Tết Đoan Ngọ, còn gọi là Tết Đoan Dương, là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng của người Việt Nam, diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch. Đây không chỉ là dịp để mọi người tưởng nhớ tổ tiên mà còn là khoảnh khắc để “diệt trừ sâu bọ”, xua đuổi những điều không may và cầu mong sức khỏe, bình an cho gia đình. Hiểu đúng và đầy đủ về thủ tục cúng tết đoan ngọ sẽ giúp gia chủ chuẩn bị một cách chu đáo, thành tâm, thể hiện được lòng biết ơn và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Tết Đoan Ngọ mang ý nghĩa đặc biệt trong việc cân bằng âm dương và ngũ hành theo quan niệm của người xưa. Vào thời điểm này, khí dương thịnh nhất, trời đất ấm lên, là lúc thích hợp để trừ tà, diệt bệnh. Vì vậy, lễ cúng không chỉ đơn thuần là một nghi thức tôn giáo mà còn mang tính chất y học dân gian, mong muốn một cơ thể khỏe mạnh, một mùa màng bội thu. Để chuẩn bị cho ngày lễ này, mỗi gia đình cần nắm rõ các bước chuẩn bị từ mâm cúng đến bài văn khấn. Dưới đây là những thông tin tổng hợp chi tiết và chính xác nhất.
Chuẩn bị mâm cúng gia tiên (mâm cỗ mặn hoặc chay tùy gia đình).
Sắm sửa lễ vật riêng để “diệt sâu bọ” (bánh ú, trái cây, rượu nếp).
Lựa chọn giờ cúng tốt (thường là giờ Ngọ).
Sắp xếp mâm cúng ngay ngắn, đọc bài văn khấn.
Tàn lễ, gia chủ và các thành viên trong gia đình tiến hành nghi thức “diệt sâu bọ”.
Ý nghĩa và thời gian cúng Tết Đoan Ngọ
Tết Đoan Ngọ có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng đã được người Việt tiếp nhận và phát triển thành một nét văn hóa riêng biệt, gắn liền với tín ngưỡng nông nghiệp và thờ cúng tổ tiên. Cái tên “Đoan Ngọ” bắt nguồn từ “Đoan” nghĩa là bắt đầu, “Ngọ” là khung giờ từ 11 giờ trưa đến 13 giờ. Do đó, thời điểm cúng thường được chọn vào giờ Ngọ (giữa trưa) ngày mùng 5 tháng 5, lúc dương khí vượng nhất.
Theo quan niệm dân gian, con người sau một thời gian dài làm việc, tích tụ uế khí trong người, dẫn đến sinh ra “sâu bọ” (tượng trưng cho các bệnh tật, muỗi virus). Vì vậy, vào ngày này, người ta cần làm lễ cúng để “diệt trừ” chúng. Mâm cúng không cần quá xa hoa nhưng phải thành tâm. Ý nghĩa lớn nhất của ngày lễ này là cầu mong sức khỏe, trừ tà ma, báo hiếu tổ tiên và cầu cho mùa màng thuận lợi.
Chuẩn bị mâm cúng gia tiên
Mâm cúng gia tiên trong ngày Tết Đoan Ngọ thường là mâm cỗ mặn, thể hiện sự hiếu kính với tổ tiên. Tùy vào điều kiện và tập quán từng vùng miền mà mâm cỗ có thể khác nhau, nhưng vẫn đảm bảo các món ăn cơ bản. Gia chủ cần chuẩn bị:
Ngoài mâm cúng gia tiên, người Việt còn có tục lệ “diệt sâu bọ” rất đặc sắc. Đây là nghi thức không thể thiếu trong thủ tục cúng tết đoan ngọ. Lễ vật bao gồm:
Bánh ú (bánh tro): Loại bánh này được làm từ gạo nếp, tro cây (thường là tro từ các loại cây thuốc), luộc kỹ. Ăn bánh tro vào ngày này có tác dụng giải nhiệt, thanh lọc cơ thể.
Trái cây: Dùng để cúng và sau đó ăn để “trừ sâu bọ”. Các loại cây có múi (bưởi, cam) hay mít, vải, sầu riêng… đều được ưa chuộng.
Rượu nếp: Uống một ly nhỏ rượu nếp (hoặc men rượu) vào lúc bụng đói để diệt khuẩn đường ruột.
Sau khi cúng xong, gia chủ sẽ thực hiện nghi thức cho các thành viên trong gia đình ăn các lễ vật này. Người lớn tuổi sẽ cho trẻ em ăn, tự mình ăn với ý nghĩa “đánh đuổi” những bệnh tật, muỗi virus trong người.
Các bước tiến hành thủ tục cúng tết đoan ngọ
Để buổi lễ diễn ra suôn sẻ, gia chủ cần tuân theo các bước chuẩn bị và tiến hành sau:
Bước 1: Chuẩn bị không gian và giờ cúng
Trước ngày mùng 5, gia chủ cần dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ gia tiên sạch sẽ, tươm tất. Việc này thể hiện sự tôn trọng đối với thần linh, tổ tiên.
Thời gian: Chọn giờ tốt, thường là giờ Ngọ (11h – 13h) ngày mùng 5 tháng 5. Đây là lúc dương khí mạnh nhất, phù hợp cho việc trừ tà.
Vị trí đặt mâm: Mâm cúng gia tiên đặt trên bàn thờ. Mâm cúng “diệt sâu bọ” có thể đặt ở bàn thấp ở giữa nhà hoặc ở sân thượng, nơi thông thoáng.
