Cúng giao thừa là một trong những nghi lễ quan trọng nhất của người Việt Nam vào mỗi dịp Tết đến, xuân về. Đây không chỉ là phong tục truyền thống mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng thành kính đối với trời đất, tổ tiên và cầu mong một năm mới an lành, may mắn. Để chuẩn bị cho nghi lễ này một cách chu đáo, gia chủ cần hiểu rõ về ý nghĩa, thứ tự thực hiện cũng như những vật phẩm cần thiết.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chi Tiết: Cách Cúng Giao Thừa Trong Nhà Trang Trọng Và Đúng Nghi Thức
Tóm tắt các bước chính
- 1. Chuẩn bị mâm cúng: Bao gồm các lễ vật thiết yếu như gà luộc, bánh chưng, hoa quả, rượu, trà, vàng mã. Mâm cúng ngoài trời thường có thêm mũ, áo của quan hành khiển.
- 2. Thời gian cúng: Nên cúng vào giờ Tý (tức 11 giờ đêm) hoặc chính xác nhất là giờ giao thừa (0 giờ). Mâm cúng ngoài trời nên được thực hiện trước, sau đó mới đến mâm cúng trong nhà.
- 3. Bài văn khấn: Chuẩn bị bài khấn phù hợp (cúng trong nhà hoặc ngoài trời) để trình bày với các đấng thần linh và tổ tiên.
- 4. Lưu ý: Tránh cãi vã, đập vỡ đồ đạc, không nên soi gương vào đêm giao thừa. Sau khi cúng xong, hóa vàng mã và giữ lại một ít muối để cầu may.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Và Quy Tắc Trong Hình Ảnh Thờ Cúng Ông Bà
Ý nghĩa của lễ cúng giao thừa
Lễ cúng giao thừa, hay còn gọi là lễ trừ tịch, diễn ra vào thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Ý nghĩa chính của nó là “tống cựu nghinh tân” – tiễn những điều không may của năm cũ đi và đón chào những điều tốt đẹp của năm mới. Đây cũng là lúc các quan hành khiển (vị thần cai quản nhân gian) bàn giao công việc cho nhau. Vì vậy, mâm cúng ngoài trời được lập ra để tiễn đưa quan cũ và đón quan mới, với lòng thành mong các vị thần phù hộ cho gia đình một năm bình an, tài lộc.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Và Hình Ảnh Mâm Cỗ Cúng Giao Thừa Trọn Vẹn Nhất
Lễ vật cần chuẩn bị
Mâm cúng giao thừa thường được chuẩn bị tươm tất, sạch sẽ. Dù tùy theo phong tục vùng miền nhưng về cơ bản bao gồm:
- Mâm cúng trong nhà: Dành cho tổ tiên, ông bà. Bao gồm hương, nến, trà, rượu, muối gạo, hoa quả, xôi, bánh chưng, chè, thịt lợn luộc hoặc gà luộc.
- Mâm cúng ngoài trời: Dành cho trời, Phật và các quan hành khiển. Tương tự mâm cúng trong nhà nhưng thường có thêm vàng mã, đặc biệt là mũ, áo của quan hành khiển. Theo quan niệm truyền thống, gà trống luộc là lễ vật quan trọng, tượng trưng cho ngũ đức (Văn, Võ, Dũng, Nhân, Tín) và dương khí mạnh mẽ.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Và Cách Bài Trí Mâm Cơm Cúng Ông Công Ông Táo Chuẩn Nhất
Bài văn khấn cúng giao thừa
Dưới đây là bài văn khấn tham khảo cho đêm giao thừa. Gia chủ có thể thay năm, tên và địa chỉ vào chỗ trống.
Văn khấn cúng trong nhà
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Kính lạy: Đức đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị tôn thần.
Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại vương.
Ngài bản xứ thần linh Thổ địa. Ngài định phúc Táo quân. Các ngài Địa Chúa Long mạch Tôn thần và tất cả các thần linh cai quản trong khu vực này.
Các cụ Tổ tiên nội ngoại chư vị tiên linh.
Hôm nay là ngày… tháng… năm…
Tín chủ con là:…
Ngụ tại:…
Phút Giao thừa vừa tới, nay theo Vận luật, tống cựu nghinh tân, giờ Tý đầu Xuân, đón mừng Nguyên Đán. Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa vật phẩm, nghi lễ cung trần, dâng lên trước Án, cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén Tâm hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại vương, ngài bản xứ thần linh Thổ địa, ngài định phúc Táo quân, ngài Phúc Đức chính thần, các ngài Ngũ Phương Ngũ Thổ, Long mạch tài thần, ngài Bản Gia Táo quân, các ngài Địa Chúa Long mạch Tôn thần và tất cả các thần linh cai quản trong khu vực này. Cúi xin giáng lâm trước Án, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con lại kính mời: Các cụ Tiên Linh Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá Thúc Huynh Đệ, cô di Tỷ, Muội, nội ngoại Tộc chư vị Hương Linh, cúi xin giáng về Linh Sàng hâm hưởng lễ vật.
Chúng con lại kính mời các vị Vong Linh tiền Chủ hậu Chủ, y thảo phụ mộc ở trong đất này, nhân tiết Giao thừa, giáng lâm trước Án, chiêm ngưỡng Tôn Thần, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con: Minh niên khang thái, trú dạ cát tường. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù – Dương trợ, sở nguyện tòng tâm. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần)
(Bài viết này mang tính chất tham khảo. Nguồn: Văn khấn cổ truyền Việt Nam – NXB Văn Hóa Thông Tin)
Văn khấn cúng ngoài trời
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Kính lạy:
- Đức đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
- Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị tôn thần.
