu đời của người dân ven biển, chứa đựng nhiều giá trị văn hóa tâm linh sâu sắc. Hiểu rõ về các nghi thức và lễ vật cúng đi ghe sẽ giúp bạn chuẩn bị chu đáo, tránh những điều kiêng kỵ không đáng có.
Nguồn gốc và ý nghĩa của nghi thức cúng đi ghe
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, tục cúng đi ghe (hay còn gọi là cúng xuất hành, cúng khơi) đã có từ rất lâu đời, gắn liền với đời sống của ngư dân miền biển. Trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt và phương tiện thô sơ, người đi biển luôn đối mặt với nhiều rủi ro. Vì vậy, họ tin rằng sự che chở của các vị thần biển, long vương hay tổ nghề sẽ giúp họ vượt qua sóng gió.
Nghi thức này mang ý nghĩa:
- Tâm linh: Cầu xin thần linh phù hộ cho chuyến đi bình an, tôm cá đầy khoang.
- Động lực tinh thần: Giúp các ngư dân có thêm tự tin, giảm bớt nỗi lo trước khi ra khơi.
- Gắn kết cộng đồng: Đây là dịp để gia đình, bạn bè tụ tập, chia sẻ và động viên nhau.
Các đối tượng cúng và thời điểm cúng
Đối tượng cúng:
- Thần Nam Hải (Long Vương): Vị thần cai quản biển cả.
- Tổ nghiệp (Tổ sư nghề捕鱼): Các vị tiền bối đã khai sáng ra nghề đi biển.
- Quan Thanh Hành (Quan Lớn Đế Bích): Vị thần trấn giữ phương Nam, phù hộ cho ngư dân.
- Các vong linh không nơi nương tựa: Cúng cháo cho chúng sinh (thường là cúng cô hồn).
Thời điểm cúng:
- Cúng trước khi xuất hành: Thường được tiến hành vào sáng sớm, trước khi ghe ra khơi. Đây là nghi thức quan trọng nhất.
- Cúng trên biển: Vào các ngày rằm, mùng một hoặc khi gặp điềm lành/xấu.
- Cúng khi về bến: Cúng tạ ơn sau khi kết thúc chuyến đi.
Chuẩn bị mâm cúng đi ghe gồm những gì?
Mâm cúng đi ghe tùy theo tập quán từng vùng mà có sự khác nhau, nhưng nhìn chung sẽ bao gồm các lễ vật cơ bản sau. Bạn có thể tham khảo danh sách chi tiết dưới đây để chuẩn bị đồ lễ cúng đi ghe đầy đủ nhất.
Có thể bạn quan tâm: Review Chi Tiết Đồ Lễ Cúng Từ Phục Ngoài Mộ: Top 5 Gói Cúng Đáng Tin Cậy Nhất 2026
Lễ vật cúng chính (Tam sinh hoặc ngũ quả)
1. Heo quay hoặc đầu heo:
- Heo quay nguyên con (loại nhỏ) hoặc đầu heo là lễ vật quan trọng nhất. Nó thể hiện sự thành kính và sang trọng.
- Ý nghĩa: Cầu mong sự trọn vẹn, đầy đủ.
2. Gà luộc:
- Gà trống luộc nguyên con,摆放（bài）đẹp mắt.
- Ý nghĩa: Gà trống gáy sáng, tượng trưng cho ánh sáng, sự mạnh mẽ và xua đuổi tà ma.
3. Bánh bao:
- Số lượng thường là 5 hoặc 7 cái, xếp hình tháp.
- Ý nghĩa: Thể hiện sự no đủ, may mắn.
4. Trái cây (Ngũ quả):
- Chọn 5 loại quả tươi ngon, có màu sắc đẹp, không dập nát. Nên chọn các loại quả có ý nghĩa tốt như: Bưởi (thu hút tài lộc), Chuối (bảo bọc), Cam (tươi sáng), Táo (bền vững), Thanh long (thăng long).
- Ý nghĩa: Tạ ơn trời đất, thần linh ban cho mùa màng bội thu.