Bước 2: Sắp xếp mâm cúng
Gia chủ hoặc người đại diện trong gia đình sắp xếp lễ vật lên mâm. Cần sắp xếp sao cho đẹp mắt, ngay ngắn. Nên thắp nến hoặc đèn dầu trên bàn thờ. Chuẩn bị 3 ly nước sạch và 3 chén rượu nếp nhỏ.
Hướng Dẫn Chi Tiết Thủ Tục Cúng Tết Đoan Ngọ
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Thủ Tục Cúng Giỗ Tổ Ngành Tóc: Chi Tiết Từ A-z Cho Người Làm Nghề
Bước 3: Đọc bài văn khấn
Khi đã đến giờ cúng, gia chủ thắp 3 nén hương, khấn vái theo bài văn khấn. Nội dung văn khấn cần tóm tắt việc báo cáo với tổ tiên, thần linh về việc làm lễ cúng trong ngày Đoan Ngọ, cầu xin sức khỏe, bình an và xua đuổi tà khí. (Chi tiết bài văn khấn sẽ được trình bày ở phần sau).
Bước 4: Tàn lễ và “diệt sâu bọ”
Sau khi hương cháy gần hết (khoảng 1/3 cây hương), gia chủ hóa vàng (đốt tiền vàng), rưới nước rượu ra sân hoặc trước cửa nhà (với ý nghĩa xua đuổi). Sau đó, gia chủ và các thành viên cùng nhau ăn uống.
Đây là lúc diễn ra tục lệ “diệt sâu bọ”. Người lớn tuổi sẽ đút cho trẻ em ăn một miếng bánh ú, một miếng trái cây, uống một ngụm rượu nếp nhỏ. Người lớn tự mình ăn uống với ý niệm “sâu bọ” sẽ bị tiêu diệt, sức khỏe được tăng cường. Nghi thức này mang tính chất vui vẻ, đầm ấm, là lúc các thành viên quan tâm đến nhau.
Bài văn khấn Tết Đoan Ngọ
Bài văn khấn là phần quan trọng trong thủ tục cúng tết đoan ngọ, giúp kết nối tâm linh giữa người trần và thế giới tâm linh. Dưới đây là bài văn khấn chuẩn nhất, gia chủ có thể tham khảo:
“Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy các ngài Thần Linh Thổ địa, Táo quân, Long mạch, v.v…
Con kính lạy tiên tổ nội ngoại họ…
Hôm nay là ngày mùng 5 tháng 5 năm… (âm lịch).
Tín chủ con là… (họ và tên), tuổi…; ngụ tại… (địa chỉ).
Nhân ngày Tết Đoan Ngọ, chúng con thành tâm sắm sửa lễ vật, sửa sang hương đăng, trình cáo chư vị Tôn thần, kính dâng lên tổ tiên, tiên linh.
Cúi xin chư vị Tôn thần, tiên tổ nội ngoại chứng minh, phù hộ độ trì, che chở cho gia quyến chúng con được vạn sự tốt lành, gia đạo an khang, bách bệnh tiêu tán, muôn sự như ý.
Chúng con cầu xin các ngài phù hộ cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nhân dân ấm no.
Chúng con thành tâm dâng lễ, cúi xin nhận lộc, phù hộ cho gia đình con được mạnh khỏe, an lành, xua đuổi mọi tà ma, bệnh tật.
Nam mô A di đà Phật! (3 lần)”
Các lưu ý quan trọng khi làm lễ cúng
Khi thực hiện thủ tục cúng tết đoan ngọ, gia chủ cần chú ý những điểm sau để lễ cúng được trọn vẹn:
Lễ vật: Không nhất thiết phải quá cầu kỳ, nhưng phải tươi ngon. Trái cây nên để nguyên quả, không gọt vỏ.
Người cúng: Người cúng phải ăn mặc chỉnh tề, nghiêm trang, tâm thành. Không nên cúng qua loa cho xong việc.
Giờ cúng: Nên cúng vào giờ Ngọ (11h – 13h) là tốt nhất, nhưng nếu bận việc có thể cúng vào sáng sớm hoặc chiều muộn ngày mùng 5 vẫn được, miễn là lòng thành.
Tục lệ “diệt sâu bọ”: Sau khi cúng xong, mọi người nên ăn các món như bánh ú, trái cây, uống một chút rượu nếp. Với trẻ em, nếu không uống được rượu có thể thay bằng nước đường hoặc nước lọc. Đây là lúc cả nhà sum vầy, quan tâm đến sức khỏe lẫn nhau.
Văn khấn: Nên in bài văn khấn ra giấy để đọc cho trôi chảy, không bị quên. Nếu không nhớ rõ, có thể khấn nguyện ngắn gọn, thành tâm là được.
Việc chuẩn bị thủ tục cúng tết đoan ngọ không chỉ là một nghi lễ mang tính hình thức mà còn là cách để người Việt giữ gìn văn hóa, thể hiện lòng biết ơn với tổ tiên và quan tâm đến sức khỏe của bản thân và gia đình. Dù là ở thành thị hay nông thôn, vào ngày này, mỗi gia đình Việt đều mong muốn một không khí đầm ấm, một sức khỏe dồi dào và một năm làm ăn tấn tới. Hy vọng những thông tin trên đây từ chuaphatanlongthanh.com sẽ giúp bạn và gia đình có một cái Tết Đoan Ngọ ấm cúng và ý nghĩa nhất.