- Ngài Cựu niên… (tên quan cũ)… Hành khiển, Thạch Tinh hành binh chi thần, Liễu Tào phán quan.
- Ngài đương niên… (tên quan mới)… Hành khiển, Hỏa Tinh hành binh chi thần, Biểu Tào phán quan.
- Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại vương.
- Ngài bản xứ thần linh Thổ địa. Ngài định phúc Táo quân. Các ngài Địa Chúa Long mạch Tôn thần và tất cả các thần linh cai quản trong khu vực này.
Hôm nay là ngày… tháng… năm…
Tín chủ con là:…
Ngụ tại:…
Phút thiêng Giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, Tam Dương khai Thái, vạn tượng canh tân. Nay Ngài Thái tuế chí đức tôn Thần trên vâng lệnh Thượng Đế giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về Triều để khuyết, lưu Phúc, lưu Ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban Tài tiếp Lộc. Nhân buổi tân Xuân, chúng con thành tâm sửa biện hương hoa vật phẩm, nghi lễ cúng trần, dâng lên trước Án. Cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén Tâm hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên… Hành khiển, … hành binh chi thần, … phán quan. Ngài đương niên… Hành khiển, … hành binh chi thần, … phán quan. Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại vương. Ngài bản xứ thần linh Thổ địa. Ngài định phúc Táo quân. Ngài Phúc Đức chính thần. Các ngài Ngũ Phương Ngũ Thổ, Long mạch tài thần. Ngài Bản Gia Táo quân. Các ngài Địa Chúa Long mạch Tôn thần và tất cả các thần linh cai quản trong khu vực này. Cúi xin giáng lâm trước Án, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con: Minh niên khang thái, trú dạ cát tường. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù – Dương trợ, sở nguyện tòng tâm. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng.
Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần)
Trình tự và thứ tự cúng
Theo các chuyên gia văn hóa, thứ tự cúng trong đêm giao thừa rất quan trọng. Gia chủ nên thực hiện như sau:
- Cúng ngoài trời trước: Mâm cúng được đặt ở sân, trước cửa nhà để tiễn quan hành khiển cũ và đón quan mới. Đây là lễ cúng “nghênh tân, tiễn cửu”.
- Cúng trong nhà sau: Sau khi cúng ngoài trời xong, gia chủ sẽ làm lễ cúng tổ tiên, ông bà trong nhà.
Thời gian cúng đẹp nhất là vào giờ Tý (từ 23h đêm hôm 30 Tết đến 1h sáng mùng 1 Tết). Thời điểm chính xác nhất là giờ giao thừa (0 giờ). Mâm cúng nên được chuẩn bị sẵn sàng để làm lễ đúng giờ.
Các lưu ý quan trọng
Để đêm giao thừa trọn vẹn, gia chủ cần ghi nhớ những điều sau:
- Tâm thế gia đình: Cần giữ hòa khí, tránh cãi vã, to tiếng. Đây là thời khắc thiêng liêng, mọi người nên vui vẻ, yêu thương nhau để đón năm mới.
- Hành động kiêng kỵ: Tránh đập vỡ đồ đạc, tạo ra tiếng động lớn. Không nên soi gương vào đêm giao thừa, theo quan niệm dân gian sẽ gặp điều không may.
- Đối với nhà chung cư: Nếu không có sân hoặc không gian ngoài trời, gia đình có thể cúng ngay tại ban công hoặc cửa sổ mở. Điều quan trọng là đặt mâm cúng ở nơi thông thoáng, có thể quan sát được trời đất.
- Sau khi cúng: Sau khi hương cháy hết (khoảng 30-45 phút), tiến hành hóa vàng mã. Gia chủ có thể giữ lại một ít muối, gạo từ mâm cúng để cầu may, mang lại sự ấm no, hạnh phúc cho gia đình.
Những tục lệ đêm giao thừa
Bên cạnh việc cúng bái, người Việt còn có nhiều tục lệ đẹp vào thời khắc này:
- Mua muối: Câu “đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” thể hiện mong muốn gắn kết, hòa thuận trong gia đình. Muối còn có ý nghĩa xua đuổi tà ma, điềm rủi.
- Đi lễ chùa, đình, đền: Sau khi cúng tại nhà, nhiều người đi lễ chùa để cầu phúc, cầu may, xin quẻ thẻ đầu năm.
- Hái lộc: Tục hái một cành cây (cành lộc) ở đình, chùa mang về cắm bàn thờ, ngụ ý “lấy lộc” của Trời Đất ban cho.
- Xông nhà: Người có “vía tốt” sẽ là người đầu tiên bước vào nhà sau thời khắc giao thừa để mang lại may mắn cho cả năm.
- Mừng tuổi: Đây là phong tục không thể thiếu, người lớn mừng tuổi trẻ em và con cháu mừng tuổi ông bà, cha mẹ với những lời chúc tốt đẹp.
Việc chuẩn bị kỹ lưỡng cho đêm giao thừa không chỉ giúp gia đình có một nghi lễ trọn vẹn mà còn thể hiện sự thành kính, mong ước một năm mới an khang, thịnh vượng. Hy vọng những thông tin trong bài viết này sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về nghi thức cúng đêm giao thừa và chuẩn bị một cái Tết đầm ấm, ý nghĩa bên gia đình. Nếu muốn tìm hiểu thêm về các phong tục tập quán của người Việt, bạn có thể tham khảo thêm các bài viết khác tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