Các lễ vật phụ không thể thiếu
1. Vàng mã:
- Đây là phần lễ vật bắt buộc trong văn hóa tâm linh người Việt.
- Gồm: Vàng thoi, bạc nén, quần áo giấy, giày dép, ngựa, nhà lầu xe hơi (tùy điều kiện), và đặc biệt là tiền âm phủ.
- Lưu ý: Khi đốt vàng mã, phải đốt cho cháy hết mới thôi, tránh đốt dở dang.
2. Rượu, thuốc, trà:
- 1 chai rượu trắng, 1 bao thuốc lá (loại tốt), ấm trà.
- Đây là những thứ không thể thiếu để thiết đãi thần linh và các vong linh.
3. Nhang đèn:
- Nhang (hương) đốt trên bàn thờ.
- Đèn cầy (nến) thắp sáng.
- Nước sạch (tươi).
4. Cháo trắng:
- Nấu một nồi cháo trắng, không thịt. Dùng để cúng chúng sinh (cô hồn) ở mép ghe hoặc dưới đất.
5. Đồ cúng chúng sinh (nếu làm lễ lớn):
- Gồm: Muối, gạo, bánh kẹo, tiền lẻ, cháo.
Các lưu ý khi chuẩn bị đồ lễ
- Thịt cúng: Không dùng thịt vịt, thịt ngan (tương truyền là không tốt cho việc đi biển). Ưu tiên thịt heo, gà.
- Trái cây: Không dùng các quả có gai nhọn (sầu riêng, mít) hoặc quả có vị chua quá (chanh, ổi) làm lễ chính.
- Nước: Nước cúng phải là nước sạch, nước suối hoặc nước lọc, không dùng nước đã qua sử dụng.
Quy trình cúng đi ghe chuẩn nhất
Sau khi đã chuẩn bị đầy đủ đồ lễ cúng đi ghe, bạn cần thực hiện nghi thức cúng theo trình tự sau để đảm bảo sự trang nghiêm.
Bước 1: Sắp xếp bàn cúng
- Xếp mâm cúng ngay ngắn ở mũi ghe (nếu cúng trên ghe) hoặc ở nơi trang trọng nhất trước khi lên ghe.
- Mâm lễ phải được sắp xếp theo thứ tự: Ở giữa là heo quay/đầu heo, gà luộc, bánh bao. Xung quanh là hoa quả, rượu, trà, thuốc. Vàng mã để ở một góc riêng.
Bước 2: Thắp nhang và khấn vái
- Người cúng (thường là chủ ghe hoặc người lớn tuổi nhất) ăn mặc chỉnh tề, rửa tay sạch sẽ.
- Thắp 3 nén nhang (hoặc 5 nén tùy theo tập quán), cắm vào bát hương.
- Chắp tay vái lạy 3 lạy về hướng mũi ghe (hướng ra biển).
Bước 3: Văn khấn cúng đi ghe
Có thể bạn quan tâm: Đồ Lễ Cúng Tuần Thất 49 Ngày: Chi Tiết Từng Món, Gợi Ý Chu Bị Nhất
Văn khấn cần ngắn gọn, rõ ràng, thành tâm. Bạn có thể tham khảo bài khấn sau:
“Nam Mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Kính lạy các chư thần Nam Hải, Long Vương, các vị Quan Lớn, Tôn thần cai quản phương Nam.
Kính lạy Tổ nghiệp nghề捕鱼.
Hôm nay là ngày… tháng… năm…, tên con là…, trú tại…
Hôm nay con sửa soạn đồ lễ cúng đi ghe để xuất hành ra khơi làm ăn. Kính cáo các chư thần, cầu xin các ngài phù hộ độ trì cho con tàu ra khơi bình an, gặp nhiều may mắn, tôm cá đầy khoang, làm ăn phát đạt.
Con thành tâm cầu khấn, mong các ngài chứng giám và nhận lấy lễ vật.”
Bước 4: Hút thuốc và rót rượu
- Sau khi khấn xong, người cúng châm lửa hút 1 điếu thuốc (hoặc để lên mâm), rót 3 chén rượu đổ ra đất (tưới).
- Tiếp đó, rót chén trà và rót rượu ra ly để trên mâm.
Bước 5: Hút chân nhang và hóa vàng
- Đợi nhang cháy được 2/3, tiến hành hóa vàng mã.
- Khi đốt vàng, đọc bài khấn tạ ơn.
- Sau khi hóa vàng xong, rưới nước gạo hoặc nước trà lên tro tàn (cốt để tro bay đi nơi khác).
- Gia chủ bái tạ 3 lạy.
Những kiêng kỵ khi cúng đi ghe
Để chuyến đi thuận buồm xuôi gió, ngoài việc chuẩn bị đồ lễ cúng đi ghe đúng cách, bạn cần lưu ý những điều kiêng kỵ sau:
1. Kiêng kỵ về ngôn từ:
- Trong lúc cúng và khi ra khơi, tuyệt đối không được nói những từ không may như “chìm”, “chết”, “tai nạn”, “mất”. Thay vào đó, hãy dùng từ “bình an”, “thành công”, “tôm cá đầy khoang”.
- Khi có người hỏi “Có mang theo cái gì không?”, phải trả lời “Mang theo may mắn”.
2. Kiêng kỵ về hành động:
- Không được ngoáy mũi, khạc nhổ lung tung khi đang ở trên ghe.
- Không được la hét, lớn tiếng, cãi vã nhau khi ra khơi.
- Không được để dép quay mũi ra ngoài (hướng mũi ghe).
- Phụ nữ có thai không nên ra ghe (theo quan niệm truyền thống).
3. Kiêng kỵ về lễ vật:
- Không được dùng hoa giả để cúng.
- Không được để mâm cúng bị chó, mèo liếm hoặc động chạm vào trước khi cúng xong.
4. Điềm báo:
- Nếu trước ngày ra khơi, trong nhà có tang chế (chết chóc), hoãn chuyến đi lại.
- Nếu ra khơi mà gặp rắn bò qua đường, hoặc chim bay vào ghe, phải quay đầu về bến ngay (hoặc cúng giải hạn).
Giải đáp thắc mắc liên quan
Nếu đi ghe nhỏ, không có điều kiện làm heo quay thì sao?
Có thể bạn quan tâm: Đồ Lễ Cúng Tiếng Anh Là Gì? Giải Đáp Chi Tiết Cho Người Nước Ngoài
Theo chuaphatanlongthanh.com, lễ vật có thể linh động tùy theo điều kiện kinh tế. Quan trọng nhất là sự thành tâm. Nếu không có heo quay, bạn có thể dùng:
- Thịt lợn luộc (thịt ba chỉ luộc).
- Cá lóc nướng (đối với một số vùng).
- Tuyệt đối không được để mâm cúng trống trơn hoặc quá sơ sài.
Có cần thiết phải cúng chúng sinh không?
Việc cúng chúng sinh (cúng cháo, cúng cô hồn) là tùy tâm và theo tập quán của từng địa phương. Mục đích của việc này là để “trả lễ” cho các vong linh lang thang, tránh quấy phá chuyến đi. Nếu làm lễ lớn, nên cúng chúng sinh ở mép bờ hoặc mép ghe, không cúng chung với mâm cúng thần linh.
Khi nào thì cúng tạ ơn sau chuyến đi?
Sau khi ghe về bến an toàn, bạn nên làm một mâm cúng nhỏ tạ ơn thần linh và tổ nghiệp. Lễ vật có thể đơn giản hơn (gà, trái cây, rượu trà). Đây là nghi thức “tạ ân”, cảm ơn trời đất đã che chở cho chuyến đi thành công.
Kết luận
Chuẩn bị đồ lễ cúng đi ghe kỹ lưỡng và thực hiện nghi thức đúng cách là cách để ngư dân thể hiện sự biết ơn và cầu mong những điều tốt đẹp. Dù bạn đi đánh bắt xa bờ hay chỉ đi câu giải trí, việc giữ gìn phong tục này sẽ giúp bạn có thêm tự tin và sự an tâm. Hy vọng những thông tin trên đã cung cấp cho bạn cái nhìn chi tiết và đầy đủ nhất về nghi thức này.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
